ภาวะซึมเศร้า ความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายและแนวทางการดูแลในผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรังในเขตนครชัยบุรินทร์: การศึกษาเชิงคุณภาพ

บทคัดย่อ

ผู้ป่วยโรคเรื้อรังถือเป็นกลุ่มเสี่ยงสำคัญของภาวะซึมเศร้าและการฆ่าตัวตาย การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ปัญหาและความต้องการในการดูแล ช่วยเหลือ และป้องกันภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายในผู้ป่วยโรคเรื้อรังในเขตนครชัยบุรินทร์ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้ดูแล อาสาสมัครสาธารณสุข และบุคลากรสาธารณสุข รวม 208 ราย จากจังหวัดนครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ และสุรินทร์ เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis)

ผลการวิจัยพบว่า  ผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชนส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ มีโรคร่วมหลายโรค และมีระยะเวลาการเจ็บป่วยยาวนาน โดยพบภาวะซึมเศร้าร้อยละ 10.23 และมีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายร้อยละ 5.93  ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย ได้แก่ ความรู้สึกสูญเสียคุณค่าในตนเองและการรับรู้ว่าตนเป็นภาระ ความเครียดจากข้อจำกัดทางร่างกายและการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ความวิตกกังวลต่อภาวะแทรกซ้อนและอนาคตของโรค ตลอดจนการขาดแรงสนับสนุนทางสังคมในด้านระบบบริการ แม้มีนโยบายและเครื่องมือคัดกรอง (2Q และ 9Q) แต่การดำเนินงานยังมีข้อจำกัดจากการไม่เปิดเผยอาการของผู้ป่วย การขาดทักษะด้านสุขภาพจิตของบุคลากรและอาสาสมัครสาธารณสุข รวมถึงภาระงานที่สูง ส่งผลให้การดูแลมุ่งเน้นด้านร่างกายเป็นหลัก ขณะที่การดูแลด้านจิตใจยังไม่เป็นระบบ เกิดช่องว่างระหว่างการมีระบบคัดกรองกับผลลัพธ์เชิงปฏิบัติในการค้นหาและช่วยเหลือผู้มีความเสี่ยง โดยสรุป ผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชนมีความเปราะบางทางจิตใจอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่ผู้ดูแลและบุคลากรสาธารณสุขยังต้องได้รับการพัฒนาศักยภาพเพิ่มเติม เพื่อส่งเสริมการดูแลแบบองค์รวมที่ครอบคลุมทั้งมิติร่างกายและจิตสังคม