การศึกษาสมรรถนะและพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุของญาติผู้ดูแล พื้นที่อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

สงัด ทาระนัด

ผู้แต่ง

สงัด ทาระนัด สำนักงานสาธารณสุขอำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

คำสำคัญ:

สมรรถนะในการดูแลผู้สูงอายุ, พฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุ, ผู้ดูแลผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาระดับสมรรถนะ พฤติกรรมการดูแลและความสัมพันธ์ระหว่างสมรรถนะกับพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุของญาติผู้ดูแลพื้นที่อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

รูปแบบการวิจัยการศึกษาวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง (Cross-sectional descriptive research)

วัสดุและวิธีการวิจัย กลุ่มตัวอย่างคือญาติผู้ดูแลหลักที่อาศัยในครัวเรือนเดียวกับผู้สูงอายุในพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 372 คน ซึ่งได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นและแบบง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม จำนวน 65 ข้อ โดยการตรวจสอบคุณภาพของแบบทดสอบความรู้เกี่ยวกับหลักการดูแลผู้สูงอายุ (Kuder-Richardson (KR-20) เท่ากับ 0.77 ส่วนแบบสอบถามทัศนคติ พฤติกรรม และสมรรถนะการดูแลผู้สูงอายุ ค่า Alpha เท่ากับ 0.76, 0.79 และ 0.87 ตามลำดับ ทั้งนี้ค่าความเชื่อมั่นรวมทั้ง 3 ส่วน เท่ากับ 0.92 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการหาค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรู้อยู่ในระดับดี (Mean= 10.26, SD. = 1.63) ทัศนคติเชิงบวกต่อการดูแลผู้สูงอายุ (Mean= 41.12, SD. = 4.41) สมรรถนะการดูแลผู้สูงอายุอยู่ในระดับปานกลาง (Mean= 76.51, SD. = 14.69) โดยสมรรถนะด้านการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคอยู่ในระดับดี (Mean= 21.36, SD. = 3.27) และพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุอยู่ในระดับดี (Mean= 30.23, SD. = 3.27) ผลการทดสอบความสัมพันธ์ พบว่า สมรรถนะการดูแลผู้สูงอายุโดยภาพรวมมีความสัมพันธ์ทางบวกกับพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุในระดับสูง (r = 0.718, p<.01) และเมื่อพิจารณารายด้านพบว่า สมรรถนะในการดูแลผู้สูงอายุทุกด้านมีความสัมพันธ์ทางบวกกับพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุ (p <.01) โดยสมรรถนะด้านการคัดกรองสุขภาพมีความสัมพันธ์สูงที่สุด (r = 0.721, p <.01) รองลงมา คือ ด้านการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (r = 0.654, p <.01) และด้านการประสานงานและจัดการข้อมูล (r = 0.612, p <.01)

สรุปและข้อเสนอแนะ ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า สมรรถนะการดูแลผู้สูงอายุของญาติผู้ดูแลในทุกด้านส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแล ดังนั้น หน่วยงานสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ควรเน้นการเพิ่มพูนทักษะทั้งการให้ความรู้และการฝึกปฏิบัติให้ครอบคลุมทุกด้าน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Health promotion Glossary. Geneva: WHO Publications; 1998.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. การสำรวจประชากรผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 (The 2024 Survey of The Older Persons in Thailand) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 10 กรกฎาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20250103144326_51634.pdf.

เพชรีย์ กุณาละสิริ. การพัฒนาแกนนำสุขภาพครอบครัวและชุมชนเพื่อการดูแลผู้สูงอายุ. พยาบาลสาร. 2565;49(3):258-71.

ระบบคลังข้อมูลสุขภาพ Health Data Center (HDC) จังหวัดเชียงใหม่ [อินเทอร์เน็ต]. เชียงใหม่: HDC; [เข้าถึงเมื่อ 25 มีนาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: [cited 2025 Mar 13]. เข้าถึงได้จาก: msn.hdc.moph.go.th.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน. แผนปฏิบัติราชการกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.

Yamane T. Statistics: An introductory analysis. 2nd ed. New York: Harper and Row; 1973.

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. คู่มือสนับสนุนการบริหารจัดการระบบบริการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ; 2559.

สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือแนวทางการอบรมผู้ดูแลผู้สูงอายุ หลักสูตร 70 ชั่วโมง ฉบับปรับปรุง ปี พ.ศ. 2567. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2567.

กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ. 2564 กระทรวงสาธารณสุข. นนทบุรี: บริษัท ณจันตา ครีเอชั่น จำกัด; 2564.

Bloom B S. A taxonomy of educational objectives: Handbook I, the cognitive domain. New York: Longman, Green; 1956.

Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology. 1932;22(140):1-55.

Best J W. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.

ศศินิภา สร้อยเพชร, จิราภรณ์ เตชะอุดม, สมใจ ศิริลักษณ์. การประเมินสมรรถนะ ภาระการดูแล และความเครียดของญาติผู้ดูแลผู้สูงอายุในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2564;15(2):185-98.

เนตรดาว แสนสมบัติ, สุระประภา ทะวะดี, ยุทธนา ตันธนกูล. ผลของโปรแกรมพัฒนาทักษะผู้ช่วยเหลือดูแลต่อความสามารถในการปฏิบัติงานและสมรรถนะอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุในชุมชน. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอ่างทอง. 2567;16(2):45-58.

ภัทราวดี ทรัพย์ปั้น, สุภาภรณ์ วรรณประสาท, วรวรรณ ทิพย์วารีรมย์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุของผู้ดูแลในครอบครัว. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2564;35(3):1-15.

วิลาสินี ศิริพูน, นงนุช อุสระ, พเยาว์ พงษ์ศักดิ์ชาติ, ชไมพร ทวีบุรุษ, อุษณีย์ จินตะเวช. พฤติกรรมการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงของผู้ดูแลในครอบครัว. วารสารสมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ. 2566;29(1):45-58.

รติมา คชนิล, รัชนี สรรเสริญ, วีรยุทธ โล่ห์ทองคำ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับสมรรถนะในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงของผู้ดูแลอาสาสมัคร. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี. 2565;5(2):52-66.