การศึกษาเปรียบเทียบปริมาตรของกระเพาะปัสสาวะเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมาก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การควบคุมปริมาตรกระเพาะปัสสาวะให้เต็ม (Full bladder) ในวันฉายรังสีให้ใกล้เคียงกับวันจำลองการรักษา มีความสำคัญยิ่งต่อความแม่นยำและประสิทธิภาพการรักษาผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมาก การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบปริมาตรกระเพาะปัสสาวะระหว่างวันจำลองการรักษากับวันฉายรังสี ในผู้ป่วยจำนวน 33 ราย ที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยคำนวณปริมาตรกระเพาะปัสสาวะในวันจำลองการรักษาจากภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Simulator) เปรียบเทียบกับปริมาตรกระเพาะปัสสาวะในวันฉายรังสีจากภาพถ่ายเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ชนิดรูปกรวย (Cone-beam Computed Tomography: CBCT)
ผลการศึกษาพบว่า ปริมาตรกระเพาะปัสสาวะในวันจำลองการรักษาและวันฉายรังสีมีค่ามัธยฐานเท่ากับ 113.92 (91.08–134.38) และ 112.08 (91.59–140.71) มิลลิลิตร ตามลำดับ ซึ่งไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.057) ขณะที่ขนาดกระเพาะปัสสาวะในแนวแกน X (ซ้าย-ขวา) และแกน Z (ศีรษะ-เท้า) มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001 และ p=0.032 ตามลำดับ) แต่แนวแกน Y (หน้า-หลัง) ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.465) นอกจากนี้ระยะเวลากลั้นปัสสาวะและจำนวนครั้งของการถ่ายภาพระหว่างวันจำลองการรักษาและวันฉายรังสีมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ขณะที่การวิเคราะห์ด้วยแบบจำลอง Generalized Estimating Equation (GEE) พบว่าปริมาตรกระเพาะปัสสาวะมีความสัมพันธ์กันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (β=0.53, 95% CI: 0.24–0.84, p<0.001) โดยที่ตำแหน่งของกระเพาะปัสสาวะมีความสอดคล้องกันทั้ง 3 แกนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) โดยแกน Z (ศีรษะ-เท้า) มีความสัมพันธ์มากที่สุด
สรุปการศึกษาเปรียบเทียบปริมาตรกระเพาะปัสสาวะระหว่างวันจำลองการรักษากับวันฉายรังสี พบว่าการเตรียมกระเพาะปัสสาวะด้วยวิธี Full bladder ช่วยให้ผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากสามารถรักษาระดับปริมาตรกระเพาะปัสสาวะในวันฉายรังสีได้ใกล้เคียงกับวันจำลองการรักษาอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.057) โดยมีค่ามัธยฐานใกล้เคียงกันที่ 113.92 มล. และ 112.08 มล. ตามลำดับ และแบบจำลอง GEE ยืนยันว่าปริมาตรกระเพาะปัสสาวะของทั้งสองวันมีความสัมพันธ์เชิงบวกต่อกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (β = 0.53, p < 0.001) อย่างไรก็ตาม พบความแตกต่างของขนาดกระเพาะปัสสาวะในแกน X (ซ้าย-ขวา) และ แกน Z (ศีรษะ-เท้า) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001 และ p = 0.032 ตามลำดับ) สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของรูปร่างกระเพาะปัสสาวะในสองทิศทางนี้ ขณะที่แกน Y (หน้า-หลัง) ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.465) นอกจากนี้ยังพบความสัมพันธ์ของระยะเวลากลั้นปัสสาวะกับจำนวนครั้งของการถ่ายภาพ CBCT ก่อนการฉายรังสี มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) สะท้อนให้เห็นความไม่สม่ำเสมอของระยะเวลาในการกลั้นปัสสาวะของผู้ป่วยในแต่ละวัน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความเปลี่ยนแปลงของกระเพาะปัสสาวะ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องเพิ่มจำนวนครั้งในการถ่ายภาพ CBCT เพื่อปรับตำแหน่งก่อนการฉายรังสีให้สอดคล้องกับแผนการรักษา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทีตีพิมพ์ในวารสารโรคมะเร็งนี้ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ของมูลนิธิสถาบันมะเร็งแห่งชาติ และผลงานวิชาการหรือวิจัยของคณะผู้เขียน ไม่ใช่ความคิดเห็นของบรรณาธิการหรือผู้จัดทํา
เอกสารอ้างอิง
International Agency for Research on Cancer. Prostate cancer: source GLOBOCAN 2022 [Internet]. Lyon: World Health Organization; 2024 [cited 2026 Jun 6]. Available from: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/cancers/27-prostate-fact-sheet.pdf
Bray F, Laversanne M, Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Soerjomataram I, et al. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2024;74(3):229-63. doi:10.3322/caac.21834.
Schafer EJ, Laversanne M, Sung H, Soerjomataram I, Briganti A, Dahut W, et al. Recent patterns and trends in global prostate cancer incidence and mortality: an update. Eur Urol. 2025;87(3):302-13. doi:10.1016/j.eururo.2024.11.013.
Cambria R, Jereczek-Fossa BA, Zerini D, Cattani F, Serafini F, Luraschi R, et al. Physical and clinical implications of radiotherapy treatment of prostate cancer using a full bladder protocol. Strahlenther Onkol. 2011;187(12):799-805. doi:10.1007/s00066-011-2259-x.
Dicuio M, Pomara G, Fabris FM, Ales V, Dahlstrand C, Morelli G. Measurements of urinary bladder volume: comparison of five ultrasound calculation methods in volunteers. Arch Ital Urol Androl. 2005;77(1):60-2.
Sithamparam S, Ahmad R, Sabarudin A, Othman Z, Ismail M, editors. Bladder filling variation during conformal radiotherapy for rectal cancer. J Phys Conf Ser. 2017;851:012026. doi:10.1088/1742-6596/851/1/012026.
Mullaney L, O'Shea E, Dunne MT, Thirion PG, Armstrong JG. A comparison of bladder volumes based on treatment planning CT and BladderScan® BVI 6100 ultrasound device in a prostate radiation therapy population. Br J Radiol. 2018;91(1091):20180160. doi:10.1259/bjr.20180160.
O'Doherty UM, McNair HA, Norman AR, Miles E, Hooper S, Davies M, et al. Variability of bladder filling in patients receiving radical radiotherapy to the prostate. Radiother Oncol. 2006;79(3):335-40. doi:10.1016/j.radonc.2006.05.007.
Hynds S, McGarry CK, Mitchell DM, Early S, Shum L, Stewart DP, et al. Assessing the daily consistency of bladder filling using an ultrasonic Bladderscan device in men receiving radical conformal radiotherapy for prostate cancer. Br J Radiol. 2011;84(1005):813-8. doi:10.1259/bjr/50048151.
Mullaney LM, O'Shea E, Dunne MT, Finn MA, Thirion PG, Cleary LA, et al. A randomized trial comparing bladder volume consistency during fractionated prostate radiation therapy. Pract Radiat Oncol. 2014;4(5). doi:10.1016/j.prro.2013.11.006.
Holden L, Stanford J, D'Alimonte L, Kiss A, Loblaw A. Timing variability of bladder volumes in men receiving radiotherapy to the prostate. J Med Imaging Radiat Sci. 2014;45(1):24-30. doi:10.1016/j.jmir.2013.02.001.
Pearson D, Gill SK, Campbell N, Reddy K. Dosimetric and volumetric changes in the rectum and bladder in patients receiving CBCT-guided prostate IMRT: analysis based on daily CBCT dose calculation. J Appl Clin Med Phys. 2016;17(6):107-17. doi:10.1120/ jacmp.v17i6.6207.
Cramp L, Connors V, Wood M, Westhuyzen J, McKay M, Greenham S. Use of a prospective cohort study in the development of a bladder scanning protocol to assist in bladder filling consistency for prostate cancer patients receiving radiation therapy. J Med Radiat Sci. 2016;63(3):179-85. doi:10.1002/jmrs.162.
McNair HA, Hansen VN, Parker CC, Evans PM, Norman A, Miles E, et al. A comparison of the use of bony anatomy and internal markers for offline verification and an evaluation of the potential benefit of online and offline verification protocols for prostate radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2008;71(1):41-50. doi:10.1016/j.ijrobp. 2007.09.002.
