ความปลอดภัยและประสิทธิผลของการงดใช้มอร์ฟีนทางช่องน้ำไขสันหลังร่วมกับการสกัดกั้นเส้นประสาทซาฟีนัสภายใต้เครื่องอัลตร้าซาวด์ สำหรับการระงับปวดหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม: การศึกษาเชิงเปรียบเทียบแบบไปข้างหน้าในโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา

ภัคสิรี  จางกิตติรัตน์; พิสมัย  รื่นธะนะ; สุกัญญา  พินหอม

ผู้แต่ง

ภัคสิรี จางกิตติรัตน์ วิสัญญีแพทย์ โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา
พิสมัย รื่นธะนะ กลุ่มงานการพยาบาลวิสัญญี โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา
สุกัญญา พินหอม กลุ่มงานวิจัยและพัฒนาการพยาบาล โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา

คำสำคัญ:

มอร์ฟีนทางช่องน้ำไขสันหลัง, การสกัดกั้นเส้นประสาทซาฟีนัส, การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม, อาการคลื่นไส้อาเจียนหลังผ่าตัด, การระงับปวดหลังผ่าตัด

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: การระงับปวดหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมักใช้มอร์ฟีนทางช่องน้ำไขสันหลัง (intrathecal morphine [ITM]) ร่วมกับ spinal anesthesia เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการระงับปวด ซึ่ง ITM มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะแทรกซ้อนจาก opioid เช่น อาการคลื่นไส้อาเจียน และอาการคัน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความปลอดภัยและประสิทธิผลของการงดใช้ ITM ร่วมกับ ultrasound-guided adductor canal block ในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงเปรียบเทียบแบบไปข้างหน้า (prospective controlled clinical study) ในผู้ป่วย 60 ราย แบ่งเป็นกลุ่มควบคุมที่ได้รับ ITM (n = 30) และกลุ่มทดลองที่ไม่ได้รับ ITM (n = 30) ผู้ป่วยทุกรายได้รับ spinal anesthesia ร่วมกับ adductor canal block เพื่อประเมินอุบัติการณ์การเกิด PONV อาการคัน ระดับความปวด ระยะเวลาที่เริ่มมีอาการปวด และระยะเวลาการเริ่มลุกเดิน วิเคราะห์ข้อมูลด้วย Chi-square, Fisher’s exact test และ Mann–Whitney U test โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p < 0.05 ผลการศึกษา: กลุ่มทดลองมีอัตราการเกิด PONV และอาการคันต่ำกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ในด้านการระงับปวด กลุ่มควบคุมมีระยะเวลาที่เริ่มมีอาการปวดยาวนานกว่าและมีคะแนนความปวดในช่วง 6 ชั่วโมงแรกต่ำกว่า (p < 0.05) ซึ่งคะแนนความปวดที่ 12 และ 24 ชั่วโมงไม่แตกต่างกันระหว่างสองกลุ่ม นอกจากนี้ กลุ่มทดลองมีการฟื้นตัวสามารถเริ่มลุกเดินได้เร็วกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.01) โดยความพึงพอใจของผู้ป่วยทั้งสองกลุ่มอยู่ในระดับมากที่สุดและไม่แตกต่างกัน สรุป: การงดใช้ intrathecal morphine (ITM) ร่วมกับ adductor canal block สามารถลดภาวะแทรกซ้อนจาก opioid และส่งเสริมการฟื้นตัวหลังผ่าตัดได้ โดยยังคงประสิทธิภาพในการระงับปวดในระยะหลัง จึงเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและเหมาะสมสำหรับผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

เอกสารอ้างอิง

Brown B, Cheok TS, Worsley D, Kroon HM, Davis N, Jaarsma RL, et al. Comparative efficacy of intrathecal morphine and adductor canal block in the knee arthroplasty population: a retrospective multi-centre cohort study. BMC Anesthesiol 2024;24(1):365.

Andersen HL, Gyrn J, Møller L, Christensen B, Zaric D. Continuous adductor-canal-blockade for adjuvant post-operative analgesia after major knee surgery. Acta Anaesthesiol Scand 2013;57(5):614-23.

Wainwright TW, Gill M, McDonald DA, Middleton RG, Reed M, Sahota O, et al. Consensus statement for perioperative care in total hip replacement and total knee replacement surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society recommendations. Acta Orthop 2020;91(1):3-19.

AbdelQadir YH, Nabhan AE, Abdelghany EA, Mohamed AG, El Tokhey AS, Elmegeed AA, et al. Efficacy and safety of intrathecal morphine in total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Opioid Manag 2021;17(5):405-16.

Jungquist CR, Quinlan-Colwell A, Vallerand A, Cooney M, Maly A, Meloche K, et al. American society for pain management nursing guidelines on monitoring for opioid-induced advancing sedation and respiratory depression: revisions. Pain Manag Nurs 2020;21(1):7-25.

Moraitis A, Hultin M, Walldén J. Risk of postoperative nausea and vomiting in hip and knee arthroplasty: a prospective cohort study after spinal anaesthesia including intrathecal morphine. BMC Anesthesiol 2020;20(1):242.

Chinachoti T, Nilrat P, Samarnpiboonphol P. Nausea, vomiting and pruritus induced by intrathecal morphine. J Med Assoc Thai 2013;96(5):589-94.

โสภิต เหล่าชัย, เฉลิมพงศ์ ไพนุพงศ์, อุทัยวรรณ หาญอยู่, จตุพร บุญยืด, ศักดิ์ศรัณย์ ล้ำเลิศ. การสกัดกั้นเส้นประสาทในช่องแอดดักเตอร์ด้วยการฉีดยาชาเพียงครั้งเดียว โดยใช้คลื่นความถี่สูงนำทางร่วมกับการใส่ยามอร์ฟีนในช่องไขสันหลัง สำหรับการระงับปวดหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม. วิสัญญีสาร 2564;47(2):93-103.

Gonvers E, El-Boghdadly K, Grape S, Albrecht E. Efficacy and safety of intrathecal morphine for analgesia after lower joint arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Anaesthesia 2021;76(12):1648-58.

Biswas A, Perlas A, Ghosh M, Chin K, Niazi A, Pandher B, et al. Relative contributions of adductor canal block and intrathecal morphine to analgesia and functional recovery after total knee arthroplasty: a randomized controlled trial. Reg Anesth Pain Med 2018;43(2):154-60.

Huang BY, Leslie SW. Postoperative urinary retention. [Internet]. 2023 [cited 2026 Jan 11]. Available from: https://shorturl.asia/lwoWg

Agrawal K, Majhi S, Garg R. Post-operative urinary retention: review of literature. World J Anesthesiol 2019;8(1):1-12.

Janiak M, Kowalczyk R, Gorniewski G, Kowalski M, Nowakowski P, Trzebicki J, et al. Efficacy and side effect profile of intrathecal morphine versus distal femoral triangle nerve block for analgesia following total knee arthroplasty: a randomized trial. J Clin Med 2022;11(23):6945.

Ljungqvist O, Scott M, Fearon KC. Enhanced recovery after surgery: a review. JAMA Surg 2017;152(3):292-8.

American Society of Anesthesiologists Task Force on Prevention, Detection, and Management of Respiratory Depression Associated with Neuraxial Opioid Administration. Practice guidelines for the prevention, detection, and management of respiratory depression associated with neuraxial opioid administration: an updated report. Anesthesiology 2016;124(3):535-52.