การพัฒนาระบบติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาเพื่อป้องกันการแพ้ยาซ้ำ โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ

นารีรัตน์  รักสุนทร

ผู้แต่ง

นารีรัตน์ รักสุนทร โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ

คำสำคัญ:

อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา, การแพ้ยาซ้ำ, ระบบเฝ้าระวังความปลอดภัยด้านยา

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนา SURE-ADR Model และประเมินผลต่อการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (Adverse Drug Reactions: ADRs) การแพ้ยาซ้ำ คุณภาพการรายงาน ADR ความรู้ของเภสัชกร และความพึงพอใจ ต่อระบบที่พัฒนาขึ้น

รูปแบบการวิจัย: การวิจัยและพัฒนา (R&D) เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของ SURE-ADR Model ในโรงพยาบาลชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

วัสดุและวิธีการวิจัย: ศึกษาในโรงพยาบาลสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด โดยพัฒนา SURE-ADR Model จากการวิเคราะห์สถานการณ์ย้อนหลังและการทบทวนวรรณกรรม ระบบประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ Screening, Update & Alert, Review Together, Execute Safely และ Analyze & Revise กลุ่มศึกษา ได้แก่ เภสัชกร และผู้ป่วยที่เกิด ADR ในปีงบประมาณ พ.ศ.2568 วิเคราะห์ข้อมูลจากระบบเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ ระบบรายงาน ADR และแบบสอบถามความรู้และความพึงพอใจ

ผลการวิจัย: การวิเคราะห์สถานการณ์ย้อนหลังระหว่างปีงบประมาณ พ.ศ.2562–2567 พบรายงาน ADR จำนวน 453 ราย โดยร้อยละ 24.61 ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล และอาการส่วนใหญ่เกิดในระบบผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง ภายหลังการนำ SURE-ADR Model ไปใช้ พบรายงาน ADR จำนวน 74 ราย ไม่พบการแพ้ยาซ้ำและการแพ้ยาข้ามกัน จากระบบโรงพยาบาล อัตราการเกิด ADR ลดลงจาก 0.47 เหลือ 0.21 ครั้งต่อ 1,000 วันนอน คิดเป็นการลดลงร้อยละ 55.32 จำนวนรายงาน ADR ที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพเพิ่มขึ้นจาก 65 เป็น 74 ฉบับ ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญประเมินความเหมาะสมของระบบอยู่ในระดับดี เภสัชกรมีความรู้ด้านการติดตาม ADR อยู่ในระดับดี (8.08 ± 1.44 คะแนน) และมีความพึงพอใจต่อระบบในระดับมากที่สุด (4.42 ± 0.52 คะแนน)

สรุปและข้อเสนอแนะ: SURE-ADR Model ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการเฝ้าระวัง ADR ลดอัตราการเกิด ADR และสนับสนุนความปลอดภัยด้านยาในโรงพยาบาลชุมชน ควรมีการศึกษาขยายผลในหลายหน่วยบริการและประเมินผลในระยะยาวเพื่อยืนยันประสิทธิผลและความยั่งยืนของระบบ

เอกสารอ้างอิง

Coleman J J, Pontefract S K. Adverse drug reactions. Clin Med (Lond). 2016;16(5):481-5.

Doña I, Caubet J C, Brockow K, Doyle M, Moreno E, Terreehorst I, et al. An EAACI task force report: recognising the potential of the primary care physician in the diagnosis and management of drug hypersensitivity. Clin Transl Allergy. 2018;8:16.

Nguyen D V, Vidal C, Chu H C, van Nunen S. Human leukocyte antigen-associated severe cutaneous adverse drug reactions: from bedside to bench and beyond. Asia Pac Allergy. 2019;9(3):e20.

Donaldson L J, Kelley E T, Dhingra-Kumar N, Kieny M P, Sheikh A. Medication Without Harm: WHO's Third Global Patient Safety Challenge. Lancet. 2017;389(10080):1680-1.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. แผนปฏิบัติราชการ ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566-2570) ของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.

สรุปรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา ประจำปี 2562 [อินเทอร์เน็ต]. 2563. [เข้าถึงเมื่อ 12 ธันวาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hpvcthai.fda.moph.go.th/results-operations/category/yearly.

ทนงศักดิ์ สมัครสมาน. การศึกษาผลของระบบติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในโรงพยาบาลศีขรภูมิ. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(4):15-22.

สุรศักดิ์ ยุติธรรมนนท์. การพัฒนาระบบสืบค้นอาการไม่พึงประสงค์ของยาด้วยคอมพิวเตอร์ Development of the adverse drug reactions retrieval system: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2537.

Kim M O, Coiera E, Magrabi F. Problems with health information technology and their effects on care delivery and patient outcomes: a systematic review. J Am Med Inform Assoc. 2017;24(2):246-50.

Kainulainen S. Research and Development (R&D). In: Michalos A C, editor. Encyclopedia of Quality of Life and Well-Being Research. Dordrecht: Springer Netherlands; 2014. p. 5516-7.

Naranjo C A, Shear N H, Lanctôt K L. Advances in the diagnosis of adverse drug reactions. J Clin Pharmacol. 1992;32(10):897-904.

กมลทิพย์ กันบัวลา. คู่มือการบริหารจัดการระบบเฝ้าระวังและการป้องกันการแพ้ยาซ้ำ สำหรับบุคลากรทางการแพทย์. โรงพยาบาลบางคล้า: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2564.

Amarji B, Abed S N, Bairagi U, Deb P K, Al-Attraqchi O, Choudhury A A, et al. Chapter 18 - Four Stages of Pharmaceutical Product Development: Preformulation, Prototype Development and Scale-Up, Biological Aspects, and Commercialization. In: Tekade R K, editor. Dosage Form Design Considerations: Academic Press; 2018. p. 637-68.

Naidu M, Alicia Y L Y. Impact of Bar-Code Medication Administration and Electronic Medication Administration Record System in Clinical Practice for an Effective Medication Administration Process. scientific research an academic publisher. 2019;511-26.

ชนิตนันท์ สุธาประดิษฐ์, อิศราวรรณ ศกุนรักษ์. การพัฒนาระบบคอมพิวเตอร์เพื่อแจ้งเตือนการแพ้ยาร่วมกับการจัดการ ฐานข้อมูลการแพ้ยาของโรงพยาบาลแห่งหนึ่งในจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารเภสัชกรรมไทย 2563;11(2):431-44.

Lavan A H, Gallagher P. Predicting risk of adverse drug reactions in older adults. Ther Adv Drug Saf. 2016;7(1):11-22.

Woo S-D, Yoon J, Doo G-E, Park Y, Lee Y, Lee S-H, et al. Common causes and characteristics of adverse drug reactions in older adults: a retrospective study. BMC Pharmacology and Toxicology. 2020;21(1):87.

นิธิกานต์ สายรัตน์, ตุลาการ นาคพันธ์. การพัฒนาระบบการจัดการยาที่ต้องมีความระมัดระวังในการใช้สูงในผู้ป่วยที่นอนรักษาตัวในโรงพยาบาล โรงพยาบาลท่าตูม อ.ท่าตูม จ.สุรินทร์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(4):654-60.

ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ. แนวทางการบันทึกรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 12 ธันวาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hpvcthai.fda.moph.go.th/guidelines?ppp=10&page=1&kw

Khan M A A, Nwokike J, Rauf A, Babar Z-U-D. A comparative analysis of three pharmacovigilance system assessment tools. PLOS ONE. 2025;20(7):e0327363.

Vo T T D, Tuliao K V, Chen C W. Work Motivation: The Roles of Individual Needs and Social Conditions. Behav Sci (Basel). 2022;12(2):49.

Reeves S, Pelone F, Harrison R, Goldman J, Zwarenstein M. Interprofessional collaboration to improve professional practice and healthcare outcomes. Cochrane Database Syst Rev. 2017;6(6):Cd000072.

Nashwan A J, Cabrega J A, Othman M I, Khedr M A, Osman Y M, El-Ashry A M, et al. The evolving role of nursing informatics in the era of artificial intelligence. Int Nurs Rev. 2025;72(1):e13084.

Tian S, Yang W, Grange J M L, Wang P, Huang W, Ye Z. Smart healthcare: making medical care more intelligent. Global Health Journal. 2019;3(3):62-5.

Komenda M, Gregor J, Klimeš D, Pavlík T, Blaha M, Těšitelová V, et al. Integration of Data and Information Systems Into the Health Data Strategy. JMIR Med Inform. 2025;13:e70066.

Nagar A, Gobburu J, Chakravarty A. Artificial intelligence in pharmacovigilance: advancing drug safety monitoring and regulatory integration. Ther Adv Drug Saf. 2025;16:20420986251361435.

Wang W, Ferrari D, Haddon-Hill G, Curcin V. Electronic Health Records as Source of Research Data. In: Colliot O, editor. Machine Learning for Brain Disorders. New York, NY: Springer US; 2023. p. 331-54.