ปัจจัยส่วนบุคคล ครอบครัว และเพื่อนที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้บุหรี่ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดชลบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำ : การใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบในวัยรุ่นเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญ โดยเฉพาะบุหรี่ไฟฟ้าที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ปัจจัยส่วนบุคคล ครอบครัว และเพื่อนอาจมีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้บุหรี่ อย่างไรก็ตาม หลักฐานในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นของไทยยังมีจำกัด
วัตถุประสงค์การวิจัย : เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้บุหรี่ และวิเคราะห์อิทธิพลของปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยด้านครอบครัว และปัจจัยด้านเพื่อนต่อพฤติกรรมการใช้บุหรี่ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นในจังหวัดชลบุรี
วิธีดำเนินการวิจัย : การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 790 ราย คัดเลือกโดยการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามออนไลน์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุคูณ กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการวิจัย : นักเรียนร้อยละ 10.13 มีพฤติกรรมการใช้บุหรี่ในปัจจุบัน โดยส่วนใหญ่ใช้บุหรี่ไฟฟ้า การวิเคราะห์พบว่า เพศชาย (adjusted OR=8.74, 95% CI: 4.45-17.19) การมีเพื่อนสนิทสูบบุหรี่ (adjusted OR=2.11, 95% CI: 1.32-3.37) การได้รับการชักชวนให้สูบบุหรี่ (adjusted OR = 1.96, 95% CI: 1.17–3.28) และคะแนนทัศนคติต่อการใช้บุหรี่ที่เพิ่มขึ้น 1 คะแนน (adjusted OR=1.07, 95% CI: 1.05-1.10) มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้บุหรี่อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ขณะที่ปัจจัยด้านครอบครัวไม่พบว่ามีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญ
สรุปผล : พฤติกรรมการใช้บุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นสัมพันธ์กับปัจจัยหลายระดับ โดยเฉพาะเพศ ทัศนคติต่อการใช้บุหรี่ และอิทธิพลของเพื่อน การป้องกันการใช้บุหรี่ในวัยรุ่นควรมุ่งเน้นการจัดการอิทธิพลของเพื่อน การเสริมทักษะการปฏิเสธ การปรับทัศนคติ และการสร้างบรรทัดฐานไม่สูบบุหรี่ในระบบสุขภาพโรงเรียน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี และคณาจารย์ท่านอื่น ในวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. (2565). แผนปฏิบัติการด้านการควบคุมยาสูบแห่งชาติ ฉบับที่สาม พ.ศ. 2565–2570. กระทรวงสาธารณสุข. https://www.ddc.moph.go.th/otpc/publish.php?publish=12508&deptcode=
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.
องค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี. (2566). แผนพัฒนาสุขภาพระดับพื้นที่ พ.ศ. 2566–2570 ขององค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). การสำรวจสถานการณ์การสูบบุหรี่และการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ของประชากร พ.ศ. 2567. สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
Bronfenbrenner, U. (1997). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Cheng, X., Guo, X., & Jin, C. (2022). Social determinants of smoking among school adolescents in Beijing, China. Tobacco Induced Diseases, 20, 73. https://doi.org/10.18332/tid/152202
Daniel, W. W. (1995). Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences (6th ed.). John Wiley & Sons.
Fulton, E., Gokal, K., Griffiths, S., & Wild, S. (2018). More than half of adolescent E-Cigarette users had never smoked a cigarette: Findings from a study of school children in the UK. Public health, 161, 33–5. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2018.04.014
Itanyi, I. U., Onwasigwe, C. N., McIntosh, S., Bruno, T., Ossip, D., Nwobi, E. A., Onoka, C. A., & Ezeanolue, E. E. (2018). Disparities in tobacco use by adolescents in southeast, Nigeria using Global Youth Tobacco Survey (GYTS) approach. BMC Public Health, 18(1), 317. https://doi.org/10.1186/s12889-018-5231-1
Kish, L. (1965). Survey sampling. John Wiley & Sons.
Littlecott, H. J., Moore, G. F., Evans, R. E., Melendez-Torres, G. J., McCann, M., Reed, H., Mann, M., Dobbie, F., Jennings, S., Donaldson, C., & Hawkins, J. (2023). Perceptions of friendship, peers and influence on adolescent smoking according to tobacco control context: a systematic review and meta-ethnography of qualitative research. BMC Public Health, 23(1), 424. https://doi.org/10.1186/s12889-022-14727-z
Luu, N. M., Bui, T. T., Phan, H. T., & Oh, J. K. (2025). Peer influence and use of electronic cigarettes among adolescents and young adults: A meta-analysis of prospective studies. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention: APJCP, 26(6), 2215. https://doi.org/10.31557/APJCP.2025.26.6.2215
Lwanga, S. K., & Lemeshow, S. (1991). Sample size determination in health studies: A practical manual. World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/40062
Mallol, J., Urrutia-Pereira, M., Mallol-Simmonds, M. J., Calderón-Rodríguez, L., Osses-Vergara, F., & Matamala-Bezmalinovic, A. (2021). Prevalence and determinants of tobacco smoking among low-income urban adolescents. Pediatric allergy, immunology, and pulmonology, 34(2), 60–7. https://doi.org/10.1089/ped.2021.0018
McLeroy, K. R., Bibeau, D., Steckler, A., & Glanz, K. (1988). An ecological perspective on health promotion programs. Health Education Quarterly, 15(4), 351–77. https://doi.org/10.1177/109019818801500401
Naing, L., Winn, T. B. N. R., & Rusli, B. N. (2006). Practical issues in calculating the sample size for prevalence studies. Archives of Orofacial Sciences, 1, 9-14.
Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what's being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489–97. https://doi.org/10.1002/nur.20147
Radzi, N. A. M., & Yusof, Z. Y. M. (2025). Effectiveness of a dentist-based anti-smoking intervention among Malaysian adolescents: a randomized controlled field trial. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention: APJCP, 26(1), 161. https://doi.org/10.31557/APJCP.2025.26.1.161
Seeherunwong, A., Tipayamongkholgul, M., Angsukiattitavorn, S., Muangsakul, W.,
Singkhon, O., Junda, S., et al. (2024). Association between socioecological factors and electronic cigarette use among Thai youth: an institution-based cross-sectional study. BMJ Open, 13(7), e069083. http://dx.doi.org/10.1136/bmjopen-2022-069083
Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental review: DR, 28(1), 78–106. https://doi.org/10.1016/j.dr.2007.08.002
Tapera, R., Mbongwe, B., Mhaka-Mutepfa, M., Lord, A., Phaladze, N. A., & Zetola, N. M. (2020). The theory of planned behavior as a behavior change model for tobacco control strategies among adolescents in Botswana. PloS one, 15(6), e0233462. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0233462
Wang, J. W., Cao, S. S., & Hu, R. Y. (2018). Smoking by family members and friends and electronic-cigarette use in adolescence: A systematic review and meta-analysis. Tobacco Induced Diseases, 16, 5. https://doi.org/10.18332/tid/84864
World Health Organization. (2022). Global Youth Tobacco Survey (GYTS): Thailand. https://extranet.who.int/ncdsmicrodata/index.php/catalog/973/study-description
World Health Organization. (2023a). Global Youth Tobacco Survey (GYTS): Core
questionnaire with optional questions. https://www.who.int/teams/noncommunicable-diseases/surveillance/systems-tools/global-youth-tobacco-survey/questionnaire
World Health Organization. (2023b). WHO report on the global tobacco epidemic 2023: Protect people from tobacco smoke https://www.who.int/publications/i/item/9789240077164
World Health Organization. (2024). Adolescent health. https://www.who.int/health-topics/adolescent-health#tab=tab_1
