ผลของโปรแกรมส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ต่อการรับรู้สมรรถนะของตนเอง พฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของมารดาหลังคลอดและภาวะตัวเหลืองทางสรีรวิทยาในทารกแรกเกิด: ความเป็นไปได้ของการวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่ม

กิริยา วงษาลาภ; สมจิตร เมืองพิล; นิตยา พันธ์งาม

ผู้แต่ง

กิริยา วงษาลาภ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
สมจิตร เมืองพิล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
นิตยา พันธ์งาม คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

การรับรู้สมรรถนะของตนเอง, โปรแกรมส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่, พฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วย นมแม่ของมารดาหลังคลอด , ภาวะตัวเหลืองทางสรีรวิทยาในทารกแรกเกิด

บทคัดย่อ

การศึกษาความเป็นไปได้ของการวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุม เพื่อทดสอบผลของโปรแกรม ส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ต่อการรับรู้สมรรถนะของตนเอง พฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของมารดา หลังคลอดและภาวะตัวเหลืองทางสรีรวิทยาในทารกแรกเกิด กลุ่มตัวอย่างเป็นหญิงตั้งครรภ์ที่ไม่เคยคลอดบุตร รับบริการฝากครรภ์และคลอดในโรงพยาบาลบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ จำนวน 30 คน สุ่มเข้ากลุ่มทดลอง และกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 15 คน

กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ตามแนวคิดของแบนดูรา ประกอบด้วย วิดีโอการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แผ่นพับการป้องกันภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด การฝึกทักษะการเลี้ยงลูก ด้วยนมแม่และการพูดเสริมแรงจูงใจ ตรวจสอบคุณภาพของโปรแกรมฯ จากผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน มีค่าความตรง เชิงเนื้อหา (content validity index: CVI) 0.95 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบสอบถามการรับรู้สมรรถนะของตนเองในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (CVI 0.84; reliability: α 0.92) และแบบประเมินพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (CVI 0.92; α 0.83) กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมนี้ จำนวน 2 ครั้งในขณะตั้งครรภ์ กลุ่มตัวอย่างทุกคนได้รับการประเมินการรับรู้สมรรถนะของตนเองในการเลี้ยงลูก ด้วยนมแม่หลังคลอดวันที่ 3 ประเมินพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในมารดาหลังคลอดวันที่ 1, 2 และ 3 ประเมินภาวะตัวเหลืองทางสรีรวิทยาโดยกุมารแพทย์ เมื่อทารกอายุ 2 วันและ 7 วัน วิเคราะห์ ข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบ Chi Square, Yate’s correction, Mann-Whitney U test

ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มทดลองมีคะแนนการรับรู้สมรรถนะแห่งตนในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ มากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (Mann-Whitney U test 16.50, p < .01) มีคะแนนพฤติกรรม การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในวันที่ 1, 2 และ 3 หลังคลอดมากกว่ากลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (Mann-Whitney U test 57.50, 41.50 และ 54.50, p < .01 ตามลำดับ) ทารกแรกเกิดกลุ่มทดลองมีภาวะ ตัวเหลืองทางสรีรวิทยาน้อยกว่ากลุ่มควบคุม (Yate’s correction 2.981, df = 28, p < .05) การวิจัยนี้ ชี้ให้เห็นว่า โปรแกรมฯ มีความเป็นไปได้ในการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะของตนเองและพฤติกรรมการเลี้ยงลูก ด้วยนมแม่ของมารดาหลังคลอด ตลอดจนป้องกันภาวะตัวเหลืองทางสรีรวิทยาในทารกแรกเกิดได้

เอกสารอ้างอิง

Kebede C, Fentie B, Tigabu B. Treatment outcome of jaundice and its associated factors among neonates treated in neonatal intensive care unit of comprehensive and specialized hospitals of southern nations nationalities and peoples region, Ethiopia 2022. Pediatric health, medicine and therapeutics 2023;14:237-47.

Naeem H, Ullah K, Ochani S, Naeem K, Ahmad HB, Hasibuzzaman MA. The need for neonatal jaundice screening awareness in the Pakistani population: short communication. Annals of medicine and surgery 2023;85(8):4187–9.

Office of Public Relations, Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health. Regional news: Nakhon Phanom Provincial Public Health Office [Internet]. 2020 [cited 2025 Jul 30]. Available from: https://pr.moph.go.th/index.php?url=main/index/ (in Thai)

Patient Care Team, Obstetrics and Gynecology Department, Bangplee Hospital. Indicator report [brochure]. Samut Prakan: Bangplee Hospital; 2023. (in Thai)

Wongnate J. Incidence and causes of neonatal jaundice in neonates at Phukeio Chaloem Phra Kiat Hospital, Chaiyaphum province. Chaiyaphum Med J 2021;41(1):85-93. (in Thai)

Kankaew K, Daramas T, Patoomwan A. Frequency of breastfeeding, bilirubin levels, and readmission for jaundice in neonates. Bangkok Med J 2019;15(2):180-5. (in Thai)

Diala UM, Usman F, Appiah D, Hassan L, Ogundele T, Abdullahi F, et al. Global prevalence of severe neonatal jaundice among hospital admissions: a systematic review and meta-analysis. J Clin Med 2023;12(11):3738. doi:10.3390/jcm12113738.

Ngerncham S. Neonatal jaundice in Thailand. In: Likasitwattanakul S, Boonyasidhi V, Wisuthsarewong W, Nitiyarom R, Samboonnanon A, editors. Siriraj pediatrics textbook: key issues in medical practice. Bangkok: P.A. Living; 2016. (in Thai)

Pasertvit P. The effectiveness of a clinical nursing practice guideline for neonatal hyperbilirubinemia on phototherapy at postpartum ward 2. Udonthani Hosp Med J 2017;25(3):273-82. (in Thai)

Thaithumyanon P. Major problems in newborns in Thailand. Bangkok: [publisher unknown]; 2011. (in Thai)

Ansong-Assoku B, Adnan M, Daley SF, Ankola PA. Neonatal jaundice [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 [cited 2024 Jun 22]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532930/

American Academy of Pediatrics. Hyperbilirubinemia [Internet]. Itasca (IL): American Academy of Pediatrics; 2022 [cited 2023 Jun 10]. Available from: https://www.aap.org/en/patientcare/hyperbilirubinemia/

Punpeang P, Saidoung W, Weangsuwan S, Junta N. Factors affecting hyperbilirubinemia in the newborn. Lanna J Health Promot Environ Health 2016;6(2):54-59. (in Thai)

Ketsuwan S, Baiya N, Maelhacharoenporn K, Puapornpong P. The association of breastfeeding practices with neonatal jaundice. J Med Assoc Thai 2017;100(3):255-

Ngamgrn W, Leesiriwattanagul W, Perksanusak T, Nuampa S. Effect of a nursing program for continuous breastfeeding promotion with family support and early skin-to-skin contact on effective suckling, breastfeeding, neonatal jaundice, and exclusive breastfeeding at one month. JPMC 2021;38(1):67-76. (Thai)

Firdaus F, Hasina SN, Windarti Y, Wulandari DD. Breast milk management in the efforts to reduce bilirubin levels in neonatal jaundice. J Med Sci 2021;16(9):300-5.

Nilsson IMS, Kronborg H, Rahbek K, Strandberg-Larsen K. The significance of early breastfeeding experiences on breastfeeding self-efficacy one week postpartum. Matern Child Nutr 2020;16(3):e12986. doi: 10.1111/mcn.12986.

Mudaharimbi EP. Self-Efficacy of primigravida working mothers in the success of breastfeeding. Indones. J Heal Res Dev 2021;9(1):27-34. (in Thai)

Bandura A. Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company;1997.

De Roza JG, Fong MK, Ang BL, Sadon RB, Koh EYL, Teo SSH. Exclusive breastfeeding, breastfeeding self-efficacy and perception of milk supply among mothers in Singapore: a longitudinal study. Midwifery. 2019;79:102532. doi:10.1016/j.midw.2019.102532.

Somjai C, Kantaruksa K, Chaloumsuk N. Effectiveness of breastfeeding self-efficacy enhancement: a systematic review. Nurs J 2020;47(2):227-39. (in Thai)

McGovern LM, O’Toole L, Laws RA, Skinner TC, McAuliffe FM, O’Reilly SL. An exploration of prenatal breastfeeding self-efficacy: a scoping review. IJBNPA 2024;21(95):1-14.

Blatch-Jones AJ, Pek W, Kirkpatrick E, Ashton-Key M. Role of feasibility and pilot studies in randomised controlled trials: a cross-sectional study. BMJ Open 2018;8(9):e022233.

Hopewell S, Chan AW, Collins GS, Hróbjartsson A, Moher D, Schulz KF, et al. CONSORT 2025 statement: updated guideline for reporting randomized trials. Nat Med 2025;31:1776-1783. doi:10.1038/s41591-025-03635-5.

Eldridge SM, Chan CL, Campbell MJ, Bond CM, Hopewell S, Thabane L, et al. CONSORT 2010 statement: extension to randomised pilot and feasibility trials. BMJ 2016;355. doi:10.1136/bmj.i5239.

Pearson N, Naylor PJ, Ashe MC, Fernandez M, Yoong SL, Wolfenden L. Guidance for conducting feasibility and pilot studies for implementation trials. Pilot Feasibility Stud 2020;6(1):167. doi:10.1186/s40814-020-00634-w.

Bujang MA, Omar ED, Foo DHP, Hon YK. Sample size determination for conducting a pilot study to assess reliability of a questionnaire. Restor Dent Endod 2024;49(1):e3.

Grove SK, Burns N, Gray JR. The practice of nursing research: appraisal, synthesis, and generation of evidence. 7th ed. St. Louis (MO): Elsevier Saunders; 2013.

Dennis CL. The breastfeeding self-efficacy scale: psychometric assessment of the short form. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2003;32(6):734-44.

Thussanasupap B. The effects of a systematic instructional program on breastfeeding self-efficacy, nipple pain, nipple skin changes and incision pain of cesarean mothers [master’s thesis]. Nakhon Pathom: Mahidol University; 2006.

Best JW. Research in education. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.

UNICEF United Kingdom. Breastfeeding assessment tools [Internet]. 2016 [cited 2023 Nov 24]. Available from: https://www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendlyresources/implementing-standards-resources/breastfeeding-assessment-tools/

Forster DA, Matthews R, Hyde R, Fox D, Dyson K, Ryan T. Exploring the feasibility of conducting a randomised controlled trial of group-based pregnancy care and education: a pilot randomised controlled trial in Melbourne, Australia. Pilot Feasibility Stud 2024;10:81. doi:10.1186/s40814-024-01501-8.

Tharana N, Tanasirijiranont R. Effects of enhancing self-efficacy programs on perceived self-efficacy, knowledge and satisfaction in breastfeeding practice among first-time postpartum mothers. Nurs J 2019;46(4):70-8. (in Thai)

Brockway M, Benzies KM, Carr E, Aziz K. Breastfeeding self-efficacy and breastmilk feeding for moderate and late preterm infants in the Family Integrated Care trial: a mixed methods protocol. Int Breastfeed J 2018;13:29. doi:10.1186/s13006-018-0168-

Thongsaunsom S, Buaboon N. The effect of a perceived self-efficacy promoting program on breastfeeding behaviors among first-time adolescent mothers. Health Sci Med Res 2021;39(3):1-13.

Srisawat N. The effects of an empowerment program on breastfeeding behaviors among mothers and neonatal jaundice. J Nurs Sci Health 2020;43(3):34-44. (in Thai)

Lertvivatpong N. Hematological diseases and jaundice in newborns [Internet]. 2023 [cited 2024 Dec 25]. Available from: https://www.tsh.or.th/Knowledge/Details/103