ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา
คำสำคัญ:
ภาวะโลหิตจาง, หญิงตั้งครรภ์, ความชุกบทคัดย่อ
ภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อย ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของทั้งมารดาและทารกจึงควรมีการป้องกัน และแก้ไขปัญหาอย่างเหมาะสมกับบริบทของพื้นที่และสภาพผู้ป่วย การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อหาความชุก และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ที่เข้ามารับบริการฝากครรภ์ ในโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา วิธีการศึกษาชนิด การศึกษาภาคตัดขวาง จำนวนกลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 318 คน ที่เข้ามารับบริการในระหว่างเดือนมีนาคม-กันยายน 2558 เก็บรวบรวม ข้อมูลจากเวชระเบียน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาเพื่ออธิบายลักษณะกลุ่มตัวอย่างและหาความชุก และใช้สถิติ Chi Square test และ correlation เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาวะโลหิตจางกับปัจจัยต่างๆ กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p<0.05
ผลการศึกษาพบว่า หญิงตั้งครรภ์ ที่เข้ามารับบริการฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา มีความชุกของภาวะโลหิตจางเท่ากับร้อยละ 18.86 พบความชุกมากในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุน้อยกว่า 20 ปี ระดับการศึกษาสูงสุดในชั้นมัธยมศึกษา ภูมิลำเนากรุงเทพฯ และปริมณฑล รายได้น้อยกว่าหรือเท่ากับ 9,000 บาท/เดือน ว่างงาน มีการติดเชื้อ HIV ตั้งครรภ์น้อยกว่าหรือเท่ากับ 3 ครั้ง ฝากครรภ์ครั้งแรกมากกว่า หรือเท่ากับ 12 สัปดาห์ ค่าดัชนีมวลกายเมื่อมาฝากครรภ์ครั้งแรกอยู่ในช่วงน้อยกว่า 19.80 อายุครรภ์ เมื่อตรวจพบว่ามีภาวะโลหิตจางอยู่ในช่วงไตรมาสที่ 3 และพบในกลุ่มคลอดปกติ ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจาง มีทั้งปัจจัยที่เกิดก่อนการตั้งครรภ์ ได้แก่ การติดเชื้อ HIV ค่าดัชนีมวลกาย และน้ำหนักก่อนการตั้งครรภ์ และปัจจัยที่เกิดขณะตั้งครรภ์และหลังคลอด ได้แก่ ค่าฮีมาโตคริตครั้งแรกเมื่อมาฝากครรภ์ น้ำหนักก่อนคลอด และระยะเวลาที่นอนโรงพยาบาลเมื่อคลอดบุตร
ผลการศึกษาครั้งนี้พบภาวะโลหิตจางยังคงเป็นปัญหาหลักของหญิงตั้งครรภ์ถึง 1 ใน 5 ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนหน่วยงานที่รับผิดชอบให้ตระหนักโดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มที่มีปัจจัยเสริมได้แก่การติดเชื้อ HIV ค่าดัชนีมวลกาย และน้ำหนักก่อนการตั้งครรภ์ผลการศึกษาครั้งนี้จะกระตุ้นเตือนให้หน่วยงานที่รับผิดชอบในการจัดบริการดูแลสุขภาพของหญิงตั้งครรภ์ ได้เกิดความตระหนักและให้ความสำคัญต่อปัญหาโลหิตจาง เพื่อให้การดูแลรักษาและลดผลกระทบภาวะแทรกซ้อนที่จะเกิดขึ้นทั้งต่อสุขภาพมารดาและสุขภาพทารกโดยเฉพาะในเรื่องการคัดกรองภาวะโลหิตจางและการเฝ้าระวังกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อไป
เอกสารอ้างอิง
2. World Health Organization. Iron deficiency anaemia: assessment, prevention, and control. A guide forprogramme managers. Geneva; WHO. 2001.
3. Goonewardene M, Shehata M and Hamed A. Anemia in pregnancy. Best practice:Clinical Obstetrics & Gynaecology; Feb 2012;26(1):3-24.
4. Dan B, Arslan N, Batmaz G and Dane C. Dose maternal anemia affect the newborn?. Turkish Pediatric archive;sep 2013;48(3):195-199.
5. World Health Organization. Global targets 2025. To improve maternal, infant and young child nutrition. Switzerland; WHO.2014.
6. De Maeyer Eand Adiels-Tegman M. The prevalence of anemia in the world. World Health Statistics Quarterly; 1985;38(3):302-316.
7. กรมอนามัย, สำนักส่งเสริมสุขภาพ. รายงานประจำปี 2555. (วันที่ค้นข้อมูล 5 พ.ค. 2558). แหล่งข้อมูล: http://hp.anamai.moph.go.th/ewt_dl_link.php?nid=336&filename=index6,%202556
8. Barbosa CC, Ramalho A, de CarvalhoPadilha P, Delia Libera B, Saunders C. et al. Reduction of vitamin A deficiency and anemia inpregnancy after implementing proposes prenatal nutritional assistance. Nutrition Hospitalaria; Aug 2011;843-850.
9. Mbule MA, Byaruhanga YB, Kabahenda M and Lubowa A. Determinants of anemia among pregnant woman in rural Uganda. Rural & Remote Health, Apr-๋Jun,2013;13(2):1-15.
10. Douamba Z, Bisseye C, Djigma FW, CompaoréTR, Bazie VJ, Pietra V, Nikiema JB, et al. Asymptomatic malaria correlates with anemia in pregnant women at Ouagadougou, Burkina Faso. Journal of Biomedicine & Biotechnology, 2012; Article ID 198317, 1-6.
11. Nwizu EN, Iliyasu Z, Ibrahim SA and Galadanci HS. Socio-Demographic and maternal factors in anemia in pregnancy at booking in Kano, Northern Nigeria. African journal of reproductive health. Dec 2012;15(2):33-41.
12. Cochran, W. G. Sampling techniques (3rd ed.). New York: John Wiley & Sons, 1977.
13. Stevens GA, Finucane MM, De-Regil LM, Paciorek CJ, Flaxman SR, Branca F, Pena-Rosas JP et al. Global, regional, and national trends in haemoglobin concentration and prevalence of total and severe anemia in children and pregnant and non-pregnant women for 1995-2011: a systematic analysis of population-representative data. Lancet Glob Health 2013;1:e16-25.
14. กระทรวงสาธารณสุข, ศูนย์ข้อมูลสุขภาพ. รายงานภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ ปี 2559. (วันที่ค้นข้อมูล 5 มี.ค. 2558). แหล่งข้อมูล: http://hdcservice.moph.go.th/
15. รายิน อโรร่า, ชยันตร์ ธรปทุมานนท์ และ ชไมพร ทวิชศรี. ภาวะโลหิตจางในสตรีที่มาฝากครรภ์ ณ โรงพยาบาลลำปาง : ความชุกสาเหตุและปัจจัยเสี่ยง. ลำปางเวชสาร มกราคม-เมษายน 2552;30(1):28-37.
16. Anam Anjum, Maleeha Manzoor, Nadia Manzoor and Hafiz Abdullah Shakir. Prevalence of anemia during pregnancy in district Faisalabad, Pakistan. Punjab Univ. J. Zool. 2015;30(1):015-020.
17. MulugetaMelku, Zelalem Addis, MeseretAlem, and Bamlaku Enawgaw. Prevalence and Predictors of Maternal Anemia during Pregnancy in Gondar, Northwest Ethiopia: An Institutional Based Cross-Sectional Study. Hindawi Publishing CorporationAnemia; 2014: Volume 2014 (2014), Article ID 108593, 1-9.
18. วิชัย เอกพลากร, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทย โดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 4 พ.ศ. 2551-2552. นนทบุรี: บริษัท เดอะ กราฟิโก ซิสเต็มส์จำกัด. 2553.
19. Oranooch Siriwong. Anemia in Pregnant Women Attending the Antenatal Care Clinic, Mae Sot Hospital. Thai Journal of Obstetrics and Gynaecology 2012;20(4):186-190.
20. Chotnopparatpattara P, Limpongsanurak S, Charnngam P. The prevalence and risk factors of anemia in pregnant women. J Med Assoc Thai 2003;86(11):1001-1007.
21. ชบาไพร สุขกาย และ จิราพร เขียวอยู่. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์อำเภอเขาพนม จังหวัดกระบี่. ศรีนครินทร์เวชสาร 2555;27(2):133-8.
22. Lawrence M, Patrick W, Mildred O, NicholasO, Dennison K, Harriet MNabulime J, et al. Associations between mild-to-moderate anaemia inpregnancy and helminth, malaria and HIV infection in Entebbe, Uganda. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene 2007;101:899-907.
23. Finkelstein JL, Mehta S, Duggan CP, Spiegelman D, Aboud S, Kupka R, Msamanga GI, et al. Predictors of anaemia and iron deficiency in HIV-infected pregnant women in Tanzania: A potential role for vitamin D and parasitic infections. Public Health Nutr. 2011:1-10.
24. Barthlmy TU and Andy MM. Association of maternal anemia with otherrisk factors in occurrence of Great obstetricalsyndromes at university clinics, Kinshasa, DR Congo.
Tandu-Umba and Bangama. BMC Pregnancy and Childbirth (2015);15:183.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย ถือเป็นผลงานวิชาการ งานวิจัย วิเคราะห์ วิจารณ์ ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้นิพนธ์ กองบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยเสมอไป และผู้นิพนธ์จะต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
