การพัฒนาแนวทางการส่งเสริมทักษะชีวิตและป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศของวัยรุ่น โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ในเขตพื้นที่อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและพัฒนาแนวทางส่งเสริมทักษะชีวิตเพื่อป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศของวัยรุ่น อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ โดยใช้แนวคิดทักษะชีวิตขององค์การอนามัยโลกและพัฒนาการทางจิตสังคมของอิริคสัน เป็นกรอบในการวิจัยร่วมกับการมีส่วนร่วมกับเครือข่ายในชุมชน ดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการกับวัยรุ่น ผู้ปกครอง ครู ผู้นำชุมชน เจ้าหน้าที่สาธารณสุขและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสนทนากลุ่ม แบบสอบถามพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ แบบประเมินความรู้ ทัศนคติและทักษะชีวิต ตรวจสอบความตรง ตามเนื้อหาด้วยผู้เชี่ยวชาญและความเชื่อมั่นของแบบสอบถามพฤติกรรมเสี่ยง ทัศนคติและทักษะชีวิตด้วยCronbach’s alpha และความรู้ ด้วยค่า KR-20 ได้ค่า 0.79, 0.82, 0.81 และ 0.88 ตามลำดับเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนมกราคมถึงมิถุนายน 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired Sample t-test และวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษา พบว่า วัยรุ่นมีพฤติกรรมเสี่ยง ได้แก่ การมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร พร่องความรู้และทักษะในการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ได้รับอิทธิพลจากเพื่อนและสื่อ ขณะที่ครอบครัวและชุมชนยังขาดกิจกรรมการส่งเสริมที่ตอบสนองต่อความต้องการของวัยรุ่น กิจกรรมส่งเสริมทักษะชีวิต 8 สัปดาห์ ครอบคลุมทักษะพื้นฐาน 10 ด้าน โดยเน้นการเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง การมีส่วนร่วมของเครือข่ายชุมชน และกิจกรรมที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมท้องถิ่น ผลการประเมินเชิงปริมาณ พบว่า ความรู้ ทัศนคติ และทักษะชีวิตของวัยรุ่นเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ส่วนผลการประเมินเชิงคุณภาพ พบว่า วัยรุ่นมีพัฒนาการด้านการสื่อสาร การตัดสินใจ ความกล้าแสดงออกและการตระหนักรู้ต่อความเสี่ยงทางเพศมากขึ้น ขณะที่เครือข่ายชุมชนมีความตระหนักและความพร้อมในการขับเคลื่อนกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง