การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุด้วยการแพทย์แผนไทยตามหลักธรรมานามัย

บทคัดย่อ

การเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์อาจทำให้ปัญหาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น การส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวมโดยใช้การแพทย์แผนไทยตามหลักธรรมานามัยในผู้สูงอายุจึงมีความสำคัญ การวิจัยและพัฒนานี้
มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนา และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุด้วยการแพทย์แผนไทยตามหลักธรรมานามัย จังหวัดพะเยา ดำเนินการวิจัย 3 ระยะ ได้แก่ 1) ระยะศึกษาสถานการณ์ 2) ระยะพัฒนา รูปแบบ และ 3) ระยะประเมินผลลัพธ์รูปแบบ กลุ่มตัวอย่างระยะที่ 1 ได้แก่ ผู้ดูแลผู้สูงอายุ 20 ราย ภาคีเครือข่าย 25 ราย และผู้สูงอายุ 122 ราย ส่วนระยะที่ 3 ผู้สูงอายุ 70 ราย แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 35 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุด้วยการแพทย์แผนไทยตามหลักธรรมานามัย แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3อ. 2ส. แบบสอบถามคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกฉบับย่อภาษาไทย และแบบประเมินความพึงพอใจ มีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ .74, .84 และ .90 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบของฟิสเชอร์ และการทดสอบทีคู่และทีอิสระ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมี 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) กายานามัย จิตตานามัย และชีวิตานามัย โดยเน้นการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง
2) การมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุ และ 3) การสนับสนุนจากเครือข่ายชุมชน ภายหลังการทดลองใช้รูปแบบ กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพ (t=10.26 p<.001) และคุณภาพชีวิต (t=3.60 p<.001) สูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และผู้สูงอายุมีความพึงพอใจต่อรูปแบบในระดับดีมาก (𝑥̅=4.51, SD=0.5) รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุด้วยการแพทย์แผนไทยแบบธรรมานามัยที่พัฒนาขึ้น สามารถประยุกต์ใช้ในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในระดับชุมชนและสามารถนำไปใช้ในพื้นที่อื่นได้