ความมั่นคงทางอาหารระดับครัวเรือนในช่วงการระบาดของโรคโควิด 19 ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร
คำสำคัญ:
ความมั่นคงทางอาหารระดับครัวเรือน, พฤติกรรมการเลือกอาหาร, โควิด-19, กรุงเทพมหานครบทคัดย่อ
วิกฤตโควิด-19 ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจครัวเรือนในเขตเมืองอย่างรุนแรง โดยเฉพาะความมั่นคงทางอาหารที่เปราะบางต่อความผันผวนของรายได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความมั่นคงทางอาหาร พฤติกรรมการเลือกอาหาร และปัจจัยที่เกี่ยวข้องของครัวเรือนในกรุงเทพมหานคร การศึกษาเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางในกลุ่มตัวอย่าง 424 ครัวเรือน ในพื้นที่เขตพญาไท บางแค และดอนเมือง เก็บข้อมูลผ่านแบบสอบถามออนไลน์ (มิถุนายน-สิงหาคม 2568) ประเมินความมั่นคงทางอาหารด้วยเครื่องมือ HFSSM (18 ข้อ) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยพหุคูณ (Multiple Linear Regression) ผลการศึกษาพบว่าครัวเรือนร้อยละ 56.13 ประสบภาวะความมั่นคงทางอาหารระดับปานกลาง (Mean = 4.46, SD = 1.38) สะท้อนความกังวลต่อการเข้าถึงอาหาร ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกต่อความมั่นคงทางอาหารคือพฤติกรรมการจัดหาอาหารจากแหล่งที่หลากหลาย (β = 0.162, p < 0.001) ในขณะที่การให้ความสำคัญกับคุณค่าทางโภชนาการมีความสัมพันธ์เชิงลบอย่างมีนัยสำคัญ (β = -0.522, p < 0.001) ชี้ให้เห็นว่ามาตรฐานอาหารคุณภาพสูงกลายเป็นภาระทางการเงินในภาวะวิกฤต บทสรุป ครัวเรือนต้องเผชิญภาวะจำยอมทางโภชนาการ (Nutritional Trade-offs) โดยลดคุณภาพอาหารเพื่อรักษาปริมาณให้อิ่มท้อง ภาครัฐควรมีนโยบายควบคุมราคาสินค้าและสนับสนุนการเข้าถึงอาหารปลอดภัยในราคาที่เหมาะสมสำหรับกลุ่มเป้าหมายที่เปราะบาง
เอกสารอ้างอิง
FAO, IFAD, UNICEF, WFP, WHO. The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Rome: FAO; 2022.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI). ปัจจัยที่มีผลต่อความไม่มั่นคงทางอาหารในระดับครัวเรือนไทยในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ. กรุงเทพฯ: TDRI; 2563.
Wolfson JA, Leung CW. Food insecurity and COVID-19: Disparities in early effects for US adults. Nutrients. 2020;12(6):1648. doi: 10.3390/nu12061648
Murphy B, Benson T, McCloat A, Mooney E, Elliott C, Dean M, Lavelle F. Changes in consumers’ food practices during the COVID-19 lockdown. Nutrients. 2020;12(12):3708. doi: 10.3390/nu13010020
ภารดี คำจริง. ปัจจัยที่มีผลต่อการเลือกซื้ออาหารพร้อมปรุงเพื่อสุขภาพในเขตกรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.
Zhao A, Li Z, Ke Y, Huo S, Ma Y, Zhang Y, et al. Dietary diversity among Chinese residents during the COVID-19 outbreak and its associated factors. Nutrients. 2020;12(6):1699. doi: 10.3390/nu12061699.
Cochran WG. Sampling techniques. 3rd ed. New York: John Wiley & Sons; 1977.
Laborde D, Martin W, Swinnen J, Vos R. COVID-19 risks to global food security. Science. 2020;369(6503):500-2. doi: 10.1126/science.abc4765.
Kent G. Urban food security in the context of the COVID-19 pandemic. Food Policy. 2021;99:101990. doi: 10.1016/j.foodpol.2020.101990.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์โภชนาการและการเข้าถึงอาหารของประชากรไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.
Niles MT, Beavers AW, Belarmino EH, Bertmann FMW, Carlson NI, Chappelle E, et al. The 12-month impact of the COVID-19 pandemic on food insecurity and dietary quality: Evidence from a ten-state national study. BMC Public Health. 2021;21(1):1777. doi: 10.1186/s12889-021-11801-y.
Picchioni F, Goulao LF, Roberfroid D. The impact of COVID-19 on diet quality, food security and nutrition in low and middle-income countries: A systematic review of the evidence. Clin Nutr. 2022;41(12):2955-64. doi: 10.1016/j.clnu.2021.08.015.
Power M, Doherty B, Pybus K, Pickett K. How COVID-19 has exposed issues of food insecurity in the UK: Intersections of race and class. Int J Sociol Soc Policy. 2020;40(9/10):1037-49. doi: 10.1108/IJSSP-07-2020-0251.
O’Connell M, Smith-Greenaway E, Trinitapoli J. Food insecurity and the COVID-19 pandemic: Early evidence from sub-Saharan Africa. World Dev. 2021;144:105465. doi: 10.1016/j.worlddev.2021.105465.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการจัดการด้านอาหารและโภชนาการในภาวะวิกฤตการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19. นนทบุรี: สำนักโภชนาการ กรมอนามัย; 2564.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่เผยแพร่ในวารสารโภชนาการ เป็นลิขสิทธิ์ของสมาคมโภชนาการแห่งประเทศไทยฯ
