การพัฒนารูปแบบการแจ้งเตือนเพื่อลดมูลค่าการตรวจสูญเปล่า ทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์จังหวัดกาฬสินธุ์

ปวีณ์นุท  ภูนาสอน

ผู้แต่ง

ปวีณ์นุท ภูนาสอน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์

คำสำคัญ:

การแจ้งเตือน, มูลค่าการตรวจสูญเปล่า, ห้องปฏิบัติการทางการแพทย์

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาสถานการณ์การตรวจทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ พัฒนารูปแบบการแจ้งเตือน และประเมินผลลัพธ์ของรูปแบบการแจ้งเตือนเพื่อลดมูลค่าการตรวจสูญเปล่าทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ จังหวัดกาฬสินธุ์

รูปแบบการวิจัย : การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ตามแนวคิดของ Kemmis & McTaggart ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การวางแผน (Planning) การปฏิบัติตามแผน (Action) การสังเกตผล (Observation) และการสะท้อนผล (Reflection)

วัสดุและวิธีการวิจัย : ผู้ให้ข้อมูล (Key Informant) คน เป็นแพทย์, นักเทคนิคการแพทย์, นักวิทยาศาสตร์การแพทย์, เจ้าพนักงานวิทยาศาสตร์การแพทย์ นักวิชาการคอมพิวเตอร์ และผู้รับผิดชอบงานที่เกี่ยวข้อง จำนวน 30 ใช้วิธีสุ่มคัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2567 - กันยายน 2568 เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสนทนากลุ่ม แบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย (Mean) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)

ผลการวิจัย : (1) สถานการณ์ปัญหาพบว่า พบมีการสั่งตรวจซ้ำซ้อนและสั่งตรวจเป็นชุดเกินความจำเป็น จำนวน 5,369 ครั้ง ในโรงพยาบาล 18 แห่ง ส่งผลให้เกิดต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านห้องปฏิบัติการสูญเปล่าสูงถึง 527,810 บาท นอกจากยังพบปัญหาการขาดแคลนระบบแจ้งเตือนข้อมูลที่ชัดเจนเพื่อช่วยป้องกันการสั่งตรวจซ้ำในขณะปฏิบัติงาน ส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการทรัพยากรห้องปฏิบัติการให้เป็นไปอย่างสมเหตุผลตามนโยบาย จึงมีความจำเป็นเร่งด่วนในการพัฒนารูปแบบการแจ้งเตือนเพื่อลดมูลค่าการตรวจสูญเปล่าที่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม (2) รูปแบบการแจ้งเตือนเพื่อลดมูลค่าการตรวจสูญเปล่าทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ จังหวัดกาฬสินธุ์ ที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย 1) แต่งตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนการดำเนินงานฯ 2) วิเคราะห์สถานการณ์มูลค่าการตรวจทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ 3) กำหนดมาตรการ/แนวทางเพื่อลด Overutilization และ Underutilization และประกาศนโยบายระดับจังหวัด 4) จัดทำแผนปฏิบัติการ 5) พัฒนาระบบการแจ้งเตือนเพื่อลดมูลค่าการตรวจสูญเปล่าทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ 6) ติดตามและประเมินผลการดำเนินงาน 7) ประเมินผลลัพธ์หลังการพัฒนารูปแบบฯ 8) จัดประชุมถอดบทเรียนและคืนข้อมูล ทั้งนี้หลังการพัฒนารูปแบบฯ พบว่า จำนวนการสั่งตรวจ HbA1C ซ้ำภายใน 90 วัน ลดลง 2,081 ครั้ง (ร้อยละ 38.76) และมูลค่าต้นทุนการตรวจสูญเปล่าในการตรวจ HbA1C ซ้ำภายใน 90 วัน ลดลง เท่ากับ 202,364 บาท เมื่อเทียบกับปี พ.ศ.2567 รวมทั้งบุคลากรทางการแพทย์มีความพึงพอใจต่อการใช้งานรูปแบบการแจ้งเตือน อยู่ในระดับมาก โดยมีคะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 4.13 (SD.=0.11)

สรุปและข้อเสนอแนะ : การแจ้งเตือนทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ช่วยให้บุคลากรทางการแพทย์ลดการสั่งตรวจที่ไม่จำเป็นได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสั่งตรวจ HbA1C ซ้ำ ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ที่ไม่จำเป็นได้

เอกสารอ้างอิง

สำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. แนวทางการตรวจทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์อย่างสมเหตุผล (Rational Laboratory Use, RLU) [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 16 ตุลาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://rluthailand.com/RLUguideline.pdf

Cadamuro J, Ibarz M, Cornes M, Nybo M, Haschke-Becher E, von Meyer A, et al. Managing inappropriate utilization of laboratory resources. Diagnosis. 2019:6(1):5-13.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. รายละเอียดตัวชี้วัดกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 20 ธันวาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://spd.moph.go.th/wpcontent/uploads/2024/11/KPI_template_2568.pdf

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์. สรุปผลการตรวจราชการและนิเทศงานกระทรวงสาธารณสุข กรณีปกติ รอบที่ 2 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 จังหวัดกาฬสินธุ์; 2567.

Kemmis, McTaggart. The Action Research Planner. (Third Edition) Waurn Ponds: Deakin University Press; 1988.

กุศราสัย สุราอามาตย์. การพัฒนารูปแบบการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล โรงพยาบาลจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2567;5(3):302-13.

จิณณพัต ห้องศิลป์. การพัฒนารูปแบบการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผลที่โรงพยาบาลเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2568;10(5):20-32.

วัฒนา แก้วแย้ม. การพัฒนาแนวทางการสั่งตรวจวิเคราะห์์ทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์อย่างสมเหตุผล ของโรงพยาบาลลำทับ จังหวัดกระบี่. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2568;4(1):42–56.

ภัคชัญญา ทันชม. การพัฒนาและออกแบบการแจ้งเตือนในระบบ HIS เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิก (CDSS) ตามแนวทางการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุสมผล สำหรับผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568:10(3);721–8.

Levick D L, Stern G, Meyerhoefer C D. et al. “Reducing unnecessary testing in a CPOE system through implementation of a targeted CDS intervention”. BMC Med Inform Decis Mak. 2013;13(43).