การพยาบาลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ดี : กรณีศึกษา
คำสำคัญ:
เบาหวานชนิดที่ 2, การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด, การจัดการตนเอง, การพยาบาลชุมชนบทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบภาวะสุขภาพ ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ดี ข้อวินิจฉัยการพยาบาล และผลลัพธ์การพยาบาลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ดีในชุมชน
รูปแบบการวิจัย: การศึกษารายกรณีเปรียบเทียบ 2 ราย
วัสดุและวิธีการวิจัย: ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีระดับน้ำตาลสะสมในเลือดตั้งแต่ร้อยละ 7.0 ขึ้นไป 2 ครั้งติดต่อกัน ในหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่ายโรงพยาบาลร้อยเอ็ด จำนวน 2 ราย คัดเลือกแบบเจาะจง ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2566 ถึงสิงหาคม พ.ศ. 2567 ประเมินภาวะสุขภาพตามแบบแผนสุขภาพ 11 แบบแผนของกอร์ดอน ให้การพยาบาลตามแนวคิดการจัดการตนเอง 6 ขั้นตอนของเครียร์ร่วมกับการให้ความรู้และสนับสนุนการจัดการตนเอง ตามพฤติกรรมการดูแลตนเอง 7 ด้าน ที่คลินิกโรคเรื้อรังและการเยี่ยมบ้านร่วมกับครอบครัวและ อสม. วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและสถิติเชิงพรรณนา
ผลการวิจัย: ผู้ป่วยทั้ง 2 รายมีปัจจัยร่วมที่ทำให้ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ได้แก่ การรับรู้และความเชื่อที่ไม่ถูกต้องต่อการควบคุมโรค การบริโภคข้าวเหนียวและอาหารรสหวานตามวิถีชีวิตและงานบุญ การขาดกิจกรรมทางกาย และการไม่ติดตามตนเอง มีข้อวินิจฉัยการพยาบาลที่เหมือนกัน 4 ข้อ และแตกต่างกันรายละ 2 ข้อ ผู้ป่วยรายที่ 1 (ชาย อายุ 64 ปี) มีความซับซ้อนจากโรคหัวใจขาดเลือด โรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 และการใช้ยาหลายขนาน ผู้ป่วยรายที่ 2 (หญิง อายุ 61 ปี) มีภาวะอ้วน (ดัชนีมวลกาย 33.3 กก./ตร.ม.) และอาการชาปลายมือปลายเท้า หลังให้การพยาบาล ระดับน้ำตาลสะสมในเลือดลดลงรายละ 1.3 หน่วย (รายที่ 1 จากร้อยละ 8.3 เป็น 7.0 และรายที่ 2 จากร้อยละ 8.1 เป็น 6.8) ความดันโลหิตต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท ผู้ป่วยรายที่ 2 น้ำหนักลดลงร้อยละ 8.0 และทั้ง 2 รายไม่เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ อย่างไรก็ตาม อัตราการกรองของไตยังคงลดลงทั้ง 2 ราย (จาก 50 เป็น 43 และจาก 65 เป็น 52 มล./นาที/1.73 ตร.ม. ตามลำดับ)
สรุปและข้อเสนอแนะ: การพยาบาลตามแนวคิดการจัดการตนเองที่ปรับให้สอดคล้องกับบริบทวัฒนธรรมและให้ครอบครัวมีส่วนร่วม ช่วยให้ผู้ป่วยควบคุมระดับน้ำตาลได้ตามเป้าหมายรายบุคคล แต่ยังไม่เพียงพอต่อการชะลอการเสื่อมของไต พยาบาลชุมชนควรสนับสนุนการจัดการตนเองอย่างต่อเนื่อง ติดตามแนวโน้มระดับน้ำตาลสะสมในเลือด อัตราการกรองของไต และอัลบูมินในปัสสาวะ และประสานทีมสหวิชาชีพทบทวนยาในผู้ป่วยที่ไตเสื่อมเร็ว
เอกสารอ้างอิง
1. International Diabetes Federation. IDF diabetes atlas. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2025.
2. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. บทสรุปผู้บริหาร การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567–2568. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2568.
3. ธนนันทน์ จิวระโมไนย์กุล. รายงานสถานการณ์การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด (HbA1c) ของผู้ป่วยเบาหวานในประเทศไทย ปี พ.ศ. 2565–2568. รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์.2569;57(5):e7899.
4. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 6. Glycemic goals, hypoglycemia, and hyperglycemic crises: standards of care in diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S132-49. doi:10.2337/dc26-S006.
5. Stratton I M, Adler A I, Neil H A, Matthews D R, Manley S E, Cull C A, et al. Association of glycaemia with macrovascular and microvascular complications of type 2 diabetes (UKPDS 35): prospective observational study. BMJ. 2000;321(7258):405-12.
6. Adler A I, Coleman R L, Leal J, Whiteley W N, Clarke P, Holman R R. Post-trial monitoring of a randomised controlled trial of intensive glycaemic control in type 2 diabetes extended from 10 years to 24 years (UKPDS 91). Lancet. 2024;404(10448):145-55.
7. สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยฯ, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย, กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยฯ; 2566.
8. American Diabetes Association Professional Practice Committee. Standards of care in diabetes-2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S1-352.
9. Powers M A, Bardsley J K, Cypress M, Funnell M M, Harms D, Hess-Fischl A, et al. Diabetes self-management education and support in adults with type 2 diabetes: a consensus report of the American Diabetes Association, the Association of Diabetes Care & Education Specialists, the Academy of Nutrition and Dietetics, the American Academy of Family Physicians, the American Academy of PAs, the American Association of Nurse Practitioners, and the American Pharmacists Association. Diabetes Care. 2020;43(7):1636-49.
10. Davis J, Fischl A H, Beck J, Browning L, Carter A, Condon J E, et al. 2022 National standards for diabetes self-management education and support. Diabetes Care. 2022;45(2):484-94.
11. Chrvala C A, Sherr D, Lipman R D. Diabetes self-management education for adults with type 2 diabetes mellitus: a systematic review of the effect on glycemic control. Patient Educ Couns. 2016;99(6):926-43.
12. Gordon M. Manual of nursing diagnosis. 12th ed. Sudbury (MA): Jones & Bartlett Learning; 2010.
13. Creer T L. Self-management of chronic illness. In: Boekaerts M, Pintrich P R, Zeidner M, editors. Handbook of self-regulation. San Diego (CA): Academic Press; 2000. p. 601-29.
14. Ryan P, Sawin K J. The individual and family self-management theory: background and perspectives on context, process, and outcomes. Nurs Outlook. 2009;57(4):217-25.
15. Yin R K. Case study research and applications: design and methods. 6th ed. Thousand Oaks (CA): SAGE Publications; 2018.
16. Association of Diabetes Care & Education Specialists, Kolb L. An effective model of diabetes care and education: the ADCES7 Self-Care Behaviors. Sci Diabetes Self Manag Care. 2021;47(1):30-53.
17. Herdman T H, Kamitsuru S, Lopes C T, editors. NANDA International nursing diagnoses: definitions and classification 2024–2026. 13th ed. New York: Thieme; 2024.
18. วิไลวรรณ วงศ์ทิมากร. กรณีศึกษา: การพยาบาลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูง ที่มีภาวะซึมเศร้า และหอบหืดร่วม. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์. 2566;38(1):247-57.
19. Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychol Rev. 1977;84(2):191-215.
20. Prochaska J O, DiClemente C C. Stages and processes of self-change of smoking: toward an integrative model of change. J Consult Clin Psychol. 1983;51(3):390-5.
21. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Diabetes Work Group. KDIGO 2022 clinical practice guideline for diabetes management in chronic kidney disease. Kidney Int. 2022;102(5S):S1-127.
22. Lean M E, Leslie W S, Barnes A C, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541-51.
23. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117-314.
24. Anderson R M, Funnell M M. Patient empowerment: myths and misconceptions. Patient Educ Couns. 2010;79(3):277-82.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด
บทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวิจัย และพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด ถือเป็น ผลงานวิชาการ งานวิจัย วิเคราะห์ ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้ประพันธ์ กองบรรณาธิการไม่จําเป็นต้องเห็น ด้วยเสมอไป และผู้ประพันธ์จะต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
