การพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมการดูแลสุขภาพจิตและสุขภาพจิตวิญญาณสำหรับผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

การส่งเสริมสุขภาพจิตและสุขภาพจิตวิญญาณของผู้สูงอายุ ช่วยให้ผู้สูงอายุมีความสุขทางใจ เพิ่มความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง และสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความหมาย การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการรับรู้ ปัญหา และความต้องการด้านสุขภาพจิตและสุขภาพจิตวิญญาณของผู้สูงอายุ 2) พัฒนาโปรแกรมการดูแลสุขภาพจิตและสุขภาพจิตวิญญาณสำหรับผู้สูงอายุ และ 3) ประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมต่อภาวะซึมเศร้าและความผาสุกทางจิตวิญญาณของผู้สูงอายุ อำเภอจุน จังหวัดพะเยา การวิจัยแบ่งเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การศึกษาสถานการณ์และพัฒนาโปรแกรม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มควบคุมไม่เท่าเทียมกัน วัดผลก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างจำนวน 32 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 16 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมจำนวน 4 ครั้ง สัปดาห์ละ 1 ครั้ง ครั้งละ 120 นาที ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบวัดภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุไทยและแบบวัดความผาสุกทางจิตวิญญาณ มีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาค เท่ากับ .91 และ .88 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ การวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบผสม ผลการวิจัยระยะที่ 1 พบว่า ผู้สูงอายุให้ความสำคัญกับความสงบทางใจ การได้รับการสนับสนุนทางสังคม การมีสิ่งยึดเหนี่ยวทางจิตใจ การค้นหาความหมายของชีวิต และการปฏิบัติกิจกรรมทางศาสนา ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนาโปรแกรม ผลการวิจัยระยะที่ 2 พบว่า คะแนนความผาสุกทางจิตวิญญาณมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มและระยะเวลาการวัดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F(1,30)=19.484, p<.001, η²p=.394) แสดงว่าโปรแกรมสามารถส่งเสริมความผาสุกทางจิตวิญญาณของผู้สูงอายุได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยมีขนาดอิทธิพลในระดับสูง (η²p=.394) ขณะที่คะแนนภาวะซึมเศร้าไม่พบปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มและระยะเวลาการวัดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F(1,30)=0.832, p=.369, η²p=.027) ดังนั้นโปรแกรม นี้ จึงเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับบุคลากรสุขภาพที่จะนำไปใช้ในการดูแลด้านจิตใจและจิตวิญญาณของผู้สูงอายุได้