สารปนเปื้อนในน้ำปลาร้าสำเร็จรูปที่จำหน่ายในเขตอำเภอเมืองจังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

ความสำคัญ: ปลาร้าเป็นเครื่องปรุงรสที่นิยมรับประทานกันอย่างแพร่หลายในประเทศไทยและมีการเติบโตสู่ระดับอุตสาหกรรมด้วยมูลค่าการตลาดสูงกว่า 10,000 ล้านบาทต่อปี อย่างไรก็ตาม กระบวนการผลิตในระดับอุตสาหกรรมมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารอันตรายจากแหล่งวัตถุดิบและขั้นตอนการแปรรูป ขณะที่การตรวจสอบเพื่อขออนุญาตทางกฎหมายในปัจจุบันมักเน้นเพียงจุลินทรีย์ก่อโรคและสารกันเสียพื้นฐาน ซึ่งอาจมองข้ามสารตกค้างทางเคมีและโลหะหนักที่มีผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาว

วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินความถูกต้องของข้อมูลบนฉลากผลิตภัณฑ์ และศึกษาการปนเปื้อนของสารปนเปื้อนบางชนิด คือ สารเคมีกำจัดแมลง โลหะหนัก ผงชูรส สารกันเสีย ความเค็ม ในน้ำปลาร้าสำเร็จรูปที่ขายในจังหวัดขอนแก่น

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์เชิงปริมาณโดยการสุ่มเก็บตัวอย่างน้ำปลาร้าสำเร็จรูป 10 ยี่ห้อที่ได้รับความนิยมสูงสุดจากตลาดสดและห้างสรรพสินค้าในอำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ในเดือนตุลาคม 2564 วิเคราะห์ตัวอย่างทางห้องปฏิบัติการมาตรฐานสากลด้วยเทคนิคขั้นสูง ได้แก่ Gas Chromatography (GC) และ LC-MS สำหรับสารเคมีกำจัดแมลง 35 ชนิด ICP-MS สำหรับโลหะหนัก HPLC สำหรับผงชูรสและกรดเบนโซอิก และเทคนิค Titration สำหรับวิเคราะห์ปริมาณเกลือ

ผลการศึกษา: จากการตรวจสอบข้อมูลฉลากพบว่าภาพรวมผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ร้อยละ 60 มีความถูกต้องตามกฎหมายโดยเฉพาะในด้านภาษาไทย ชื่ออาหาร และเลขสารบบอาหาร สำหรับผลการวิเคราะห์สารปนเปื้อนทางเคมี ไม่พบการตกค้างของสารเคมีกำจัดแมลงกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต 23 ชนิด คาร์บาเมท 12 ชนิด พาราควอท และสารปรอทในทุกตัวอย่าง ในด้านโลหะหนัก ตรวจพบสารหนูในทุกยี่ห้อ (0.076–0.212 mg/kg) แคดเมียมใน 8 ยี่ห้อ (0.017–0.032 mg/kg) และตะกั่วใน 5 ยี่ห้อ (< 0.05 mg/kg) ซึ่งทั้งหมดไม่เกินเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ส่วนการวิเคราะห์สารเจือปนพบกรดเบนโซอิกใน 3 ยี่ห้อ (111.73–412.07 mg/kg) ซึ่งอยู่ในระดับที่กฎหมายอนุญาต อย่างไรก็ตาม พบว่าทุกยี่ห้อมีการใช้ผงชูรสและเกลือในปริมาณสูง โดยมีค่าเฉลี่ยผงชูรสเท่ากับ 2.34 g/100 g และมีความเข้มข้นของเกลืออยู่ในช่วง 117.82–205.02 g/l 

สรุปผล: ผลิตภัณฑ์น้ำปลาร้าสำเร็จรูปยอดนิยมในจังหวัดขอนแก่นมีความปลอดภัยจากสารเคมีเกษตรและโลหะหนักตามมาตรฐานสากลและกฎหมายไทย แต่ปริมาณโซเดียมและผงชูรสที่สูงยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) หน่วยงานภาครัฐควรเพิ่มความถี่ในการเฝ้าระวังหลังการออกสู่ตลาด (post-market surveillance) ให้ครอบคลุมสารเคมีเกษตรและโลหะหนักอย่างต่อเนื่อง และผู้ประกอบการควรให้ความสำคัญกับการระบุข้อมูลวัตถุกันเสียและการปรุงสุกบนฉลากให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงเพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้บริโภค