ผลของการฟื้นฟูสมรรถภาพด้วยวิธีกายภาพบำบัดต่อการเปลี่ยนแปลงรายข้อดัชนี Barthel ADL ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ในจังหวัดยโสธร

วชิราภรณ์   เสนาราษฎร์

ผู้แต่ง

วชิราภรณ์ เสนาราษฎร์ โรงพยาบาลยโสธร

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อเปรียบเทียบคะแนนรวม วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงรายข้อ ระบุข้อของ Barthel ADL ที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติและศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางคลินิกของผู้ป่วยกับการเปลี่ยนแปลงรายข้อของ Barthel ADL

รูปแบบการวิจัย : เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-Experimental Research) แบบ One-group pretest–posttest design วัดผลก่อนและหลังการทดลอง

วัสดุและวิธีการวิจัย : กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์การคัดเลือกและยินยอมเข้าร่วมการวิจัย โดยคัดเลือกด้วยวิธีการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) จำนวน 40 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลดดยใช้แบบประเมิน Barthel Index of Activities of Daily Living (Thai version) และ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Paired Sample t-test, Percentage differences และ Pearson’s correlation กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ 95% Confidence interval

ผลการวิจัย : หลังได้รับโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพ พบว่า ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีพัฒนาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทุกองค์ประกอบ (p < .001) โดยคะแนนรวม (Total BI score) เพิ่มขึ้นจาก 7.27 ± 5.25 เป็น 16.77 ± 3.87 คะแนนซึ่งมีค่าคะแนนเฉลี่ยต่างกันถึง 9.50 คะแนน (95% CI: 7.84, 11.15) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านที่มีการพัฒนาเพิ่มขึ้นมากที่สุดคือ ด้านการเคลื่อนที่ (Mobility) โดยมีค่าเฉลี่ยต่างกันมากถึง 2.30 คะแนน (95% CI: 2.04, 2.56) แต่ด้านที่มีพัฒนาการน้อยที่สุดแต่ก็ยังคงมีความหมายทางสถิติคือการดูแลความสะอาดของร่างกาย (Grooming) และการควบคุมการขับถ่ายอุจจาระ (Bowels) การเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงรายข้อของดัชนีบาร์เธล (Barthel ADL) หลังได้รับโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยรวมเพิ่มขึ้น คิดเป็น 92.46% ตัวแปรลักษณะทางคลินิกของผู้ป่วยมีความสัมพันธ์กันในเชิงบวกกับการเปลี่ยนแปลงรายข้อในระดับปานกลาง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r=.55, p = .019) ผลการประเมินกิจกรรมเชิงปฏิบัติเพื่อการดำรงชีวิตโดยใช้ดัชนีจุฬาเอดีแอล (CAI) ในระยะเริ่มต้น (Baseline) พบว่า กลุ่มตัวอย่างเกือบทั้งหมด (97.5%) อยู่ในภาวะพึ่งพาผู้อื่น หลังจากการทดลองไปในระยะที่ 4 พบว่า สัดส่วนของผู้ที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ (คะแนนเต็ม 9) เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญจาก 2.5% เป็น 35.0% ซึ่งคิดเป็นการเพิ่มขึ้นถึง 14 เท่า เมื่อเทียบกับระยะเริ่มต้น ในขณะที่กลุ่มที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องจาก 39 ราย เหลือเพียง 26 รายในช่วงสิ้นสุดการศึกษา

สรุปและข้อเสนอแนะ : ผลการวิจัยครั้งนี้ส่งผลให้ผู้ป่วยมีพัฒนาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกองค์ประกอบ ซึ่งคะแนนรวมของดัชนีบาร์เธล (Barthel ADL) เพิ่มสูงขึ้นจากเดิมกว่าเท่าตัว โดยเฉพาะในด้านการเคลื่อนที่ (Mobility) ที่มีความโดดเด่นที่สุด ในขณะที่ด้านการดูแลความสะอาดและการควบคุมการขับถ่ายแม้จะมีพัฒนาการน้อยกว่าด้านอื่นแต่ยังถือว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน

เอกสารอ้างอิง

Feigin V L, Brainin M, Norrving B, Martins S C, Sacco R L, Hacke W, et al. World Stroke Organization (WSO): Global Stroke Fact Sheet 2025. Int J Stroke; 2024.

GBD 2021 Stroke Collaborators. Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990–2021: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Neurol; 2024.

Wade D T, Collin C. The Barthel ADL Index: A standard measure of physical disability? International Disability Studies. 1988;10(2):64–7.

Winstein C J, Stein J, Arena R, Bates B, Cherney L R, Cramer S C, et al. Guidelines for adult stroke rehabilitation and recovery. Stroke. 2016:47(6):e98–e169.

Mahoney F I, Barthel D W. Functional evaluation: The Barthel Index. Maryland State Medical Journal. 1965;14:61-5.

Quinn T J, Langhorne P, Stott D J. Barthel Index for stroke trials: Development, properties, and application. Stroke. 2017;48(2):e99–e104.

สุทธิชัย จิตะพันธ์กุล. การประเมินผลผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2537.

Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates; 1988.

Chen L, Wang X, Zhang Y, Liu H. Integrated multidisciplinary rehabilitation programs for post-stroke functional recovery: A multicenter study. Int J Stroke Res. 2022;15(2):112-25.

Smith A, Johnson B. Long-term outcomes of intensive physical therapy in subacute stroke survivors: A randomized controlled trial. J Rehabil Med. 2021;53(4):jrm00182.

ประภาส ศิริวัฒน์, สมชาย ตั้งใจดี. ผลของโปรแกรมฝึกทักษะกล้ามเนื้อมัดเล็กต่อการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะฟื้นฟู. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2565;45(1):88-102.

วิชัย มานะดี, สุรพล รักษ์ไทย. การประเมินสมรรถภาพทางกายและระบบประสาทอัตโนมัติในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองขาดเลือด: การติดตามผล 6 เดือน. วารสารอายุรศาสตร์และเวชศาสตร์ฟื้นฟู. 2564;39(3):45-59.

Miller K H, Thompson J R. Impact of high-intensity functional training on complex mobility and stair climbing capacity in post-stroke rehabilitation. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2021;30(8):105-18.

Sato Y, Nakamura T, Williams S. Recovery patterns of instrumental and basic activities of daily living in subacute stroke: A multicenter longitudinal study. Neurorehabil Neural Repair. 2022;36(5):342-55.

สมชาย พรหมมินทร์, นภา วงศ์วิไล, เกริกเกียรติ มั่นคง. ปัจจัยพยากรณ์การฟื้นตัวของการควบคุมการขับถ่ายในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกึ่งเฉียบพลัน. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2565;45(2):12-25.

วิจารณ์ อัศวโสภณ, สุขุม รัตนศักดิ์. การวิเคราะห์ชีวกลศาสตร์ของการใช้ห้องน้ำอย่างเป็นอิสระในผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องทางพยาธิสภาพสมอง. วารสารกายภาพบำบัดและเวชศาสตร์ฟื้นฟู. 2564;32(1):58-72.

Miller R T, Garcia L V. The relationship between motor impairment and functional independence: Defining the recovery threshold. Arch Phys Med Rehabil. 2022;103(4):789-98.

Thompson A L, Rivers D E, Foster G P. Impact of task-oriented rehabilitation on long-term functional independence in subacute stroke survivors: A randomized controlled trial. J Rehabil Med. 2021;53(11):jrm00241.

Nakamura K, Smith A B. Neuroanatomical correlates of functional recovery ceiling in post-stroke physical therapy. Front Neurol. 2022;13:845120.

Anderson J L, White M S. Executive function and instrumental activities of daily living recovery in stroke: A longitudinal analysis. Neuropsychol Rehabil. 2021;31(9):1420-35.