ภาวะซิลิโคซิสชนิดรุนแรงเรื้อรังที่วินิจฉัยพบหลังยุติการสัมผัสฝุ่น 12 ปี: ถอดบทเรียนจากข้อบกพร่องระบบเฝ้าระวังทางอาชีวอนามัย

บทคัดย่อ

โรคซิลิโคสิสเป็นโรคปอดจากการประกอบอาชีพที่เกิดจากการสูดหายใจเอาฝุ่นซิลิกาในรูปผลึกเข้าสู่ร่างกายต่อเนื่องเป็นเวลานาน โดยยังคงเป็นปัญหาสุขภาพระดับโลก แม้ในปัจจุบันจะมีความก้าวหน้าในด้านอาชีวอนามัยและมาตรการควบคุมฝุ่น แต่ยังคงพบผู้ป่วยรายใหม่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา รายงานฉบับนี้นำเสนอผู้ป่วยชายไทยอายุ 67 ปี ทำงานในโรงงานผลิตอิฐทนไฟเป็นระยะเวลา 23 ปี หลังจากที่ออกจากงานมา 12 ปี  ได้รับการวินิจฉัยซิลิโคซิส (Silicosis) จากการตรวจสุขภาพประจำปี โดยทำหน้าที่ควบคุมเครื่องบดหินโดยไม่มีการใช้อุปกรณ์ป้องกันทางเดินหายใจที่เหมาะสม ผลเอกซเรย์ทรวงอกพบจุดเล็ก ๆ กระจายทั่วปอดและก้อนบริเวณปอดส่วนบนทั้งสองข้าง โดยทั่วไปการวินิจฉัยโรคซิลิโคสิสไม่จำเป็นต้องตรวจชิ้นเนื้อปอดทุกราย ในผู้ป่วยรายนี้ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกยังไม่สามารถวินิจฉัยแยกโรคจากวัณโรคปอดหรือมะเร็งปอดได้ แพทย์จึงพิจารณาส่องกล้องหลอดลมร่วมกับการเก็บชิ้นเนื้อปอดเพื่อยืนยันการวินิจฉัย ผลทางพยาธิวิทยาพบลักษณะ silicotic nodule  รายงานผู้ป่วยรายนี้สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของระบบเฝ้าระวังสุขภาพทางอาชีวอนามัย  ที่ขาดความต่อเนื่องและเป็นระบบตั้งแต่ก่อนเข้างานถึงหลังออกจากงาน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการวินิจฉัยล่าช้า ดังนั้นจึงควรให้ความสำคัญของการจัดให้มีการตรวจภาพถ่ายรังสีทรวงอกตั้งแต่ก่อนเข้าทำงาน ระหว่างการทำงาน ก่อนออกจากงานและการติดตามเฝ้าระวังสุขภาพหลังออกจากงานในกลุ่มคนงานที่มีประวัติสัมผัสฝุ่นซิลิกา เพื่อให้สามารถตรวจพบโรคได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น นอกจากนี้ควรยกระดับมาตรฐานการแปลผลภาพรังสีทรวงอกโดยผู้เชี่ยวชาญเพื่อความถูกต้องของการวินิจฉัย เพื่อนำไปสู่การเสริมสร้างระบบเฝ้าระวังสุขภาพแรงงานให้มีประสิทธิภาพและสนับสนุนเป้าหมายการกำจัดโรคซิลิโคสิสในประเทศไทยในอนาคต