ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะไส้ติ่งแตกในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย : การศึกษาย้อนหลังเชิงพรรณนา

วรุจจ์พงษ์  บุญคุ้ม

ผู้แต่ง

วรุจจ์พงษ์ บุญคุ้ม โรงพยาบาลเกษตรวิสัย

คำสำคัญ:

ภาวะไส้ติ่งแตก, ไส้ติ่งอักเสบเฉียบพลัน, ปัจจัยเสี่ยง, โรงพยาบาลชุมชน, ระยะเวลาเข้ารับการรักษา

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยความสัมพันธ์กับภาวะไส้ติ่งแตก (Perforated Appendicitis) ในกลุ่มผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด

รูปแบบการวิจัย: การศึกษาย้อนหลังเชิงพรรณนา (Retrospective Descriptive Study) และการศึกษาเปรียบเทียบแบบกลุ่มป่วยและกลุ่มควบคุม (Unmatched Case-Control Study) โดยการทบทวนข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วย (Retrospective Chart Review)

วัสดุและวิธีการวิจัย: ประชากรศึกษาคือผู้ป่วยโรคไส้ติ่งอักเสบเฉียบพลัน (ICD-10: K35) ที่เข้ารับการรักษา ณ โรงพยาบาลเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2563 ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2568 โดยคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างรวม 162 ราย แบ่งเป็น กลุ่มป่วย (Cases: ผู้ป่วยไส้ติ่งแตกที่ยืนยันจากผลการผ่าตัดหรือพยาธิวิทยา) จำนวน 54 ราย และกลุ่มควบคุม (Controls: ผู้ป่วยไส้ติ่งอักเสบชนิดไม่แตก) จำนวน 108 ราย คิดเป็นสัดส่วน 1:2 เครื่องมือรวบรวมข้อมูลผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC = 0.67–1.00) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรม STATA version 17.0 ใช้สถิติพรรณนาอธิบายลักษณะทางประชากร สถิติ Simple Logistic Regression (Univariate Analysis) และ Multiple Logistic โดยใช้วิธี Backward Elimination เพื่อหาปัจจัยทำนายอิสระ นำเสนอค่า Adjusted Odds Ratio (Adj. OR) และช่วงความเชื่อมั่น 95%CI กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p < .05

ผลการวิจัย: จากการศึกษาผู้ป่วย 162 ราย พบว่า ผู้ป่วยกลุ่มไส้ติ่งแตกเป็นเพศชายร้อยละ 36.80 และเพศหญิงร้อยละ 29.30 อายุเฉลี่ย 46.57±22.36 ปี และพบอัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนสูงถึงร้อยละ 50.70 ซึ่งสูงกว่ากลุ่มไส้ติ่งไม่แตกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ด้านระยะเวลาเข้ารับบริการ พบว่ากลุ่มไส้ติ่งแตกมีสัดส่วนผู้ป่วยที่มารับการรักษาตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไปนับจากเริ่มปวดท้องสูงถึงร้อยละ 84.40 (p = .003) ผลการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติกแบบพหุ (Multivariate Analysis) ยืนยันปัจจัยทำนายอิสระที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดภาวะไส้ติ่งแตกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ระยะเวลาตั้งแต่เริ่มปวดจนถึงได้รับการรับไว้รักษาในโรงพยาบาลตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไป (≥24 ชั่วโมง) เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะไส้ติ่งแตกสูงถึง 3.78 เท่า เมื่อเทียบกับผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาภายใน 24 ชั่วโมง (Adj. OR = 3.78, 95%CI: 1.46–9.77, p = .006) อัตราการหายใจ: อัตราการหายใจที่เพิ่มขึ้นทุกๆ 1 ครั้ง/นาที เพิ่มความเสี่ยงเป็น 1.26 เท่า (Adj. OR = 1.26, 95%CI: 1.03–1.55, p = .023) และอายุ: อายุที่เพิ่มขึ้นทุกๆ 1 ปี เพิ่มความเสี่ยงเป็น 1.03 เท่า (Adj. OR = 1.03, 95%CI: 1.00–1.04, p = .003

สรุปและข้อเสนอแนะ: ระยะเวลาการเข้ารับการรักษาที่ล่าช้าตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไป ถือเป็นปัจจัยเสี่ยงวิกฤตที่สำคัญที่สุด (Critical Time Factor) ที่ส่งผลต่อการเกิดภาวะไส้ติ่งแตกในโรงพยาบาลชุมชน ร่วมกับปัจจัยด้านอายุและอัตราการหายใจที่เพิ่มขึ้น จึงมีข้อเสนอแนะให้เร่งพัฒนาระบบคัดกรองและการวินิจฉัยเชิงรุก (เช่น การใช้ Alvarado Score ร่วมกับแนวทางเวชปฏิบัติ) เพิ่มประสิทธิภาพระบบส่งต่อและรณรงค์ให้สุขศึกษาแก่ประชาชนในการสังเกตอาการเพื่อมารับการรักษาโดยเร็วภายใน 24 ชั่วโมง เพื่อบรรลุเป้าหมายการลดอัตราไส้ติ่งแตกให้ต่ำกว่าร้อยละ 5 ตามยุทธศาสตร์สาธารณสุข

เอกสารอ้างอิง

Das S, Sharma A, Singh K, Mohsin M M, Butt A. “Epidemiology, Management, and Outcome of Perforated Appendicitis,” Indian journal of colo-rectal surgery; 2025. doi:10.4103/ijcs.ijcs_11_25.

Kidwai R, Sharma A. “Acute Perforated Appendicitis: Clinical Profile and Analysis of Risk Factors,” 2018;16(2):13–5. doi:10.3126/JNGMC.V16I2.24865.

Paidipelly K K, Sangamitra, “Risk factors of acute and perforated appendicitis in a semi-rural population: a retrospective study,” International Surgery Journal. 2018;5(7):2432–36. doi:10.18203/2349-2902.ISJ20182488.

Hanson K A, Jacob D, Saleh A A, Dissanaike S. “In-hospital perforation risk in acute appendicitis: Age matters.,” American Journal of Surgery. 2019;219(1):65–70. doi:10.1016/J.AMJSURG.2019.05.015.

พรรวินท์ ศรีเพ็งเพชร์. ผลลัพธ์การให้บริการกรณีไส้ติ่งอักเสบใน 3 ระบบหลักประกันสุขภาพ ปีงบประมาณ 2548-2551. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2554;5(4):548-56.

ยุทธพล มั่นคง, พนิดา กัณณิกาภรณ์. การศึกษาผลการตรวจชิ้นเนื้อไส้ติ่งของผู้ป่วยผ่าตัดไส้ติ่ง โรงพยาบาลมุกดาหาร. วารสารโรงพยาบาลนครพนม. 2560;4(1):20-8.

นพรัตน์ ประดับสุข. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดภาวะไส้ติ่งแตกเปรียบเทียบกับการเกิดภาวะไส้ติ่งอักเสบธรรมดาในโรงพยาบาลชุมชน. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์. 2566;38(3):913-22.

ชมเดือน วัชรมล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดไส้ติ่งอักเสบแตกในผู้ป่วยโรงพยาบาลทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารการแพทย์เขต 11. 2568;39(2):103-15. https://doi.org/10.14456/reg11med.2025.9

กองบริหารการสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. Acute Appendicitis-CMI@MoPH [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 12 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://cmi.moph.go.th

ศิรินทร์ พัฒนวิบูลย์, กาญจนา บุญชาย. ผลการจัดท่าเพื่อลดความปวดในผู้ป่วยผ่าตัดไส้ติ่งอักเสบ หอผู้ป่วยศัลยกรรม โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2563;1(3):63-8.

สำนักงานเขตสุขภาพที่ 7. สรุปผลการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์เขตสุขภาที่ 7. ขอนแก่น; 2560.

กองตรวจราชการ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. รายงานผลการการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. นนทบุรี: กองตรวจราชการ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2567.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด. สรุปผลการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์ พ.ศ.2568. ร้อยเอ็ด; 2568.

Silva H V S. Factores de riesgo para apendicitis aguda perforada en pacientes adultos intervenidos en el servicio de cirugía del Hospital Militar Central. 2020-2021; 2023.

Guanche Garcell H, Aragón Palmero F J, Marquez Reyna D A, Seoane Perez N, Desdin Rodriguez R M, Exposito Reyes O R, et al. A quality improvement intervention on surgical prophylaxis impact in antibiotic consumption and cost in selected surgical procedures.J Healthc Qual Res.2024;39(4):219–27. doi: 10.1016/j.jhqr.2024.03.003.

Tantarattanapong S, Arwae N, “Risk factors associated with perforated acute appendicitis in geriatric emergency patients.,” Open Access Emergency Medicine. 2018;10;129–34. doi: 10.2147/OAEM.S173930.

Fujino M, Ochiai S, Kubota T. “A 48‐hour Symptom Threshold Predicts Perforated Appendicitis: Development of a Clinical Risk Model,” World Journal of Surgery; 2025. doi: 10.1002/wjs.70062.

von Elm E, et al. The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) Statement: Guidelines for reporting observational studies. International Journal of Surgery. 2014;12(12):1495-99.

Fletcher R H, Fletcher S W, Fletcher G S. Clinical Epidemiology: The Essentials (5th ed.). Lippincott Williams & Wilkins; 2014.

Schlesselman, James J. Case-Control Studies: Design, Conduct, Analysis: Design, Conduct, Analysis. Vol. 2. New York, USA: Oxford University Press; 1982.

Hennessy S, Bilker W B, Berlin J A, Strom B L. Factors influencing the optimal control-to-case ratio in matched case-control studies. American Journal of Epidemiology. 1999;149(2):195–97.

Wayne B. Perception of Elementary School Principals Concerning Their Rolein Supervision. Dissertation Abstracts International. 2001;4(5):1293-A.

ไพจิตร อธิไกริน. ปัจจัยทำนายทางคลินิกต่อการเกิดภาวะไส้ติ่งแตกในผู้ป่วยไส้ติ่งอักเสบเฉียบพลัน. มหาราชนครศรีธรรมราชวารสาร. 2565;6(1):92-101.

Hosmer D W. Lemeshow S. Applied Logistic Regression. 2nd Edition, Wiley, New York; 2000.

Di Saverio S, et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update based on WSES Jerusalem guidelines. World Journal of Emergency Surgery. 2020;15(1):27.

Fujino M, Ochiai S, Kubota T. A 48‐hour Symptom Threshold Predicts Perforated Appendicitis: Development of a Clinical Risk Model. World Journal of Surgery; 2025.

Jiang L, Liu Z-H, Tong X, Deng Y, Liu J, Yang X, et al. Does the time from symptom onset to surgery affect the outcomes of patients with acute appendicitis? A prospective cohort study of 255 patients. Asian Journal of Endoscopic Surgery. 2020;14(3):361–7.

Soljic M, Simovic K, Stojic J, Mabić M. Time-Related Parameters in Acute Appendicitis. Indian Journal of Surgery. 2021;1–5.

Narsule C K, Kahle E J, Kim D S, Anderson A C, Luks F I. Effect of delay in presentation on rate of perforation in children with appendicitis. American Journal of Emergency Medicine. 2011;29(8):890–3.

Bickell N A, Aufses A H, Rojas M, Bodian C. How time affects the risk of rupture in appendicitis. Journal of the American College of Surgeons. 2006;202(3):401-6.

Soeno S, Hara K, Fujimori R, Hashimoto K, Shirakawa T, Sonoo T, et al. Initial assessment in emergency departments by chief complaint and respiratory rate. Journal of General and Family Medicine. 2021; 22(4):202–8.

Westfall K M, Charles A G. Risk of Perforation in the Era of Nonemergent Management for Acute Appendicitis. American Surgeon. 2019;85(11):1209–12.

Omari A H, Khammash M R, Qasaimeh G, Shammari A K, Bani Yaseen M K, Hammori S K. Acute appendicitis in the elderly: risk factors for perforation; 2024.

Sheu B-F, Chiu T-F, Chen J-C, Tung M-S, Chang M-W, Young Y-R. Risk factors associated with perforated appendicitis in elderly patients presenting with signs and symptoms of acute appendicitis. Anz Journal of Surgery. 2007;77(8):662–6.