การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีในจังหวัดพังงา
คำสำคัญ:
รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุ, ความเป็นอยู่ที่ดี, ผู้สูงอายุบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนามีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการณ์ ปัญหา ความต้องการ พัฒนารูปแบบ ประสิทธิผลและข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดี ดำเนินการ 4 ขั้นตอน ประกอบด้วยขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสภาพการณ์ ปัญหา และความต้องการการส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีจากการวิเคราะห์เอกสาร และจากผู้สูงอายุ 40 คน ขั้นตอนที่ 2 พัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีในจังหวัดพังงา ขั้นตอนที่ 3 ศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบใช้วิธีการวิจัยแบบกึ่งทดลองชนิดหนึ่งกลุ่มวัดก่อนและหลังการทดลองจากผู้สูงอายุ 216 คน ขั้นตอนที่ 4 ศึกษาข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย จากผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน พบว่า 1) สภาพการณ์ผู้สูงอายุ ปี พ.ศ.2565-2567 ในจังหวัดพังงาผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นแต่การคัดกรองผู้สูงอายุ 9 ด้าน มีแนวโน้มลดลง ปัญหาการส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดี ได้แก่ การมีกิจกรรมต่อเนื่อง การสนับสนุนจากหน่วยงานรัฐ สำหรับความต้องการของผู้สูงอายุ ได้แก่ การดำเนินกิจกรรมที่ต่อเนื่องและหลากหลาย การสนับสนุนงบประมาณและทรัพยากร 2) รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีในจังหวัดพังงา ได้แก่ PHANG NGA model 3) หลังการใช้รูปแบบ ผู้สูงอายุมีคะแนนความสุข คุณภาพชีวิต ความพึงพอใจเพิ่มขึ้น และความเสี่ยงการพลัดตกหกล้มลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ยกเว้นคุณภาพด้านสิ่งแวดล้อมไม่แตกต่างกัน 4) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ การเพิ่มงบประมาณ การปรับสภาพแวดล้อม การเตรียมพร้อมด้านการออม และการส่งเสริมการรวมกลุ่ม
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2565). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ.2566-2580). สำนักนายกรัฐมนตรี.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2567). 7 ภัยออนไลน์ ที่มิจฉาชีพใช้หลอกวัยเกษียณ. https://www.dop.go.th/th/news/1/5035
กรมอนามัย. (2567). สรุปผลการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการ รอบ 12 เดือน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. กระทรวงสาธารณสุข.
กรมอนามัย. (2568). คูมือแนวทางการดําเนินงานการดูแลส่งเสริมสุขภาพ และอนามัยสิ่งแวดล้อมผู้สูงอายุ ประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2569. สํานักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย.
กระทรวงสาธารณสุข. (2560). แผนยุทธศาสตร์การสร้างเสริมสุขภาพระดับชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ.2561–2573). https://www.healthpromotion.go.th
กระทรวงสาธารณสุข. (2563). คู่มือแนวทางการส่งเสริมสุขภาพดีชะลอชรา ชีวายืนยาว (Health promotion & prevention individual wellness plan) สำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข. สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
กระทรวงสาธารณสุข. (2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ.2564. ณจันตา ครีเอชั่น.
กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ฐานข้อมูลสุขภาพ: Health Data Center (HDC). https://hdc.moph.go.th/center/public/main
กิตติพร เนาว์สุวรรณ และมาริสา สุวรรณราช. (2562). สภาพปัญหาและความต้องการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุที่อยู่ในเขตความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในภาคใต้ตอนล่าง. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์, 11(2), 118-132.
ทักษิกา ชัชวรัตน์ และสุภาภรณ์ อุดมลักษณ์. (2560). การพัฒนาแนวทางการส่งเสริมการดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่าของผู้สูงอายุ. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 4(3), 176-188.
ธีรนันท์ วรรณศิริ, ปาฬินทร์รฎา ธนาพัทธ์ธิวากุล, และ พวงเพชร กลิ่นเกลา. (2568). รูปแบบการเสริมพลังอํานาจชุมชนและครอบครัวในการดูแลผูสูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง: กรณีศึกษาภายในเขตสุขภาพที่ 5. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 31(2), 67-83.
นวรัตน์ ไวชมภู, สุนีย์ เครานวล, รัตติภรณ์ บุญทัศน์, และ เดียร์นา แม็ง. (2562). รูปแบบการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุตามหลัก 3 อ. ในโรงเรียนผู้สูงอายุ ตำบลยุโป อำเภอเมือง จังหวัดยะลา (รายงานผลการวิจัย), มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา.
รัชพล สัมฤทธิ์. (2568). การพัฒนาการดำเนินงานเตรียมรองรับสังคมสูงวัยด้วยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง. วารสารการพยาบาลและการศึกษา, 18(1), 1-16.
ศตวรรษ ศรีพรหม, วรรณภา อินต๊ะราชา, และ วรุณสิริ ทางทอง. (2566). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพดูแลผู้สูงอายุระยะยาวแบบบูรณาการ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลปรือใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร, 9(3), 378-391.
ศิรินภา เซี่ยงหลิว. (2566). สุขภาพดีสไตล์เวลเนส. กองการแพทย์ทางเลือก. https://thaicam.dtam.moph.go.th/wellness-lifestyle-2/
สมบัติ ทั่งทอง. (2566). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, 19(2), 25-34.
สุภาดา คำสุชาติ. (2560). ปัญหาและความต้องการดูแลทางสุขภาพของผู้สูงอายุในประเทศไทย: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 26(6), 1156-1164.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2564). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทยในมิติความต่างเชิงพื้นที่ พ.ศ. 2564. กองสถิติพยากรณ์ สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2566). ตัวชี้วัดด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร พ.ศ.2564. กองสถิติพยากรณ์ สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพังงา. (2568). สรุปรายงานประจำปีงบประมาณ 2568. [เอกสารอัดสำเนา]. สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดพังงา.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2558). คู่มือระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที่ (Long term care) ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ปีงบประมาณ 2558. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.).
สุรีพร ชุมแดง, พิไลพร สุขเจริญ, และจิดาภา พลรักษ์. (2563). สุขภาวะและรูปแบบการสร้างเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุในจังหวัดสุราษฎร์ธานี: การวิจัยผสานวิธี. วารสารสาธารณสุข, 50(3), 323-337.
สุวัฒน์ มหัตนิรันดร์กุล, วิระวรรณ ตันติพิวัฒนสกุล, วนิดา พุ่มไพศาลชัย, กรองจิตต์ วงศ์สุวรรณ, และราณี พรมานะรังกุล. (2545). เครื่องชี้วัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อ ฉบับภาษาไทย. https://dmh.go.th/test/download/files/whoqol.pdf
Cohen, J. (1977). Statistical power for the behavioral sciences (2nd ed). Academic Press.
Crabtree, B. F., & Miller, W. L. (Eds.). (1992). Doing qualitative research. Sage Publications, Inc.
Di, X., & Wang, L. (2025). The impact of accessibility of community elderly care services on quality of life of the elderly. Healthcare, 13(2), 99. https://doi.org/10.3390/health care13020099
Dong, Q., Liu, T., Liu, R., Yang, H., & Liu, C. (2023). Effectiveness of digital health literacy interventions in older adults: Single-arm meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 25, e48166. https://doi.org/10.2196/48166
Dossey, B. M., & Keegan, L. (2016). Holistic nursing: A handbook for practice (7th ed.). Jones & Bartlett Learning.
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A. G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191.
Liu, F., Song, S., Ye, X., Huang, S., He, J., Wang, G., Hu, X. (2022). Oral health-related multiple outcomes of holistic health in elderly individuals: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Front. Public Health, 10, 1021104. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1021104
Pender, N. J., Murdaugh, C. L., & Parsons, M. A. (2006). Health promotion in nursing practice. (5th ed). Pearson Education, Inc.
Pilayon, B., Chueaduangpui, K., Saentho, J., Kongmant, R., & Turnbull, N. (2025). Development of an adult daycare center service model for the elderly through community participation: An action research approach. Geriatrics (Basel, Switzerland), 10(2), 55. https://doi.org/10.3390/geriatrics10020055
Straßner, C., Frick, E., Stotz-Ingenlath, G., Buhlinger-Göpfarth, N., Szecsenyi, J., Krisam, J., Schalhorn, F., Valentini, J., Stolz, R., & Joos, S. (2019). Holistic care program for elderly patients to integrate spiritual needs, social activity, and self-care into disease management in primary care (HoPES3): Study protocol for a cluster-randomized trial. Trials, 20(1), 364. https://doi.org/10.1186/s13063-019-3435-z
The Global Goals. (2023). Good health and well-being. https://www.globalgoals.org/goals/3-good-health-and-well-being/
The Global Wellness Institute (GWI) Empowering Wellness Worldwide. (2023). Defining wellness. https://globalwellnessinstitute.org/what-is-wellness/
The Joanna Briggs Institute. (2008). JBI level of evidence and grading of recommendations. http://www.Jbiconnect.org/connect/info/about/jbi_ ebhc_Approach.php
United Nations. (2023). Goal 3: Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages. https://www.un.org/sustainabledevelopment/health/
Wiliyanarti, P. F., Asri, A., & Putra, K. W. R. (2018). Developing holistic care model: The physical wellbeing of elderly based on social support and characteristic. Public Health of Indonesia, 4(3), 108–115.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 มหาวิทยาลัยคริสเตียน

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.