การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชน รพ.สต.บ้านพรุจูดตำบลบางดี อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง
คำสำคัญ:
การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพ, กลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง , การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, ระบบส่งต่อชุมชนบทคัดย่อ
โรคหลอดเลือดสมองเป็นปัญหาสำคัญของการเจ็บป่วยและเสียชีวิตของคนไทย การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษา สถานการณ์ปัญหาและความต้องการ และพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชน วิธีดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ ประกอบด้วย ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ปัญหาและความต้องการ ผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพ คือ บุคลากรและผู้เกี่ยวข้องในชุมชน 8 คน ผู้ให้ข้อมูลเชิงปริมาณ คือ ประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง 35 คน โดยการสนทนากลุ่มและการสัมภาษณ์เชิงลึก ระยะที่ 2 พัฒนาระบบการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชน โดยประชุมระดมสมองกับผู้ที่เกี่ยวข้อง และตรวจสอบความเหมาะสมโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิผลของระบบการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองกับกลุ่มตัวอย่างที่มีโอกาสเสี่ยง (Thai CVD risk score) ตั้งแต่ระดับปานกลางขึ้นไป สุ่มเลือกแบบเจาะจง 35 คน โดยใช้แบบสอบถามความรู้ ความเชื่อและการปฏิบัติเพื่อควบคุมความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง แบบประเมินความพึงพอใจ การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา และสถิติเชิงพรรณนา ร้อยละ ค่าเฉลี่ยและสถิติเปรียบเทียบ (Pair t-test)
ผลการวิจัย: สถานการณ์ปัญหาของการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชน คือ กลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองไม่ทราบระดับความเสี่ยงและมีการจัดการความเสี่ยงและอาการผิดปกติตามประสบการณ์ การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชนด้วยการมีส่วนร่วมมี 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) กระบวนการส่งต่อที่ชัดเจน 2) การให้ข้อมูล ความรู้การควบคุมความเสี่ยง 3) การสื่อสารความเสี่ยง 4) การติดตามดูแลอย่างต่อเนื่อง ผลการพัฒนาระบบการดูแลนี้ช่วยเสริมความรู้ ความเชื่อ และพฤติกรรมของกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง และสร้างรูปแบบการทำงานร่วมระหว่างชุมชนและระบบสุขภาพ การประเมินประสิทธิผลรูปแบบพบว่ากลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยหลังใช้รูปแบบ ด้านความรู้ ความเชื่อและการปฏิบัติเพื่อลดโอกาสเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองและคะแนนความพึงพอใจเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ (p < 0.01) ข้อเสนอแนะควรดูแลสุขภาพกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชนอย่างเป็นระบบโดยชุมชนมีส่วนร่วมแบบูรณาการและเฝ้าระวังกลุ่มเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
World Stroke Organization. Annual report 2023 [Internet]. 2023 [cited 2025 Dec 17]. Available from: https://www.world-stroke.org/assets/downloads/WSO_Annual_Report_2023_online.pdf
Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. คร.รณรงค์วันหลอดเลือดสมองโลก พบตัวเลขป่วยกว่า 3 แสน เสียชีวิตกว่า 3.7 หมื่นคน [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 17 พ.ย.2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hfocus.org/content/2025/10/35790
กรมควบคุมโรค กลุ่มสื่อสารความเสี่ยงโรคและภัยสุขภาพ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 11 จังหวัดนครศรีธรรมราช. ข่าวประชาสัมพันธ์ [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 17 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/odpc11/news.php?news=38037&deptcode=odpc11
สำนักงานเลขานุการการขับเคลื่อนโรคไม่ติดต่อชาติ กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรคกระทรวงสาธารณสุข. แผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อของประเทศไทย พ.ศ. 2566–2570 [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1625920241004031950.pdf
สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการพยาบาลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสำหรับพยาบาลทั่วไป. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส; 2567.
Health Data Center กระทรวงสาธารณสุข. สถิติโรคหลอดเลือดสมอง [อินเตอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 17 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: Available from: https://hdc.moph.go.th/trg/public/standard-report-detail/87af734bc7575ecba528b7c9dba063bb
สำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. การประเมินโอกาสเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดในกลุ่มป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงโดยใช้ตารางสี (Color Chart) [Internet]. 2567 [cited 2025 Dec 17]. Available from: https://odpc9.ddc.moph.go.th/SRRTcenter/57-CVD-5Feb.pdf
World Health Organization. Cardiovascular diseases (CVDs) [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 17]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: doing critical participatory action research. Singapore: Springer; 2014.
Funnell MM, Anderson RM. Empowerment and self-management of diabetes. Clin Diabetes 2004;22:45-53.
Miles MB, Huberman AM, Saldaña J. Qualitative data analysis: A methods sourcebook. 3rd ed. Thousand Oaks (CA): SAGE Publications; 2014.
ไพรินทร์ พัสดุ, ดารุณี จงอุดมการณ์. การพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนเพื่อป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในกลุ่มเสี่ยง. วารสารสภากาชาดไทย 2563;13:179-93.
เมตตา สุริยะ. การพัฒนาระบบการดูแลกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลท่าคันโท อำเภอท่าคันโท จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2566;16:141-55.
เพราพนิต สอนสิทธิ์, จตุพร หลืองอุบล, สุรศักด์ เทียบฤทธิ์. การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในกลุ่มเสี่ยงสูง อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม. วารสารอนามัย สิ่งแวดล้อม และสุขภาพชุมชน 2567;9:137-49.
ตติยา ทุมเสน, อัจฉรา คล้ายมี, อภิฤดี พาผล, อุไร ขลุ่ยนาค. การศึกษาความตระหนักรู้เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง กรณีศึกษาตำบลคลองหก อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี. วารสารประสาทวิทยาแห่งประเทศไทย 2565;39:24-31.
สินีนาฏ ทองสุข, อรสา กงตาล. การพัฒนาระบบการดูแลกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองในชุมชนของโรงพยาบาลพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ 2564;44:86-96.
มาเรียม โระอีน, วรรณดี เสือมาก, นงณภัทร รุ่งเนย. ผลของโปรแกรมเสริมสร้างแรงจูงใจในการดูแลตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง ดัชนีมวลกาย และระดับความดันโลหิตในกลุ่มเสี่ยงที่มีน้ำหนักเกิน ชุมชนอำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี [อินเตอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://srth.moph.go.th/research/file/20240625151842-92_2567%20มาเรียม%20โระอีน.pdf
วดีรัตน์ ศรีวงศ์วรรณ, พัฒนา เศรษฐวัชราวนิช, เสน่ห์ คล้ายบัว, คะนึง วิชิตจรูญ. การป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยเรื้อรังในชุมชนการประยุกต์ใช้แนวคิดการจัดการตนเอง. วารสารแพทย์นาวี 2565;49:708-24.
สุดศิริ หิรัญชุณหะ, วณิภา ทับเที่ยง, มณฑา ทองตำลึง. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจและการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนต่อการปรับพฤติกรรมสุขภาพเพื่อป้องกันโรคในกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง: กรณีศึกษา ตำบลบ้านพร้าว อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์ 2564;41:115-27.
Pengpid S, Peltzer K. Adherence to 24-h movement guidelines and its associations with dietary behavior and mental health among university students from five ASEAN countries. Int J Environ Res Public Health 2021;18:12648.
doi: 10.3390/ijerph182312648
สุพัตรา ยอดสุรางค์. แนวคิดว่าด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชน. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ 2562;14:122-32.
ทรัพย์ทวี หิรัญเกิด, พรภัทรา แสนเหลา, กมลรัตน์ ทองสว่าง. การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในตำบลโสก อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ. วารสารพยาบาล 2564;70:34-43.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์ และคณาจารย์ท่านอื่นๆ ในวิทยาลัยพยาบาลฯ ความรับผิดชอบเกี่ยวกับบทความแต่ละเรื่องผู้เขียนจะรับผิดชอบของตนเอง
