การพัฒนาแนวทางปฎิบัติการประเมินสตรีตั้งครรภ์ที่มีภาวะความดันโลหิตสูง โรงพยาบาลเกษตรวิสัย กรณีศึกษา 2 ราย

สุนิรัตน์   พรมโนพาศ

ผู้แต่ง

สุนิรัตน์ พรมโนพาศ โรงพยาบาลเกษตรวิสัย

คำสำคัญ:

ภาวะความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์, เบาหวานขณะตั้งครรภ์, การพยาบาลมารดาหลังคลอด, โรงพยาบาลชุมชน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบการพยาบาลมารดาผู้คลอดที่มีภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ร่วมกับมีความดันโลหิตสูงชนิดรุนแรง ผ่านกรณีศึกษาจำนวน 2 ราย

รูปแบบการวิจัย: การศึกษาเชิงกรณีศึกษาเปรียบเทียบ (Comparative Case Study)

วัสดุและวิธีการวิจัย: ศึกษาจากแหล่งข้อมูลมารดาผู้คลอดและญาติ ทีมสุขภาพ เวชระเบียนผู้ป่วย และฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ของโรงพยาบาลเกษตรวิสัย โดยประยุกต์ใช้กระบวนการพยาบาลตามกรอบแนวคิดแบบแผนสุขภาพของกอร์ดอน 11 แบบแผน ครอบคลุมการประเมินสภาพ การกำหนดข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล การวางแผน การปฏิบัติการพยาบาล และการประเมินผลลัพธ์ในมารดาผู้คลอดที่มีภาวะความดันโลหิตสูงชนิดรุนแรงร่วมกับภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ จำนวน 2 ราย

ผลการวิจัย: กรณีศึกษารายที่ 1 หญิงตั้งครรภ์อายุ 24 ปี ครรภ์แรก (G1P0A0L0) อายุครรภ์ 36 สัปดาห์ 1 วัน ได้รับการวินิจฉัยภาวะความดันโลหิตสูงร่วมกับเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (GDMA2 c PIH) ได้รับการรักษาด้วยอินซูลินชนิดฉีดและผ่าตัดคลอดทางหน้าท้อง นอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาล 3 วัน กรณีศึกษารายที่ 2 หญิงตั้งครรภ์อายุ 36 ปี ครรภ์ที่ 3 (G3P2A0L2) อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ 3 วัน มีประวัติผ่าตัดคลอดเดิม 2 ครั้ง ได้รับการวินิจฉัยภาวะความดันโลหิตสูงร่วมกับเบาหวานควบคุมด้วยอาหาร (PIH c GDM diet control) ได้รับการรักษาด้วยยาลดความดันโลหิตชนิดรับประทานและผ่าตัดคลอดทางหน้าท้อง นอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาล 4 วัน และผลลัพธ์การพยาบาล ทั้ง 2 รายได้รับการดูแลตามมาตรฐาน ได้รับยากันชัก Magnesium Sulfate ครบตามแผนการรักษา ไม่พบภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะชักจากครรภ์เป็นพิษหรือภาวะตกเลือดหลังคลอด มารดาและทารกปลอดภัย สามารถปฏิบัติการพยาบาลครอบคลุมข้อวินิจฉัยทางการพยาบาลทั้ง 10 ด้านได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สรุปและข้อเสนอแนะ: มารดาผู้คลอดที่มีภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ร่วมกับมีความดันโลหิตสูงชนิดรุนแรงถือเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงทางสูติกรรมที่ต้องได้รับการประเมินความเสี่ยงอย่างรวดเร็วและแม่นยำ การใช้กระบวนการพยาบาลและการประเมินตามแบบแผนสุขภาพของกอร์ดอนช่วยให้พยาบาลสามารถวางแผนการพยาบาล ป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่คุกคามชีวิต และดูแลความปลอดภัยทั้งมารดาและทารกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ควรมีการติดตามต่อเนื่องในระยะหลังคลอดเพื่อป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. WHO recommendations on drug treatment for non-severe hypertension in pregnancy. Geneva: World Health Organization; 2020.

Cunningham F G, Leveno K J, Bloom S L, Spong C Y, Dashe J S, Hoffman B L, et al. Hypertensive disorders in pregnancy. In: Williams obstetrics. 24th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2014.

วิทยา ถิฐาพันธ์, ประเสริฐ ศันสนีย์วิทยกุล. การดูแลรักษาแผลที่ฉีกขาดจากการคลอดทางช่องคลอด. คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล. ภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวช. กรุงเทพฯ: คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล; 2561.

โรงพยาบาลเกษตรวิสัย. รายงานประจำปีผลการดำเนินตามยยุทธศาสตร์สาธารณสุข. ร้อยเอ็ด: โรงพยาบาลเกษตรวิสัย; 2567.

Chaoying J, Shu X, Shunlan D. Clinical features and outcomes of pregnancies complicated by coexisting gestational diabetes and hypertensive disorders. Frontiers in Medicine. 2025;12:1656391. doi: 10.3389/fmed.2025.1656391

Fernandes V A M, Amarante G A, Oliveira V R L de, Costa R M F, Oliveira E L de. Diabetes gestacional e pressão arterial crônica: impacto na saúde materna e fetal. Revista Ibero-Americana de Humanidades, Ciências e Educação. 2024; 0(8):2148–59.

Çakar Yılmaz K, Cakmak G, Zengin U, Abdallah B M, Soysal S, Saracoglu A. Associations Between Hypertensive Disorders in Pregnancy and Maternal and Fetal Outcomes: A Retrospective Cohort Study on Systolic and Diastolic Blood Pressure Levels at Delivery. Clinical and Experimental Obstetrics & Gynecology. 2025;52(12):45125. doi: 10.31083/ceog45125

ZENAT M. KANFOSH. Studying the Maternal and Neonatal Outcomes in Pregnancies Complicated by Diabetes and Hypertension in the State of Qatar-Retrospective Study. Zenat M. Kanfosh; 2019.

Pippen J, Adesomo A A, Gonzalez-Brown V M, Schneider P, Rood K M. Interrupted versus continuous magnesium sulfate and blood loss at cesarean delivery. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine. 35(20):1-7. doi: 10.1080/14767058.2020.1841162

Pathan N F, Hafeez A, Mubashir H, Afzal M, Khuhro B N. Assessment of Obstetric Outcomes in Pregnancy-Induced Hypertension. Pakistan Journal of Medical and Health Sciences. 2023;17(12):251–3.

Culhane J F. Co-existing chronic hypertension and hypertensive disorders of pregnancy and associated adverse pregnancy outcomes; 2024. doi: 10.6084/m9.figshare.25115319.v1

Stella C L, O’Brien J M, Forrester K J, Barton J R, Istwan N, Rhea D, et al.The coexistence of gestational hypertension and diabetes: influence on pregnancy outcome. American Journal of Perinatology. 2008;25(6):325–9. doi: 10.1055/S-2008-1078758

Sousa R S S de, Silva L A da, Santos E A dos, Ferreira N K F, Lima E D de, et al. Atuação da enfermagem no atendimento às emergências obstétricas: Eclâmpsia e Pré-eclâmpsia/ Nursing performance in serving obstetric emergencies: Eclampsy and Pre-eclampsy. 2021;4(1):1022–32. doi: 10.34119/BJHRV4N1-089

LIU Y. Nursing Countermeasures of Moderate to Severe Magnesium Sulfate Treatment of Gestational Hypertension [Internet]. [cited 2026 Jun 13]. Available from: https://doi.org/10.3969/j.issn.1674-4985.2015.05.025

Meng Y. Effects of comprehensive nursing intervention on maternal and infant outcomes for gestational diabetes mellitus patients. International Journal of Diabetes in Developing Countries. 202:1–7. doi: 10.1007/S13410-020-00816-5

Liu J, Vale S I. Cuidados de enfermagem à puérpera com diabetes mellitus tipo 2: relato de caso. RIASB. 2025;11(2).748:35-44.