ประสิทธิผลของโปรแกรมการเพิ่มพูนความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคเรื้อรังในตำบลบ้านฉาง อำเภอเมือง จังหวัดปทุมธานี

Channutcha   Boonrat; Aorntira  Boonpradit; Sarintorn  Patampan; Wikrom  Rujayakronkul

Authors

Channutcha Boonrat Department of Public Health, Faculty of Allied Health Sciences, Pathumthani University
Aorntira Boonpradit Boromarajonani College of Nursing, Phra-Putthabat, Parboromrajchanok Institute
Sarintorn Patampan Public Health Program, Faculty of Health Sciences, Siam Technology College
Wikrom Rujayakronkul Public Health Program, Faculty of Health Sciences, Siam Technology College

Keywords:

health literacy, elderly patients, chronic diseases

Abstract

Objective: This study aimed to assess baseline health literacy levels and evaluate the effectiveness of a targeted health literacy program among elderly patients with chronic diseases in Ban Chang Subdistrict, Mueang District, Pathum Thani Province. Methods: A quasi-experimental, one-group pretest-posttest design was conducted with 30 purposively sampled elderly patients (aged 60 years) diagnosed with chronic conditions. The intervention featured a 4-week health literacy program combining group activities (weeks 1–2, 3 hours/week) and home-visit follow-ups (weeks 3–4). Research instruments included a validated 6-domain, 42-item health literacy questionnaire (IOC = 0.81, Cronbach's alpha = 0.84). Data were analyzed using descriptive statistics and paired samples t-tests after confirming normal distribution. Results: The majority of participants were female (73.30%) and aged between 60–69 years (60.00%) Prior to the intervention, baseline health literacy was moderate overall ( = 66.17, SD = 5.65), though health communication ( = 13.07, SD = 1.62) and media literacy ( = 16.57, SD = 2.37) scored significantly lower, falling into the low tier. Post-intervention, the overall health literacy mean score significantly increased to a high level ( = 106.73, SD = 6.37). Furthermore, mean scores across all individual dimensions improved significantly to high levels. Conclusion: The integrated health literacy program effectively enhances overall health literacy, self-management, and media critical skills among elderly chronic disease patients, offering a sustainable, empowering approach to geriatric self-care.

References

World Health Organization. Global age-friendly cities: a guide. Geneva: World Health Organization; 2007.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 16 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/NHCGj

ปราโมทย์ ประสาทกุล, ศิริวรรณ อรุณทิพย์ไพฑูรย์, จงจิตต์ ฤทธิรงค์, เฉลิมพล แจ่มจันทร์, ศุทธิดา ชวนวัน, สุภรต์ จรัสสิทธิ์, และคณะ. สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2561. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย; 2562.

World Health Organization. Risk factors: Behavioural risk factors [Internet]. 2022 [cited 2026 Jan 11]. Available from: https://shorturl.asia/FvYpl

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566-2570 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 16 พ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/zvgtA

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int 2000;15(3):259-67.

Kobayashi LC, Smith SG, O'Conor R, Curtis LM, Park D, Wagner CV, et al. The role of cognitive function in the relationship between age and health literacy: a cross-sectional analysis of older adults in Chicago, USA. BMJ Open 2015;5(4).

วรารัตน์ ทิพย์รัตน์, โสภิต สุวรรณเวลา. ความฉลาดทางด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดตรัง. รายงานการวิจัย. ตรัง: วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ตรัง; 2560.

นัชชา เรืองเกียรติกุล. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุไทย. วารสารกรมการแพทย์ 2565;47(1):80-6.

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฉาง. รายงานประชากรรายหมู่บ้าน ในฐานข้อมูล JHCIS ณ วันที่ 10 ธันวาคม 2563. ปทุมธานี: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฉาง; 2563.

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ ตามหลัก 3 อ. 2 ส. ของประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2561.

Cohen J. A power primer. Psychol Bull 1992;112(1):155-9.

Luna CA, Rondina JQ, Dazo NV. Varied Intervention Models: Its Effect on Students’ Retention Score. Am J Educ Res 2020;8(5):321-4.

Patzelt C, Heim S, Deitermann B, Theile G, Krauth C, Hummers-Pradier E, et al. Reaching the elderly: understanding of health and preventive experiences for a tailored approach-results of a qualitative study. BMC Geriatr 2016;16(1):210.

อัญชิสา ถาวรณ์, กิ่งแก้ว สำรวยรื่น. ประสิทธิผลของโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง ของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลอรัญญิก อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 2565;16(1):65-77.

กฤศภณ เทพอินทร์, สุทธีพร มูลศาสตร์, นภาเพ็ญ จันทขัมมา. ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตไม่ได้. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2562;11(1):197-212.

อติญาณ์ ศรเกษตริน, รวีวรรณ แก้วอยู่, รุ่งนภา จันทรา, จุฬารัตน์ ห้าวหาญ, กรรณิกา เรืองเดช ชาวสวนศรีเจริญ, เพชรรุ่ง เดชบุญญจิตต์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมสุขภาพ 3 อ. 2 ส. ของผู้สูงอายุ. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2566;17(3):40-53.

คณะผู้วิจัยโครงการสร้างสรรค์งานวิจัยจากงานประจำเพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพของศูนย์บริการสาธารณสุข กลุ่มที่ 2. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้สุขภาพต่อพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงในชมรมผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร; 2566.

กันตพงษ์ ปราบสงบ. ความสัมพันธ์ของความแตกฉานด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ไม่พึ่งอินซูลินในอำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ 2559;32(1):60-70.

อุทัย เจริญจิตต์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพในผู้ป่วยโรคเบาหวานต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3 อ. 2 ส. ของผู้ป่วยโรคเบาหวาน ศูนย์สุขภาพชุมชนเมือง โรงพยาบาลบ้านโป่ง. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2561;27(5):896-905.