ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะโภชนาการเกินในเด็กก่อนวัยเรียน เขตชุมชนเมือง จังหวัดนครราชสีมา

พิริยากร คล้ายเพ็ชร; วารินทร์ วัฒนานนท์เสถียร

ผู้แต่ง

พิริยากร คล้ายเพ็ชร คณะพยาบาลศาสตร์ วิทยาลัยนครราชสีมา
วารินทร์ วัฒนานนท์เสถียร คณะพยาบาลศาสตร์ วิทยาลัยนครราชสีมา

คำสำคัญ:

ภาวะโภชนาการเกิน , เด็กก่อนวัยเรียน

บทคัดย่อ

การศึกษาเชิงวิเคราะห์ภาคตัดขวางครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยที่มีผลต่อภาวะโภชนาการเกินในเด็กก่อนวัยเรียนในเขตชุมชนเมือง จังหวัดนครราชสีมา กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกโดยวิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน ได้แก่ ผู้ปกครองและเด็กก่อนวัยเรียนที่เข้ารับบริการในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก จำนวน 381 คู่ เครื่องมือวิจัย ประกอบด้วย แบบบันทึกน้ำหนักและส่วนสูง แบบสอบถามผู้ปกครองเกี่ยวกับข้อมูลของเด็ก ได้แก่ ปัจจัยนำ ปัจจัยเอื้อ และปัจจัยเสริม แบบสอบถามข้อมูลของเด็กมีค่าความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์ระหว่าง .67 – 1.00 และหาค่าความเชื่อมั่นโดยใช้การวิเคราะห์สัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค มีค่าเท่ากับ .72 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และสถิติถดถอยพหุคูณโลจิสติก ผลการวิจัยพบว่า
1. ความชุกของภาวะโภชนาการเกินในเด็กก่อนวัยเรียน เขตชุมชนเมือง จังหวัดนครราชสีมา เท่ากับ ร้อยละ 19.42
2. ปัจจัยด้านเพศมีผลต่อภาวะโภชนาการเกินในเด็กก่อนวัยเรียนในเขตชุมชนเมือง จังหวัดนครราชสีมา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยเด็กเพศหญิงมีโอกาสเกิดภาวะโภชนาการเกิน 1.88 เท่า (OR_adj = 1.88, 95% CI: 1.11-3.19) เมื่อเทียบกับเด็กเพศชาย ส่วนปัจจัยนำ ได้แก่ ปัจจัยส่วนบุคคลของเด็ก (น้ำหนักแรกเกิดการได้รับนมมารดา การรับประทานขนมหวาน การรับประทานอาหารจุบจิบ กิจกรรมทางกาย) ปัจจัยด้านครอบครัว ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ปัจจัยเอื้อ และปัจจัยเสริม ไม่มีผลต่อภาวะโภชนาการเกินในเด็กก่อนวัยเรียน
ผลการวิจัยนี้ให้ข้อเสนอแนะว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการให้บริการที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ควรติดตามน้ำหนัก ส่วนสูง และประเมินภาวะโภชนาการของเด็กก่อนวัยเรียนอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเด็กเพศหญิงซึ่งมีความเสี่ยงสูงกว่ากลุ่มอื่น วางแผนการออกแบบกิจกรรมการเล่นแบบเคลื่อนไหวที่เหมาะสมกับเด็กเพศหญิง ควรให้คำแนะนำแก่ผู้ปกครองและผู้ดูแลเด็ก และส่งเสริมให้ผู้ปกครองและผู้ดูแลเด็กมีแนวทางในการดูแลด้านโภชนาการและกิจกรรมทางกายอย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

Blaine, R. E., Kachurak, A., Davison, K. K., Klabunde, R., & Fisher, J. O. (2017). Food parenting and child snacking: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 14, 146. https://doi.org/10.1186/s12966-017-0593-9

Bureau of Nutrition, Department of Health, Ministry of Public Health. (2024). Indicator 3.9: Percentage of Children Aged 0–5 Years with Overweight and Obesity, First 5 Month Period, Fiscal Year 2024 [In Thai]. Nonthaburi, Thailand: Department of Health, Ministry of Public Health. (in Thai)

Davison, K. K., & Birch, L. L. (2001). Childhood overweight: A contextual model and recommendations for future research. Obesity Reviews, 2(3), 159–171. https://doi.org/10.1046/j.1467-789x.2001.00036.x

Department of Health, Ministry of Public Health. (2024). Situation Analysis of The Indicator: Percentage of Children Aged 0–5 Years with Overweight and Obesity, Second 5 Month Period, Fiscal Year 2024 [In Thai]. Nonthaburi, Thailand: Department of Health, Ministry of Public Health. (in Thai)

Department of Health, Ministry of Public Health. (2025). Department of Health Annual Report 2025. Ministry of Public Health, Thailand. (in Thai)

Department of Local Administration. (2025). Local Educational Information System: Statistics on Child Development Centers and Children, Academic Year 2025, Mueang Nakhon Ratchasima district [In Thai]. Ministry of Interior. http://lec.dla.go.th

Emond, J. A., Longacre, M. R., Titus, L. J., Hendricks, K., Drake, K. M., Carroll, J. E., et al. (2020). Fast food intake and excess weight gain over a 1-year period among preschool-age children. Pediatric Obesity, 15(4), e12602. https://doi.org/10.1111/ijpo.12602

Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149–1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149

Green, L. W., & Kreuter, M. W. (2005). Health Program Planning: An Educational and Ecological Approach (4th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.

Mech, P., Hooley, M., Skouteris, H., & Williams, J. (2016). Parent-related mechanisms underlying the social gradient of childhood overweight and obesity: A systematic review. Child: Care, Health and Development, 42(5), 603–624. https://doi.org/10.1111/cch.12356

Parimanon, C., Sangthong, J., Chaimay, B., & Woradet, S. (2018). Factors associated with overweight among children aged 5 years in Phatthalung Province. Journal of Health Science of Thailand, 27(3), 384–392. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/3818 (in Thai)

Qiao, J., Dai, L. J., Zhang, Q., & Ouyang, Y. Q. (2020). A meta-analysis of the association between breastfeeding and early childhood obesity. Journal of Pediatric Nursing, 53, 57–66. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2020.04.024

Rico-González, M., Martín-Moya, R., Mendoza-Muñoz, M., & Carlos-Vivas, J. (2024). Preschool children’s adherence to the 24-hour physical activity guidelines: A systematic review comparing the sexes. Health Education Journal, 83(7), 695–704. https://doi.org/10.1177/00178969241269569

Society of Pediatric Nutrition of Thailand, & The Royal College Pediatricians of Thailand. (2014). Clinical Practice Guideline for Prevention and Treatment of Obesity in Thai Children 2014 [In Thai]. Bangkok, Thailand: Society of Pediatric Nutrition of Thailand and The Royal College Pediatricians of Thailand. (in Thai)

Srisungnoen, L., Siriruk, P., Tangampornthip, K., Tangampornthip, C., Taengon, H., Charoenphon, P., et al. (2026). Factors associated with food consumption behaviors among early childhood aged 1–5 years in Nakhon Ratchasima Province. Journal of Health Promotion and Environmental Health, 20(3), 902–916. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/280017 (in Thai)

Thongbai, W., Fongkaew, W., Kennedy, C. M., Aree, P., & Patumanond, J. (2011). Risk factors contributing to overweight among preschool children. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 15(1), 13–27. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/PRIJNR/article/view/5776. (in Thai)

Uengarporn, N. (2013). Prevalence and factors associated with nutritional status of pre-school children in area of Suranaree University of Technology. Thai Journal of Pediatrics, 52(1), 70–82. (in Thai)

UNICEF Thailand. (2025). UNICEF Launches “Kin Rai Dee” Campaign to Tackle Childhood Obesity and Promote Healthy Eating in Thailand. Retrieved August 16, 2026 from https://www.unicef.org/thailand/press-releases/unicef-launches-kin-rai-dee-campaign-tackle-childhood-obesity-and-promote-healthy. (in Thai)

United Nations Children’s Fund, World Health Organization, & World Bank. (2025). Levels and Trends in Child Malnutrition: UNICEF/WHO/World Bank Group Joint Child Malnutrition Estimates: Key Findings of The 2025 Edition. New York, NY: UNICEF and WHO.

World Health Organization. (2006). WHO Child Growth Standards: Length/Height-for-Age, Weight-for-Age, Weight-for-Length, Weight-for-Height and Body Mass Index-for-Age: Methods and Development. Retrieved August 18, 2026 from https://www.who.int/publications/i/item/924154693X

World Health Organization. (2019). Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children Under 5 Years of Age. Retrieved August 20, 2026 from https://www.who.int/publications/i/item/9789241550536

World Health Organization, & Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2024). What are Healthy Diets? Joint Statement by The Food and Agriculture Organization of The United Nations and the World Health Organization. Retrieved August 20, 2026 from https://www.who.int/publications/i/item/9789240101876

Yu, Z. B., Han, S. P., Zhu, G. Z., Zhu, C., Wang, X. J., Cao, X. G., et al. (2011). Birth weight and subsequent risk of obesity: A systematic review and meta-analysis. Obesity Reviews, 12(7), 525–542. https://doi.org/10.1111/j.1467-789X.2011.00867.x

Yuenyong, S., Moopayak, K., & Suwonnaroop, N. (2012). A comparative study of factors related to the nutritional status of preschool children in Muang District, Suphanburi Province, Thailand. Nursing Science Journal of Thailand, 30(2), 90–100. Retrieved August 20, 2026 from https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ns/article/view/10296 (in Thai)