ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความจุปอดของพนักงานโรงสีข้าวแห่งหนึ่ง จังหวัดชัยนาท

สุคนธ์  ขาวกริบ; อรวรรณ  ชำนาญพุดซา; กิตติพล  ทองธรรมชาติ; ชัยณรงค์  โกวิทชุติวัฒน์

ผู้แต่ง

สุคนธ์ ขาวกริบ สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย คณะวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม
อรวรรณ ชำนาญพุดซา หลักสูตรอาชีวอนามัยและความปลอดภัย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
กิตติพล ทองธรรมชาติ หลักสูตรอาชีวอนามัยและความปลอดภัย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
ชัยณรงค์ โกวิทชุติวัฒน์ งานอาคาร สถานที่และอาชีวอนามัย โรงพยาบาลจุฬาภรณ์ ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์

คำสำคัญ:

ความจุปอด, พนักงานโรงสีข้าว, ฝุ่นข้าว, อาชีวอนามัย

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความจุปอดและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความจุปอดของพนักงานโรงสีข้าวแห่งหนึ่ง จังหวัดชัยนาท วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง ณ จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง ศึกษาในพนักงานจำนวน 66 คน สุ่มจากประชากร 70 คน ตามสูตรของเครซีและมอร์แกน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรง (IOC = 0.97) และมีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.85 แบ่งเป็น 6 ส่วนครอบคลุมปัจจัยส่วนบุคคล การทำงาน สภาพแวดล้อมในการทำงาน ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมความปลอดภัย และใช้การทดสอบความจุปอดด้วยเครื่อง Spiro pet จัดกลุ่มผลการทดสอบความจุปอดตามเกณฑ์มาตรฐานสมรรถภาพทางกายของประชาชนไทย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติร้อยละ และ Chi-square Test ที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 ผลการศึกษา: พบว่าพนักงาน ร้อยละ 43.9 มีความจุปอดอยู่ในเกณฑ์ไม่ดี โดยปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความจุปอดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) ได้แก่ อายุ 38 ปีขึ้นไป (p-value = 0.044) ภาวะน้ำหนักเกิน (p-value = 0.031) การสูบบุหรี่ (p-value = 0.005) และประสบการณ์ทำงานตั้งแต่ 11 ปีขึ้นไป (p-value = 0.018) ในขณะที่ระดับความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมความปลอดภัย ไม่พบความสัมพันธ์กับความจุปอดอย่างมีนัยสำคัญ (p-value > 0.05) สะท้อนให้เห็นว่าความเสื่อมของปอดเกิดจากปัจจัยทางกายภาพและการสะสมของฝุ่นตามอายุงานมากกว่าปัจจัยด้านความตระหนักส่วนบุคคล สรุป: พนักงานโรงสีข้าวเกือบครึ่งหนึ่งมีสมรรถภาพปอดเสื่อมถอย สาเหตุหลักจากปัจจัยทางสรีรวิทยาและการสัมผัสฝุ่นสะสมในระยะยาว (Cumulative exposure) ดังนั้นงานเวชศาสตร์ป้องกันในอุตสาหกรรมโรงสีข้าวควรให้ความสำคัญกับการควบคุมทางวิศวกรรม เช่น ระบบระบายอากาศเฉพาะจุด และการจัดการปัจจัยเสี่ยงส่วนบุคคลควบคู่ไปกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์. ฐานข้อมูลผู้ประกอบการค้าข้าว [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 25 ม.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/ActNT

ทัศน์พงษ์ ตันติปัญจพร, ณัฐกานต์ ศรีสกุลเตียว, เบญจมาศ สุคันโท. การประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพจากการสัมผัสฝุ่นละอองขนาดเล็กทางการหายใจของพนักงานในโรงงานสีข้าวแห่งหนึ่งในจังหวัดกำแพงเพชร. ศรีนครินทร์เวชสาร 2562;34(5):482-9.

สุปราณี คุณร้าน, นันทพร ภัทรพุทธ, ทนงศักดิ์ ยิ่งรัตนสุข. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับสมรรถภาพปอดของพนักงานโรงสีข้าว. วารสารความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม E-Journal 2562;4(2):92-9.

สุปราณี คุณร้าน, นันทพร ภัทรพุทธ, ศรีรัตน์ ล้อมพงศ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับอาการระบบทางเดินหายใจของพนักงานโรงสีข้าว จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสาธารณสุขมหาวิทยาลัยบูรพา 2563;15(1):112-22.

วันทนี พันธุ์ประสิทธิ์. สุขศาสตร์อุตสาหกรรม กลยุทธ์ ประเมิน ควบคุมและจัดการ. กรุงเทพฯ: เบสท์กราฟฟิคเพรส; 2557.

Pande BN, Krysińska-Traczyk E, Prażmo Z, Skórska C, Sitkowska J, Dutkiewicz J. Occupational biohazards in agricultural dusts from India. Ann Agric Environ Med 2000;7(2):133–9.

Md Shakri SF, Anua SM, Safuan S, Mohamad Asri AA. Endotoxin exposure and lung function among rice millers in Malaysia. J Health Transl Med 2020;23(Suppl 1):31-40.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas 1970;30(3):607-10.

สมาคมอุรเวชช์แห่งประเทศไทย. แนวทางการตรวจสมรรถภาพปอดด้วยสไปโรเมตรีย์ (Guideline for spirometric evaluation). กรุงเทพฯ: ภาพพิมพ์; 2545.

วิสาขา ภู่จินดา. ระเบียบวิธีวิจัยและสถิติด้านสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ: บางกอกบล็อก; 2553.

กรมพลศึกษา สำนักวิทยาศาสตร์การกีฬา. เกณฑ์มาตรฐานสมรรถภาพทางกายของประชาชนไทย. กรุงเทพฯ: กรมพลศึกษา; 2543.

.Shek N, Choy AM, Lang CC, Miller BE, Tal-Singer R, Bolton CE, et al. Accelerated elastin degradation by age-disease interaction: a common feature in age-related diseases. NPJ Aging 2024;10(1):15.

Nurfitria HA, Syafa’ah S, Adriyani R. Determinant factor of pulmonary function impairment on rice mill workers. J Kesehat Lingkung 2020;12(4):262-9.

Wang X, Gan H, Wang Y, Yu X, An J, Sun B, et al. Body mass index affects spirometry indices in patients with chronic obstructive pulmonary disease and asthma. Front Physiol 2023;14:1132078.

Bhatti U, Laghari ZA, Syed BM. Effect of body mass index on respiratory parameters: a cross-sectional analytical study. Pak J Med Sci 2019;35(6):1724-9.

Dorribo V, Wild P, Pralong JA, Danuser B, Reboux G, Krief P, et al. Respiratory health effects of fifteen years of improved collective protection in a wheat-processing worker population. Ann Agric Environ Med 2015;22(4):647-54.

วาสนา แกล้วกล้า, ป้อ บุญรอด, ธันย์ธเสกข์ ธัชวงศ์สง่า, ชินพัฒน์ ทิพย์ศรีบุญ, หทัยรัตน์ ราชนาวี. ผลของการเดิน-วิ่งสะสมระยะทางที่มีผลต่อค่าดัชนีมวลกายและมวลไขมันในร่างกายของบุคลากรมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี [รายงานวิจัยสถาบัน]. นครราชสีมา: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี; 2568.

รัชนีกร พุ่มฉายา, สุวิมล โรจนาวี, วรรณพร ทองตะโก. ผลของการฝึกออกกำลังกายแบบแอโรบิกร่วมกับการหายใจด้วยกะบังลมต่อสมรรถภาพปอดของผู้สูบบุหรี่. วารสารวิทยาศาสตร์การกีฬาและสุขภาพ 2566;24(3):125-43.

Ghosh T, Gangopadhyay S, Das B. Prevalence of respiratory symptoms and disorders among rice mill workers in India. Environ Health Prev Med 2014;19(3):226-33.

Occupational Safety and Health Administration. Hierarchy of controls [Internet]. 2023 [cited 2026 Jan 20]. Available from: https://shorturl.asia/GP9r7

Siddique K, Sabri SH, Sajjad S, Nazar M, Khunsha IW, Batool A, et al. Lung capacity and respiratory health in rice mill workers. J Health Rehabil Res 2024;4(1):122-6.