ผลของโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองต่อระดับน้ำตาลในเลือดและพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน

ผู้แต่ง

  • วิไลลักษณ์ วอแพง พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านป่าแดงงาม จังหวัดหนองบัวลำภู
  • กฤตานนท์ จันทรศรี อาจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี

คำสำคัญ:

โปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเอง, ผู้ป่วยเบาหวาน, ระดับน้ำตาลในเลือด, พฤติกรรมการป้องกัน

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรังที่เป็นปัญหาสำคัญทางด้านสาธารณสุขของโลก เป็นภัยคุกคามที่ลุกลามอย่างรวดเร็วไปทั่วโลก การวิจัยกึ่งทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัด ก่อน-หลัง เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองต่อระดับน้ำตาลในเลือดและพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย โปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน ประกอบด้วย 4 กิจกรรม ระยะเวลา 12 สัปดาห์ มีค่าความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ 0.88 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ข้อมูลทั่วไปและข้อมูลทางคลินิก และแบบสัมภาษณ์พฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน มีค่าความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ 0.90 และความเที่ยง เท่ากับ 0.82 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่  paired t-test.

ผลการวิจัย พบว่า หลังการทดลองกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีน้ำตาลในเลือดระดับปกติ (80 - 130 mg/dL) ร้อยละ 76.67 โดยมีระดับน้ำตาลเฉลี่ย 118.80 ±15.54 mg/dL มีพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระดับดี ร้อยละ 43.00 และดีมาก ร้อยละ 46.67 และเมื่อเปรียบเทียบก่อน-หลังการทดลอง พบว่า ค่าเฉลี่ยของระดับน้ำตาลในเลือดหลังการทดลองลดลงกว่าก่อนการทดลอง 11.93 mg/dL(95% CI 8.879 to 14.987, p-value<.001) และคะแนนเฉลี่ยของพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนหลังการทดลอง เพิ่มขึ้นกว่าก่อนการทดลอง 8.60 คะแนน (95% CI -11.626 to -5.811, p-value<.001) ดังนั้น โปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองสามารถช่วยให้ผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนเป็นกลไกสำคัญที่นำไปสู่การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีขึ้นและเพิ่มพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Diabetes [Internet]. 2021 [cited 2026 Mar 10]. Available from: https://www.emro. who.int/noncommunicable-diseases/world-diabetes-day/world-diabetes-day-2021.html

International Diabetes Federation. Diabetes data by location: Western Pacific region [Internet]. 2024 [cited 2026 Mar 10]. Available from: https://diabetesatlas. org/data-by-location/region/western-pacific/

กรมอนามัย. คู่มือการดำเนินงานตัวชี้วัด ร้อยละของประชากรสูงอายุที่มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 10 มี.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://eh .anamai. moph.go.th

ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC). รายงานตัวชี้วัดสุขภาพ: รายงานโรคเบาหวานตามเขตบริการสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 10 มี.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก:https://hdc. moph.go.th

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านป่าแดงงาม. สรุปข้อมูลผู้ป่วยโรคเบาหวาน พ.ศ. 2567–2568. หนองบัวลำภู: องค์การบริหารส่วนจังหวัดหนองบัวลำภู; 2568.

ไมยรา เศรษฐมาศ. ภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคเบาหวานที่มารับบริการในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองแวง ตำบลโพนเขวา อำเภอเมือง จังหวัดศรีสะเกษ. วารสาร วิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2566;9(2):151-8.

อมรศักดิ์ โพธิ์อ่ำ. พฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จังหวัดนครสวรรค์. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต. 2563;8(3):603-14.

กรกัญจน์ จิตโศภิษฐ์. ความชุกของภาวะเบาหวานขึ้นจอประสาทตา และระดับน้ำตาลสะสมในเลือดที่สัมพันธ์กับการเกิดภาวะเบาหวานขึ้นจอประสาทตาในผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิชาการป้องกันควบคุมโรค. 2566;10(2):15-25.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: ศรีเมืองการพิมพ์; 2567.

Kanfer FH, Gaelick-Buys L. Self-management methods. In: Kanfer FH, Goldstein AP, editors. Helping people change: a textbook of methods. 4th ed. New York: Pergamon Press; 1991.

Riangkam C, Sriyuktasuth A, Pongthavornkamol K, Kusakunniran W, Sriwijitkamol A. Effects of a mobile health diabetes self-management program on HbA1C, self-management and patient satisfaction in adults with uncontrolled type 2 diabetes: a randomized controlled trial. J Health Res. 2022;36(5):878-88.

Anjali M, Khapre M, Kant R, Kumar S, Pandey P. Effectiveness of Diabetes Self-Management Education on Distress and HbA1C among Indian Type 2 Diabetes Mellitus Patients: A Randomized Controlled Trial. Indian J Community Med.2023;48(5):702-708. doi:10.4103/ijcm.ijcm_843_22

Thongyost P, Malathum P, Pookboonmee R, Detprapon M, Satitvipawee P, Somboonthanakij S. Effectiveness of a Self-and Family Management Support Program among Older People with Diabetic Retinopathy and Visual Impairment: A Randomized Controlled Trial. Pac Rim Int J Nurs Res. 2023;27(1):105-20.

พรรณทิวา บุญมี, ขนิษฐา วิศิษฏ์เจริญ, ศุภวรรณ ใจบุญ, ดวงรัตน์ กวีนันทชัย. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการจัดการตนเองเพื่อชะลอ ภาวะไตเสื่อมของผู้ป่วยโรคเบาหวานในโรงพยาบาลฝาง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์. 2567;8(2):1-15.

นิตยา สุขชัยสงค์, อารยา เชียงของ, วิเชษฐ์ เชิดสันเทียะ. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองร่วมกับโมบายแอปพลิเคชัน เบาหวาน เบาใจ ต่อพฤติกรรมการป้องกันการเกิดแผลที่เท้าของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารพฤติกรรมศาสตร์เพื่อการพัฒนา. 2566;15(2):1-16.

นิสารัตน์ ศรีนามนต์, รัชนี พรหมอยู่, พัลลภา กุลเทศ, อทิตยา อุ่นตาดี, เสาวนีย์ ธูปหอม, ชุลีพร ปิยสุทธิ์, จันทิมา นวะมะวัฒน์. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อระดับน้ำตาลสะสมในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ ในเขตพื้นที่ตำบลหนองปลาไหล อำเภอวังทรายพูน จังหวัดพิจิตร. วารสารแพทย์เขต 4-5. 567;43(4):609-23.

นิพิฐพนธ์ สนิทเหลือ, วัชรีพร สาตร์เพ็ชร์, ญาดา นภาอารักษ์. การคำนวณขนาดตัวอย่างด้วย G*Power. วารสารวิชาการสถาบันเทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ. 2562;5(1):496-507.

ศิริพร ปาระมะ, ชาญวิทย์ เปียงน้อย, ระวี วงค์ชัย, นิตยา โปธิบาล, รัชดา เปี้ยฟั่น. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมโรคและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารวิจัยการพยาบาลและสุขภาพ. 2567;25(3):1-17.

ลำดวน กลิ่นหอม, พลอยประกาย ฉลาดล้น. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. 2569;6(1): e4561.

Lamptey R, Amoakoh-Coleman M, Barker MM, et al. Change in glycaemic control with structured diabetes self-management education in urban low-resource settings: multicentre randomised trial of effectiveness. BMC Health Serv Res. 2023;23(1):199. Published 2023 Feb 24. doi:10.1186/s12913-023-09188-y

กฤษฎา หาสีงาม, ลาวัลย์ บาลศิริ. ผลของโปรแกรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ตำบลหนองแคน อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์. 2565;1(2):60-72.

Ye H, Lin L, Zhong D, et al. The impact of telehealth education on self-management in patients with coexisting type 2 diabetes mellitus and hypertension: a 26-week randomized controlled trial. J Endocrinol Invest.2024;47(9):2361-2369. doi:10.1007/s40618-024-02310-9

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

30-08-2026

รูปแบบการอ้างอิง

1.
วอแพง ว, จันทรศรี ก. ผลของโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองต่อระดับน้ำตาลในเลือดและพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน. วารสารศอ.7 [อินเทอร์เน็ต]. 30 สิงหาคม 2026 [อ้างถึง 5 กันยายน 2026];18(2):225-37. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/johpc7/article/view/287313

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย