ประสิทธิผลของการพัฒนาสูตรตำรับน้ำลายเทียม ลดภาวะปากแห้ง ในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะ และลำคอที่ได้รับรังสีรักษา

ภัทรมน กังวาฬไกรไพศาล; พิชญดา  ศุภจรูญทรัพย์

ผู้แต่ง

ภัทรมน กังวาฬไกรไพศาล โรงพยาบาลร้อยเอ็ด
พิชญดา ศุภจรูญทรัพย์ โรงพยาบาลร้อยเอ็ด

คำสำคัญ:

น้ำลายเทียม, ภาวะปากแห้ง, มะเร็งศีรษะและลำคอ, รังสีรักษา, Carboxymethylcellulose, โรงพยาบาลร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อพัฒนาสูตรตำรับน้ำลายเทียม ประเมินประสิทธิผลและประเมินความพึงพอใจของผู้ป่วยที่ได้รับน้ำลายเทียมสูตรใหม่เปรียบเทียบกับสูตรเดิม

รูปแบบการวิจัย : การวิจัยและพัฒนา (Research and Development)

วัสดุและวิธีการวิจัย : การวิจัยแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การพัฒนาสูตรตำรับน้ำลายเทียมโดยใช้ Carboxymethylcellulose (CMC) เป็นส่วนประกอบหลัก ศึกษาความตัวทางกายภาพและจุลชีวภาพในสภาวะการเก็บรักษา 3 สภาวะ (2-8°C, ต่ำกว่า 25°C และอุณหภูมิห้อง) เป็นเวลา 180 วัน ระยะที่ 2 ศึกษาประเมินความพึงพอใจของผู้ป่วยจำนวน 20 รายที่เคยได้รับน้ำลายเทียมสูตรเดิมเปรียบเทียบกับสูตรใหม่ และประเมินประสิทธิผลในการลดภาวะปากแห้งในผู้ป่วย จำนวน 25 ราย โดยใช้เกณฑ์ Objective Xerostomia according to the LENT SOMA scale ประเมิน 4 ครั้ง (ก่อนการใช้ และหลังการใช้ 3 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 2 สัปดาห์) ทำการเก็บข้อมูลด้วยแบบเก็บข้อมูลที่พัฒนาขึ้น และวิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปด้วยสถิติเชิงพรรณนา และใช้สถิติอนุมาน Repeated Measure ANOVA

ผลการวิจัย : น้ำลายเทียมสูตรที่พัฒนาขึ้นมีความคงตัวทางกายภาพและจุลชีวภาพที่ดีตลอดระยะเวลา 180 วัน ไม่พบเชื้อจุลินทรีย์ในทุกสภาวะการเก็บรักษา ด้านประสิทธิผล พบว่าระดับความรุนแรงของภาวะปากแห้งลดลงอย่างต่อเนื่อง จาก 3.52±0.51 เป็น 2.52±0.59, 2.08±0.28 และ 1.76±0.44 ในการประเมินครั้งที่ 1, 2 และ 3 ตามลำดับ (ลดลงร้อยละ 28.4, 40.9 และ 50.0) โดยมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ [F (3,72) = 108.716, p<.001] ด้านความพึงพอใจ พบว่าผู้ป่วยมีความพึงพอใจเพิ่มขึ้นร้อยละ 55 โดยรวม โดยเฉพาะด้านการไม่มีกลิ่นเหม็นหืนของน้ำมัน (เพิ่มขึ้นร้อยละ 208) และด้านรสชาติที่ไม่เลี่ยน (เพิ่มขึ้นร้อยละ 135)

สรุปและข้อเสนอแนะ : สูตรตำรับน้ำลายเทียมที่พัฒนาขึ้นมีคุณภาพดี มีความคงตัว มีประสิทธิผลในการลดภาวะปากแห้งอย่างมีนัยสำคัญ และได้รับความพึงพอใจจากผู้ป่วยเพิ่มขึ้น สามารถนำไปใช้เป็นทางเลือกในการจัดการภาวะปากแห้งในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอที่ได้รับรังสีรักษา

เอกสารอ้างอิง

สถาบันมะเร็งแห่งชาติ. ทะเบียนมะเร็งระดับโรงพยาบาล พ.ศ.2563 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สถาบันมะเร็งแห่งชาติ; 2564 [เข้าถึงเมื่อ12 พฤศจิกายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nci.go.th/e_book/hosbased_2563/index.html.

ปิยวดี ขัดทะเสมา, พรรณวดี พุธวัฒนะ, ดรุณี ชุณหะวัต. ภาวะน้ำลายแห้ง วิธีจัดการ และผลลัพธ์ของผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอภายหลังได้รับรังสีรักษา. วารสารรามาธิบดีพยาบาลศาสตร์. 2553;16(1):41-53.

Sultana N, Sham M E. Xerostomia: An overview. J Dent Clinics. 2011;3(2):58-61.

Villa A, Polimeni A, Strohmenger L, Cicciù D, Gherlone E, Abati S. Dental patients' self-reports of xerostomia and associated risk factors. J Am Dent Assoc. 2011;142(7):811-6.

ธนเดช สินธุเสก, นวกมล สุริยันต์, นุชลินดา เอี่ยมบุตรลบ, วรรณา ฉายอรุณ, สุมิตร เมตไดรย์, ปัจจัย เนื่องโคตะ. การศึกษาประสิทธิผลของน้ำลายเทียมจากว่านหางจระเข้ผสมไซลิทอลและฟลูออไรด์ในการป้องกันเหงือกอักเสบและอาหารปากแห้งในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอที่ได้รับการฉายรังสีและเคมีบำบัด. วิทยาสารทันตแพทยศาสตร์. 2551;58(3):189-95.

World Health Organization. WHO guidelines on stability testing of pharmaceutical products containing well established drug substances in conventional dosage forms. Geneva: WHO; 1996.

The United State Pharmacopoeia. The National Formulary. Pennsylvania: National Publishing; 2014.

อิ่มใจ ชิตาพนารักษ์, พิมพ์ขวัญ กำเนิดศุภผล, เอกสิทธิ ธราวิจิตรกุล, ยุพา สุมิตสวรรค์, พิชิต สิทธิไตรย์, เธียรไชย ภัทรสกุลชัย, และคนอื่นๆ. ผลการยาเม็ดพิโลคาร์ปีนในการรักษาภาวะน้ำลายแห้งจากการฉายรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอ: การศึกษาทางคลินิกแบบ single-center, single-blind. J Med Assoc Thai. 2551;91(9):1410-15.

Kapourani A, Kontogiannopoulos K N, Manioudaki A-E, Poulopoulos A K, Tsalikis L, Assimopoulou A N, et al. A review on xerostomia and its various management strategies: the role of advanced polymeric materials in the treatment approaches. Polymers (Basel). 2022;14(5):850.

Furness S, Worthington H V, Bryan G, Birchenough S, McMillan R. Interventions for the management of dry mouth: topical therapies. Cochrane Database Syst Rev. 2011;(12):CD008934.

Brosky ME. The role of saliva in oral health: strategies for prevention and management of xerostomia. J Support Oncol. 2007;5(5):215-25.

ปาริยานันท์ จารุจินดา. การศึกษาแบบสุ่มเปรียบเทียบของประสิทธิผลน้ำลายเทียมผสมพิโลคาร์ปีนในผู้ป่วยภาวะน้ำลายแห้งหลังการฉายแสงเพื่อรักษามะเร็งบริเวณศีรษะและลำคอเปรียบเทียบกับน้ำลายเทียมอย่างเดียว [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2550.

Dirix P, Nuyts S, Van den Bogaert W. Radiation-induced xerostomia in patients with head and neck cancer: a literature review. Cancer. 2006;107(11):2525-34.

Thirayu B, Tanita N, Somratai V. A comparative study of carboxymethylcellulose and enzyme-containing saliva substitute on quality of life in head and neck cancer patient with self-report postradiation-xerostomia. Thai Pharm Health Sci J. 2554;6(1):17-24.

ดุสิต สร้อยสน. การตั้งตำรับและการประเมินน้ำลายเทียมสำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่มีปัญหาปากแห้งน้ำลายน้อย. ใน: การประชุมวิชาการทันตสาธารณสุขแห่งชาติ ครั้งที่ 10; 19-21 กรกฎาคม 2567; ณ โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย: 2567.

น้ำลิน เทียมแก้ว. การศึกษาความพึงพอใจต่อคุณภาพการให้บริการของสำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ประจำปีการศึกษา 2560 [รายงานการวิจัย]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2561.