การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบี ตำบลขุมเงิน อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร

บทคัดย่อ

โรคไวรัสตับอักเสบ เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ ซึ่งกระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดนโยบายในการกำจัดโรคไวรัสตับอักเสบบี และซี เพื่อให้ประเทศไทยปลอดจากโรคตับอักเสบที่เป็นภัยคุกคามสุขภาพ ทั้งนี้ จังหวัดยโสธร พบความชุกของโรคไวรัสตับอักเสบ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดำเนินงานป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบีในตำบลขุมเงิน อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร ดำเนินการในกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และประชาชนในพื้นที่ตำบลขุมเงิน จำนวน 2,315 คน การดำเนินการระหว่างเดือนมิถุนายน-ตุลาคม พ.ศ.2567 ประกอบด้วย 4 ระยะ คือ วางแผน ปฏิบัติการ การสังเกตการณ์ และสะท้อนข้อมูล กลุ่มตัวอย่าง มีกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 25 คน และประชาชนที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 จำนวน 71 คน เก็บข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละและค่าเฉลี่ย ส่วนสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Paired sample t-test ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ ใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย พบว่าการดำเนินการพัฒนารูปแบบการดำเนินงานป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบี
ในตำบลขุมเงิน อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร ประกอบด้วย 4 กิจกรรม คือ 1. การคัดกรองด้วยแบบสอบถาม
และการตรวจเลือดที่ปลายนิ้ว 2. การจัดระบบการดูแลรักษาและส่งต่อ 3. จัดระบบการเข้าถึงวัคซีน
4. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกัน หลังดำเนินการ พบว่า ค่าเฉลี่ยของคะแนนความรู้เกี่ยวกับโรคไวรัสตับอักเสบบีเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.01) จากการตรวจคัดกรองพบผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี จำนวน 3 ราย คิดเป็นร้อยละ 4.23 เกิดระบบในการจัดการของชุมชนสำหรับการป้องกันโรคตับอักเสบ
ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการดำเนินการ คือ การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายและชุมชน ส่งผลให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างเป็นระบบนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน และสามารถนำรูปแบบการดำเนินงานป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบีที่พัฒนาขึ้นไปขยายผลสู่พื้นที่ใกล้เคียงได้