ผลของโปรแกรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วจากการทำงานตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วของพนักงานโรงงานผลิตกระสุนปืน

ศิริขวัญ ประพันธ์พจน์; เพลินพิศ บุณยมาลิก; แอนน์ จิระพงษ์สุวรรณ

ผู้แต่ง

ศิริขวัญ ประพันธ์พจน์ นักศึกษาหลักสูตรพยาบาลศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาการพยาบาลเวชปฏิบัติอาชีวอนามัย (ภาคพิเศษ) ภาควิชาการพยาบาลสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
เพลินพิศ บุณยมาลิก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ภาควิชาการพยาบาลสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
แอนน์ จิระพงษ์สุวรรณ รองศาสตราจารย์ ภาควิชาการพยาบาลสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

โรคพิษตะกั่ว, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการป้องกัน, พนักงานโรงงานผลิตกระสุนปืน, พยาบาลอาชีวอนามัย

บทคัดย่อ

โรงงานผลิตกระสุนปืนเป็นอุตสาหกรรมกลุ่มเสี่ยงที่พนักงานมีความเสี่ยงต่อการสัมผัสตะกั่วจากการทำงาน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วจากการทำงานตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการรับรู้และพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วของพนักงานโรงงานผลิตกระสุนปืน

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-experimental research) วัดผลก่อนทดลองหลังทดลอง และระยะติดตามผล มีระยะเวลาศึกษาทั้งหมด 8 สัปดาห์ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยพนักงานจากโรงงานผลิตกระสุนปืน 2 แห่งในจังหวัดราชบุรี โดยโรงงานทั้งสองแห่งได้รับการสุ่มด้วยวิธีจับฉลากให้เป็นกลุ่มทดลองหรือกลุ่มเปรียบเทียบ จากนั้นคัดเลือกพนักงานที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์จากแต่ละโรงงานด้วยวิธีการสุ่มอย่างง่าย ได้ผู้เข้าร่วมวิจัยกลุ่มละ 39 คน โดยมีผู้เข้าร่วมวิจัยจำนวน 64 คนที่เข้าร่วมการศึกษาจนครบและถูกนำมาวิเคราะห์ข้อมูลขั้นสุดท้าย แบ่งเป็นกลุ่มละ 32 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นตามแบบแผนความเชื่อสุขภาพ เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่พัฒนาขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Repeated Measures ANOVA, Post-hoc Bonferroni test และ Independent t-test

ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนการรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรงของโรค และพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับก่อนการทดลอง (p < 0.05) ขณะที่การเปลี่ยนแปลงของการรับรู้ประโยชน์และการรับรู้อุปสรรคไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ พบ ปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มและเวลา (group-by-time interaction) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติสำหรับการรับรู้ความรุนแรงและพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่ว ซึ่งแสดงให้เห็นว่ากลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงตามระยะเวลามากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ และกลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้เกี่ยวกับโรคพิษตะกั่วทั้ง 4 องค์ประกอบและพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ทั้งในระยะหลังการทดลองและระยะติดตามผล ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า โปรแกรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นตามระยะเวลา เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม ในด้านการรับรู้ความรุนแรงของโรคพิษตะกั่วและพฤติกรรมป้องกันการรับสัมผัสตะกั่วในพนักงานโรงงานผลิตกระสุนปืน ข้อเสนอแนะจากผลการวิจัยสามารถนำโปรแกรมไปประยุกต์ใช้ในโรงงานที่มีลักษณะความเสี่ยงคล้ายคลึงกันและใช้เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ในการจัดการเรียนการสอนด้านอาชีวอนามัยสำหรับคนงานกลุ่มเสี่ยง

เอกสารอ้างอิง

Department of Disease Control. Guidelines for surveillance, prevention and control of lead poisoning in working age groups. Bangkok: Aksorn Graphic and Design; 2020. (in Thai).

World Health Organization. Lead poisoning - Global [Internet]. Geneva: WHO; 2022 [cited 2024 Oct 30]. Available from: https://www.who.int/health-topics/lead-poisoning#tab=tab_1

Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Lead [29 CFR 1910.1025] [Internet]. Washington, DC: United States Department of Labor; 1978 [cited 2024 Sep 20]. Available from: https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1025

Rosenstock IM. The health belief model and preventive health behavior. Health Educ Monogr. 1974;2:354-86.

Strecher VJ, Rosenstock IM. The Health Belief Model. In: Glanz K, Lewis FM, Rimer BK, editors. Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass; 1997. p.41-59.

International Agency for Research on Cancer. Inorganic and organic lead compounds. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, No. 87. Lyon: IARC; 2006.

Ruamtham N. Lead Poisoning and Occupational Health Management in a Small Scale Lead smelting Plant, Udonthani Province. Journal of Udonthani Hospital. 2022;48(2):113-22. (in Thai).

Chaiwatcharaporn K. Lead Poisoning Management in Seven Lead Factories in Samut Prakan Province: A Five Years Retrospective Cohort Study. Thai Journal of Toxicology. 2023;38(2):34-8. (in Thai).

Waeyeng D, Mahaboon J, Kaewsawat S. Effectiveness on Perceived threat To self-Protection Behavior From Lead Exposure among Fishing net Sinker Workers in Nakhon Si Thammarat Province. Journal of Health Science of Thailand. 2017;26(Suppl 3)

Metanawin H. Effect of Health Education Program with Participation of Resource Management on Knowledge, Attitude, and Preventive Behaviors, and Blood Lead Level among Lead Exposed Battery Workers. The Public Health Journal of Burapha University. 2016;11(2):238-51. (in Thai).

Lormphongs S, Morioka I, Miyai N, Yamamoto H, Chaikittiporn C, Thiramanus T, et al. Occupational health education and collaboration for reducing the risk of lead poisoning of workers in a battery manufacturing plant in Thailand. Ind Health. 2004;42(4):440-5. https://doi.org/10.2486/indhealth.42.440

Buzzetti AJ, Greene F, Needham D. Impact of a Lead-Safe training program on workers conducting renovation, painting, and maintenance activities. Public Health Rep. 2005;120(1):25-30. https://doi.org/10.1177/003335490512000106

Sharmer L. Knowledge and attitude outcomes related to different instructional techniques in Lead-Based Paint Abatement Training. Am J Health Educ. 2002;33(1):36-42. https://doi.org/10.1080/19325037.2002.10604718

Wongpraphan W, Singseewo A, Thanee T, Padungtod C. The effect of group participatory learning process on knowledge, attitude and practice for lead contamination prevention on electrical equipments and electronic devices repairmen and work environment in the area of Nakhonratchasima Province, Thailand. Social Sciences. 2010;5(3):202-7.

Maples T, Jacoby J, Johnson D, Ter Haar G, Buckingham F. Effectiveness of employee training and motivation programs in reducing exposure to inorganic lead and lead alkyls. AIHAJ. 1982;43(9):692-4. https://doi.org/10.1080/15298668291410431

Thanaphop C, Thanaphop S, Madadam U. The Results of Occupational Health Education Program for Reducing Lead Exposure among Boat-caulkers, Nakhon Si Thammarat Province. The Public Health Journal of Burapha University. 2015;38(4):453-62. (in Thai).

Kouhi RS, Panahi R, Ramezankhani A, Aminsobhani M, Khodakarim S, Amjadian M. The effect of education based on health belief model on hand hygiene behavior in the staff of Tehran dentistry centers: A quasi‐experimental intervention study. Health Sci Rep. 2023;6(7). https://doi.org/10.1002/hsr2.1260

Sarvelat ZG, Sharifirad G, Babakhani MH, Zamanian H, Mohebi S. Effect of educational intervention based on the Health Belief Model on the improvement of the health performance of female hairdressers in Qom, Iran. Arch Hyg Sci. 2020;9(2):109-20.

Tamayo-Ortiz M, Navia-Antezana JF. Reduced lead exposure following a sensitization program in rural family homes producing traditional Mexican ceramics. Ann Glob Health. 2018;91(1):12. https://doi.org/10.29024/aogh.12

Phoncharoen P, Khamwong P, Thongprachum A. Relationship between Health Belief Model and Health Promotion Behaviors for Musculoskeletal Disorders Prevention among Red Car Taxi Drivers in Chiang Mai Province. J Health Sci Thai [Internet]. 2022Aug.31 [cited 2025Apr.5];31(Supplement 2):292-303. Available from: https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/12590

Polit DF, Beck CT. Nursing research: Principles and methods. 7th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2004.

Cronbach LJ. Essentials of psychological testing. New York: Harper & Row; 1970.

Peter H. The role of perceived susceptibility and severity in health behavior change: A Health Belief Model perspective. London: Routledge; 2020.

Sharafkhani N, Khorsandi M, Shamsi M, Ranjbaran M. The effect of an educational intervention program on the adoption of low back pain preventive behaviors in nurses: An application of the Health Belief Model. Glob Spine J. 2015;5(4):336-341. https://doi.org/10.1055/s- 0035-1549844

Mohammadnabizadeh S, Najafpoor AA, Ghavami V. Effect of health education on COVID-19 preventive behaviors in oil industry workers: An application of Health Belief Model. J Research Health. 2023;13(5):343-50. http://jrh.gmu.ac.ir/article-1-2189-en.html

Tuoma NQ, Qassim WJ. Efficacy of the Health Beliefs Model –Based Intervention in Enhancing Workers' Adherence to Wearing Personal Protective Equipment in Diyala State Company: A Randomized Control Trial. J Neonatal Surg. 2025;14(17s):687-97.

Mohammadnabizadeh S, Najafpoor AA, Vahedian-Shahroodi M, Ghavami V. Effects of educational intervention on promoting preventive behaviors of cardiovascular disease using the health belief model in oil regions workers. J Educ Community Health. 2022;9(4):221-7. https://doi.org/10.34172/jech.2022.1852

Jeihooni AK, Alinejad N, Bijani M, Malekhosseini M, Nasrabadi M, Harsini PA. Effect of educational intervention based on health belief model on nurses' compliance with standard precautions in preventing needle stick injuries. BMC Nurs. 2023;22(1):190. https://doi.org/10.1186/s12912-023-01347-0

Hosseinpour M, Akbar RE, Jahromi MF, Badiyepeymaiejahromi Z. The effect of interventional program underpinned by health belief model on awareness, attitude, and performance of nurses in preventing nosocomial infections: A randomized controlled trial study. Investig Educ Enferm. 2023;41(3). https://doi.org/10.17533/udea.iee.v41n3e10

Fuangfung J. Development of analytical thinking using video media on chemical bonds of Mathayom Suksa 4 students [master’s thesis]. Bangkok: Dhurakij Pundit University; 2016. (in Thai).

Khammani T. The teaching science: Knowledge for effective learning management process. Bangkok: Chulalongkorn University Press; 2004. (in Thai).