ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคปลาน้ำจืดดิบ ในประชากรพื้นที่เสี่ยงต่อโรคพยาธิใบไม้ตับ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวัดความชุกและศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคปลาน้ำจืดดิบของประชากรในพื้นที่เสี่ยงต่อโรคพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งส่วนใหญ่อพยพย้ายถิ่นมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ประชากรเป็นผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ตำบลโคกปรง อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์ กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 1,868 คน ได้จากการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Multiple logistic regression เพื่อนำเสนอค่า Adjusted odds ratio (AOR) ช่วงเชื่อมั่นร้อยละ 95 (95%CI) และค่า p-value โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความชุกของการบริโภคปลาน้ำจืดดิบโดยรวม ร้อยละ 89.03 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคปลาน้ำจืดดิบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ กลุ่มอายุ 31-45 ปี (AOR= 2.63, 95%CI: 1.53-4.58) การศึกษาระดับประถมศึกษา (AOR= 4.77, 95%CI: 2.79-8.11) มัธยมศึกษาตอนต้น (AOR= 4.89, 95%CI: 2.64-9.23) และมัธยมศึกษาตอนปลาย (AOR= 2.82, 95%CI: 1.51-5.07) การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (AOR= 1.73, 95%CI: 1.16-2.64) ระยะทางจากที่พักถึงแหล่งน้ำไม่เกิน 1 กิโลเมตร (AOR= 1.43, 95%CI: 1.01-2.00) ขณะที่การได้รับข่าวสารเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับประจำ (AOR=0.64, 95%CI: 0.41-0.98) และความเชื่อเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับในระดับสูง (AOR=0.55, 95%CI: 0.33-0.87) เป็นปัจจัยเชิงป้องกัน
การศึกษานี้พบว่าการบริโภคปลาน้ำจืดดิบมีความชุกสูงในพื้นที่เสี่ยง และมีความสัมพันธ์กับอายุ ระดับการศึกษา การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และความใกล้ชิดกับแหล่งน้ำ ขณะที่การได้รับข้อมูลข่าวสารและความเชื่อ ที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับเป็นปัจจัยเชิงป้องกัน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นความจำเป็นในการบูรณาการมาตรการป้องกันโรคเข้ากับการตรวจสุขภาพประจำปี ควบคู่กับการพัฒนามาตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มุ่งเป้าไปยังกลุ่มเสี่ยง โดยใช้การแทรกแซงในบริบทจริงของชุมชนและการสื่อสารเชิงโต้ตอบเพื่อแก้ไขความเชื่อที่คลาดเคลื่อน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
Srithai C, Chuangchaiya S, Jaichuang S, Idris ZM. Prevalence of Opisthorchis viverrini and Its Associated Risk Factors in the Phon Sawan District of Nakhon Phanom Province, Thailand. Iran J Parasitol 2021; 16(3): 474–82. doi: 10.18502/ijpa.v16i3.7101.
Perakanya P, Ungcharoen R, Worrabannakorn S, Ongarj P, Artchayasawat A, Boonmars T, et al. Prevalence and Risk Factors of Opisthorchis viverrini Infection in Sakon Nakhon Province, Thailand. Trop Med Infect Dis 2022; 7(10): 313. doi: 10.3390/tropicalmed7100313.
Sivanand A, Talati D, Kalariya Y, Patel P, Gandhi SK. Associations of Liver Fluke Infection and Cholangiocarcinoma: A Scoping Review. Cureus 2023; 15(10): e46400. doi: 10.7759/cureus.46400.
Sahat O, Kamsa-ard S, Suwannatrai AT, Lim A, Kamsa-ard S, Bilheem S, et al. Spatial analysis of cholangiocarcinoma in Thailand from 2012 to 2021; a population-based cancer registries study. PLOS ONE 2024; 19(12): e0311035. doi: 10.1371/journal.pone.0311035.
Thunyaharn N, Promthet S, Wiangnon S, Suwanrungruang K, Kamsa-ard S. Survival of cholangiocarcinoma patients in northeastern Thailand after supportive treatment. Asian Pac J Cancer Prev 2013; 14(11): 7029–32. doi: 10.7314/apjcp.2012.14.11.7029.
Pumidonming W, Katahira H, Igarashi M, Salman D, Abdelbaset AE, Sangkaeo K. Potential risk of a liver fluke Opisthorchis viverrini infection brought by immigrants from prevalent areas: A case study in the lower Northern Thailand. Acta Trop 2018; 178: 213–8. doi: 10.1016/j.actatropica.2017.11.023.
Kitphati R, Watanawong O, Wongsaroj T, Nithikathkul C. National Program of Opisthorchiasis in Thailand; Situation and Policy Strategy. Int J Geoinformatics 2021; 17: 61–8. doi: 10.52939/ijg.v17i2.1759.
Control of foodborne trematode infections: report of a WHO study group: WHO TRS N°849 [Internet]. [cited 2026 Apr 8]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-TRS-849
Lausatianragit W, Jaroenprasert S, Lausatianragit K, Pramual P, Boonprasong S. Factors Related to the Consumption of Raw Fish among the People in Sisaket Province 2016. J Health Sci 2019; 28(6): 974–85.
Panchai K, Pitak K, Junnual N. Factors Affecting Raw Fish Consumption among Residents of Lao Kwang Subdistrict, Non Khun District, Sisaket Province. UBRU J Public Health Res 2022; 11(1): 6–15. (in Thai)
Satitvipawee P, Sillabutra J, Kitidamrongsuk P, Rattaporn W, Pattanasin S, Kamsa-ard S, et al. Prevalence and Factors Affecting the Prevention of Opisthorchis viverrini Infection in Khon Kaen Province, Northeast Thailand. Asian Pac J Cancer Prev 2025; 26(10): 3785–95. doi: 10.31557/APJCP.2025.26.10.3785.
Wang YC, Law A, Namsanor J, Sithithaworn P, Khuntikeo N. Linking Parasite, People and Places: The Food Networks of Liver Fluke Infection. Ann Am Assoc Geogr 2024; 114(8): 1781–94. doi: 10.1080/24694452.2023.2277807.
Tammasar G. Factors Associated with Raw Fish Consumption Behavior among Residents of Kaeng Kai Subdistrict, Sangkhom District, Nong Khai Province. JODPC8 2024; 2(3): 1–15. (in Thai)
Kaewpithul S, Kaewpithul N, Uengarporn N, Rujirakul R. A Research Report on the Detection and Identification of Liver Fluke Infection in Surin Province Using the Kato–Katz Thick Smear Technique [Internet]. 2013 [cited 2026 Apr 6]. Available from: http://sutir.sut.ac.th:8080/jspui/handle/123456789/5895 (in Thai)
Sohn WM, Choi SH, Jung BK, Hong S, Ryoo S, Chang T, et al. Prevalence and Intensity of Opisthorchis viverrini Metacercarial Infection in Fish from Phnom Penh, Takeo, and Kandal Provinces, Cambodia. Parasites Hosts Dis 2021 31; 59(5): 531–6. doi: 10.3347/kjp.2021.59.5.531.
Xayaseng V, Phongluxa K, van Eeuwijk P, Akkhavong K, Odermatt P. Raw fish consumption in liver fluke endemic areas in rural southern Laos. Acta Trop 2013; 127(2): 105–11. doi: 10.1016/j.actatropica.2013.03.016.
Prasopdee S, Rojthongpond T, Chitkoolsamphan Y, Pholhelm M, Yusuk S, Pattaraarchachai J, et al. Update on the risk factors for opisthorchiasis and cholangiocarcinoma in Thailand. Parasites Hosts Dis 2023; 61(4): 463–70. doi: 10.3347/PHD.23032.
Alyafei A, Easton-Carr R. The Health Belief Model of Behavior Change. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 [cited 2026 Apr 6]. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK606120/PubMed
Payungwong W, Samranjit S. Factors associated with preventive behaviors for liver fluke disease prevention in model villages, Mueang subdistrict, Kantharalak district, Sisaket province. Sisaket J Health Res Dev 2025; 4(3): 1–14. (in Thai)
