ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อการควบคุมตนเองและ พฤติกรรมการเลิกเสพยาของผู้ป่วยเสพติดแอมเฟตามีน

ผู้แต่ง

  • ยุวลี ขาปาง โรงพยาบาลเถิน จังหวัดลำปาง
  • ศรีประไพ อินทร์ชัยเทพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครลำปาง คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก

คำสำคัญ:

โปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจ, การควบคุมตนเอง, พฤติกรรมการเลิกเสพยา, ผู้ป่วยเสพติดแอมเฟตามีน

บทคัดย่อ

ความเป็นมา: ปัญหายาเสพติดโดยเฉพาะแอมเฟตามีนมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ถึงแม้การเข้ารับการบำบัดเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังพบการเสพซ้ำในอัตราที่สูง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบพฤติกรรมการควบคุมตนเองก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจ และเปรียบเทียบพฤติกรรมการควบคุมตนเองและการเลิกเสพยาระหว่างกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจและกลุ่มที่ได้รับการดูแลตามปกติ

วิธีดำเนินการวิจัย: การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มก่อนและหลังการทดลอง โดยกลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วย เสพติดแอมเฟตามีน ที่เข้ารับการบำบัดรักษาแบบผู้ป่วยนอกที่คลินิกบำบัดยาเสพติด โรงพยาบาลเถิน จำนวน 44 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 22 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจ ซึ่งประกอบด้วย 10 กิจกรรม ใช้เวลาดำเนินโปรแกรม 5 สัปดาห์ แบบสอบถามการควบคุมตนเอง และชุดทดสอบสารเสพติดเมทแอมเฟตามีนในปัสสาวะ เครื่องมือผ่านการหาความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน และทดสอบความเชื่อมั่นของแบบประเมินการควบคุมตนเองได้ค่าเท่ากับ 0.906 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา สถิติที ไคสแควร์ และการทดสอบฟิชเชอร์ 

ผลการวิจัย: หลังจากเข้าร่วมโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจ กลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ยคะแนนการควบคุมตนเอง สูงกว่าก่อนได้รับโปรแกรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 4.58, p < .001, Cohen’s d = 0.98) ค่าเฉลี่ยคะแนนการควบคุมตนเองในกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 4.58, p < .001, Cohen’s d = 1.43) และพฤติกรรมการเลิกเสพยาในสัปดาห์ที่ 12 พบว่ากลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05)

สรุป: ผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่าโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจมีประสิทธิผลในการช่วยเพิ่มการควบคุมตนเองในผู้เสพแอมเฟตามีนที่เข้ารับการบำบัดฟื้นฟู ซึ่งจะนำไปสู่การเลิกเสพแอมเฟตามีนได้

เอกสารอ้างอิง

United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2023 [Internet]. New York: United Nations; 2023 [cited 2025 Mar 8]. Available from: https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2023.html

สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข. ระบบข้อมูลการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดของประเทศ 2564–2566 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 12 ส.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://antidrug.moph.go.th/

โรงพยาบาลเถิน. ฐานข้อมูลผู้มีปัญหาจากการดื่มแอลกอฮอล์ที่เข้ารับบริการในปีงบประมาณ 2565–2567. ลำปาง: ระบบสารสนเทศโรงพยาบาลเถิน; 2567.

Zilverstand A, Huang AS, Alia-Klein N, Goldstein RZ. Neuroimaging impaired response inhibition and salience attribution in addiction: a systematic review. Neuron 2018;98:886-903.

สุกัญญา กาญจนบัตร. ปัจจัยทำนายของการกลับไปเสพเมทแอมเฟตามีนซ้ำในผู้รับการบำบัดยาเสพติดของโรงพยาบาลธัญญารักษ์ในประเทศไทย. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2025;12:235–54.

มงคล ลือชูวงศ์. ผลการพัฒนาโปรแกรมจิตสังคมบำบัดประยุกต์ในผู้ป่วยสารเสพติด อำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2567;33:288-296

สายสุดาโภชนากรณ์.รูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ป่วยเสพติดและครอบครัวเพื่อป้องกันการกลับไปเสพซ้ำ. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ 2563;5:305-23.

ธีราภา ธานี, หทัยรัตน์ ดิษฐอั๊ง, น้ำผึ้ง คุ้มครอง, ปาลิดา พละศักดิ์. การพัฒนาและทดสอบประสิทธิผลของโปรแกรมการนำเสนอตัวแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการเลิกเสพยาในผู้ป่วยติดสารแอมเฟตามีน. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์ 2568;9:e273959.

Gibson CH. A study of empowerment in mothers of chronically ill children. Boston: Boston College; 1993.

กชพร เผือกผ่อง. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อการควบคุมตนเองของผู้เสพติดแอมเฟตามีน [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตสาขาวิชาการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2560.

Rosenbaum M. A schedule for assessing self-control behavior: preliminary findings. Behavior; 1980.

บุปผา บุญญามณี, อรวรรณ หนูแก้ว. การพัฒนาและผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมการกำกับตนเองเพื่อการเลิกยาเสพติดแอมเฟตามีนในระยะฟื้นฟูสมรรถภาพ. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ 2567;11:67_e267558.

Ojonuba HS, Abdul Rahman H, Zaremohzzabieh Z, Mohd Zulkefli NA. The effectiveness of an empowerment education intervention for substance use reduction among inner-city adolescents in Nigeria. Int J Environ Res Public Health 2023;20:3731. doi: 10.3390/ijerph20043731.

ปนัดดา ธีระเชื้อ. ผลของโปรแกรมการดูแลแบบบูรณาการต่อการป้องกันการกลับไปเสพซ้ำในผู้มีความผิดปกติจากการใช้ยาเสพติดแอมเฟตามีน. วารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ 2567;11:126-41.

กชพร เผือกผ่อง, นุชนาถ บรรทุมพร, ชมชื่น สมประเสริฐ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อการควบคุมตนเองของผู้ป่วยที่มีความผิดปกติจากการใช้ยาเสพติดแอมเฟตามีน. วารสารพยาบาลทหารบก 2561;19:118–28.

สาวิตรี ศตคุณากร, ชาลินี สุวรรณยศ, หรรษา เศรษฐบุปผา. ผลของโปรแกรมเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมการใช้สารแอมเฟตามีน ที่ศึกษาในผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีความผิดปกติจากการใช้สารแอมเฟตามีนของโรงพยาบาลสวนปรุงจังหวัดเชียงใหม่ 2567;38:47-63.

Casey BJ, Jones RM, Hare TA. The adolescent brain. Ann N Y Acad Sci 2008;1124:111-26. doi: 10.1196/annals.1440.010.

คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. ประกาศคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด เรื่องกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการตรวจหรือทดสอบว่าบุคคลหรือกลุ่มบุคคลใดมีสารเสพติดในร่างกายหรือไม่ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 18 ก.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2565/E/094/T_0075.PDF

Smith JA, Doe RB. Cognitive distortions and decision-making processes in amphetamine addiction. J Subst Abuse Treat 2020;58:234–45.

Barakat HA, Ibrahim ZM. Effectiveness of psychological intervention on self-efficacy, self-control, and coping among patients with substance abuse disorders. Egypt J Health Care 2022;13:574–91.

สยาภรณ์ เดชดี, อรวรรณ หนูแก้ว. การพัฒนาและผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคจิตจากสารเสพติด. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต 2564;35:91–111.

บรรจงจิตต์ พันธุ์ทอง, นิภา กิมสูงเนิน. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังแห่งตนร่วมกับการสนับสนุนครอบครัวต่อพฤติกรรมการไม่เสพยาซ้ำในผู้ป่วยเสพติดยาบ้า สถาบันธัญญารักษ์. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2557;23:62–8.

Shekarchi R, Akbari M, Ahmadian H, Yarahmadi Y. The effectiveness of self-control training program on reducing addiction readiness in students. J Pediatr Nurs 2021;8:71–80.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-04-08

รูปแบบการอ้างอิง

1.
ขาปาง ย, อินทร์ชัยเทพ ศ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อการควบคุมตนเองและ พฤติกรรมการเลิกเสพยาของผู้ป่วยเสพติดแอมเฟตามีน. J Health Sci BCNSP [อินเทอร์เน็ต]. 8 เมษายน 2026 [อ้างถึง 8 เมษายน 2026];10(1):e284480. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnsp/article/view/284480

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย