เวชศาสตร์วิถีชีวิตกับการนอนหลับที่ดีต่อสุขภาพ: หลักฐานเชิงประจักษ์ บทบาทต่อการป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและโอกาสเชิงระบบสุขภาพไทย

ศรีศิริ ศิริวนารังสรรค์; ภูดิท  เตชาติวัฒน์

ผู้แต่ง

ศรีศิริ ศิริวนารังสรรค์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น
ภูดิท เตชาติวัฒน์ สถาบันสุขภาวะพิสิฐ

คำสำคัญ:

เวชศาสตร์วิถีชีวิต, การนอนหลับ, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง, ระบบสุขภาพไทย

บทคัดย่อ

การนอนหลับเป็นองค์ประกอบสำคัญของสุขภาพและมีความสัมพันธ์กับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังหลายชนิด บทความปริทัศน์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างการนอนหลับกับสุขภาพและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง วิเคราะห์บทบาทของเวชศาสตร์วิถีชีวิตในการพัฒนาการนอนหลับที่ดีต่อสุขภาพ และสังเคราะห์โอกาสในการประยุกต์ใช้ในระบบสุขภาพไทย โดยทบทวนวรรณกรรมเชิงบรรยายจากฐานข้อมูล PubMed, Scopus และ Google Scholar รวมทั้งแนวทางเวชปฏิบัติ รายงานวิชาการและเอกสารที่เกี่ยวข้องที่เผยแพร่ระหว่างปี ค.ศ. 2004–2024 คัดเลือกเอกสารด้านการนอนหลับ เวชศาสตร์วิถีชีวิต โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และระบบสุขภาพ โดยให้ความสำคัญกับ systematic reviews, meta-analyses, randomized controlled trials, cohort studies และ clinical practice guidelines ที่มีคุณภาพ จากนั้นวิเคราะห์และสังเคราะห์เชิงเนื้อหาเพื่ออธิบายความเชื่อมโยงระหว่างการนอนหลับ เวชศาสตร์วิถีชีวิตและโอกาสในการประยุกต์ใช้ในระบบสุขภาพไทย หลักฐานปัจจุบันชี้ว่า ผู้ใหญ่ประมาณร้อยละ 30–35 มีระยะเวลาการนอนต่ำกว่าเกณฑ์แนะนำและการนอนหลับที่ไม่เหมาะสม ได้แก่ การนอนหลับที่มีระยะเวลาไม่เพียงพอ คุณภาพการนอนต่ำ การนอนหลับในช่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับจังหวะชีวภาพของร่างกายและการมีโรคการนอนหลับร่วม มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของโรคอ้วน เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด ภาวะซึมเศร้า ภาวะถดถอยของการรู้คิดและการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ผ่านกลไกสำคัญ ได้แก่ ความผิดปกติของนาฬิกาชีวภาพ การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนควบคุมความหิวและอิ่ม ภาวะดื้อต่ออินซูลิน การเปลี่ยนแปลงของกระบวนการอักเสบและเมตาบอลิซึม และการกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติกมากเกินไป มาตรการด้านเวชศาสตร์วิถีชีวิต เช่น โภชนาการที่เหมาะสม การออกกำลังกาย การจัดการความเครียด สุขอนามัยการนอนหลับ การให้คำปรึกษาเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพและการใช้เทคโนโลยีสุขภาพดิจิทัลและอุปกรณ์อัจฉริยะชนิดสวมใส่ มีศักยภาพในการพัฒนาสุขภาวะการนอน ดังนั้น การนอนหลับควรได้รับความสำคัญมากยิ่งขึ้นในฐานะองค์ประกอบสำคัญของเวชศาสตร์วิถีชีวิตในการพัฒนาระบบสุขภาพไทย ซึ่งการบูรณาการการประเมินและส่งเสริมการนอนเข้าสู่บริการปฐมภูมิ คลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ระบบสุขภาพชุมชนและการใช้เทคโนโลยีสุขภาพดิจิทัลอย่างเหมาะสม อาจช่วยลดภาระโรค เพิ่มคุณภาพชีวิตและสนับสนุนการสูงวัยอย่างมีสุขภาวะและการมีอายุยืนยาวอย่างมีคุณภาพของประชาชนไทย

เอกสารอ้างอิง

Xie L, Kang H, Xu Q, Chen MJ, Liao Y, Thiyagarajan M, et al. Sleep drives metabolite clearance from the adult brain. Science 2013;342(6156):373-7.

Walker MP. The role of sleep in cognition and emotion. Ann N Y Acad Sci 2009;1156:168-97.

Buysse DJ. Sleep health: can we define it? Does it matter?. Sleep 2014;37(1):9-17.

Lianov L, Johnson M. Physician competencies for prescribing lifestyle medicine. JAMA 2010;304(2):202-3.

Institute of Medicine (US) Committee on Sleep Medicine and Research. Sleep disorders and sleep deprivation: an unmet public health problem. Washington (DC): National Academies Press; 2006.

Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, Kuhlmann DC, Mehra R, Ramar K, et al. Clinical practice guideline for diagnostic testing for adult obstructive sleep apnea. J Clin Sleep Med 2017;13(3):479-504.

Shan Z, Ma H, Xie M, Yan P, Guo Y, Bao W, et al. Sleep duration and risk of type 2 diabetes: a meta-analysis of prospective studies. Diabetes Care 2015;38(3):529-37.

Cappuccio FP, Cooper D, D'Elia L, Strazzullo P, Miller MA. Sleep duration predicts cardiovascular outcomes: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Eur Heart J 2011;32(12):1484-92.

Yin J, Jin X, Shan Z, Li S, Huang H, Li P, et al. Relationship of sleep duration with all-cause mortality and cardiovascular events: a systematic review and dose-response meta-analysis. J Am Heart Assoc 2017;6(9).

Baglioni C, Battagliese G, Feige B, Spiegelhalder K, Nissen C, Voderholzer U, et al. Insomnia as a predictor of depression: a meta-analytic evaluation of longitudinal epidemiological studies. J Affect Disord 2011;135(1-3):10-9.

กรมอนามัย. รายงานสถานการณ์สุขภาพคนไทยและปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2566.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ; 2566.

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565 (Thailand Internet User Behavior 2022). กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์; 2565.

Booranasuntikul B, Kanchanakhan N. Effect of using smartphone before bedtime and sleep quality of middle-adulthood officers at Chulalongkorn University. Chula Med J 2021;65(2):137-45.

Liang Z, Chapa-Martell MA. Accuracy of wearable devices for sleep tracking: systematic review. JMIR Mhealth Uhealth 2022;10(5).

Watson NF, Badr MS, Belenky G, Bliwise DL, Buxton OM, Tasali E, et al. Recommended amount of sleep for a healthy adult: a joint consensus statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Sleep 2015;38(6):843-4.

Centers for Disease Control and Prevention. Short sleep duration among adults—United States. Atlanta (GA): Centers for Disease Control and Prevention; 2022.

Potter GDM, Skene DJ, Arendt J, Cade JE, Grant PJ, Hardie LJ. Circadian rhythm and sleep disruption: causes, metabolic consequences, and countermeasures. Endocr Rev 2016;37(6):584-608.

Spiegel K, Tasali E, Penev P, Van Cauter E. Brief communication: sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels and increased hunger. Ann Intern Med 2004;141(11):846-50.

Kario K. Nocturnal hypertension: new technology and evidence. Hypertension 2018;71(6):997-1009.

Bubu OM, Brannick M, Mortimer J, Umasabor-Bubu O, Sebastiao YV, Wen Y, et al. Sleep, cognitive impairment, and Alzheimer's disease: a systematic review and meta-analysis. Sleep 2017;40(1):zsw032.

American College of Lifestyle Medicine. Lifestyle medicine core competencies program. Chesterfield (MO): American College of Lifestyle Medicine; 2022.

St-Onge MP, Mikic A, Pietrolungo CE. Effects of diet on sleep quality. Adv Nutr 2016;7(5):938-49.

Kredlow MA, Capozzoli MC, Hearon BA, Calkins AW, Otto MW. The effects of physical activity on sleep: a meta-analytic review. J Behav Med 2015;38(3):427-49.

Rusch HL, Rosario M, Levison LM, Olivera A, Livingston WS, Wu T, et al. The effect of mindfulness meditation on sleep quality: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Ann N Y Acad Sci 2019;1445(1):5-16.