ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่นละอองขนาดเล็กของสตรีตั้งครรภ์
คำสำคัญ:
แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการป้องกันตนเอง, การรับรู้ด้านสุขภาพ, ฝุ่นละอองขนาดเล็กในอากาศ, สตรีตั้งครรภ์บทคัดย่อ
ปัญหามลพิษจากฝุ่นละอองขนาดเล็กในอากาศ (PM2.5) ได้เพิ่มความรุนแรงมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีผลกระทบทำให้สตรีตั้งครรภ์เกิดภาวะทารกน้ำหนักแรกคลอดต่ำ การคลอดก่อนกำหนด การเจริญเติบโตช้าในครรภ์ และความเสี่ยงต่อภาวะครรภ์เป็นพิษ การวิจัยเชิงบรรยายหาความสัมพันธ์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 และความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ได้แก่ การรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรง การรับรู้ประโยชน์ และการรับรู้อุปสรรค กับพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 กลุ่มตัวอย่างเป็นสตรีตั้งครรภ์ มารับบริการที่คลินิกฝากครรภ์โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ จำนวน 234 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และแบบสอบถามพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 มีค่าความเชื่อมั่นโดยใช้สูตรคูเดอร์-ริชาร์ดสัน 20 เท่ากับ .90 และค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาค เท่ากับ .92 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของสเปียร์แมน ผลการวิจัย พบว่า การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ( =10.09, SD=0.47) ส่วนพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 ( =22.24, SD=0.79) อยู่ระดับดี การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพโดยรวม มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับต่ำกับพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (rs =0.237, p<.001) ฉะนั้นบุคลากรสุขภาพที่ดูแลสตรีตั้งครรภ์ควรส่งเสริมให้สตรีตั้งครรภ์มีการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพเพื่อแสดงพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 อย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
American College of Obstetricians and Gynecologists’ Committee on Obstetric Practice. (2021). Reducing prenatal exposure to toxic environmental agents (Committee Opinion No. 832). Obstetrics & Gynecology, 138(1), e40–e51. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000004460
Becker, M.H. (1974). The health belief model and sick role behavior. In M. H. Becker (Ed.), The health belief model and personal health behavior (pp. 82-92). Charles B. Slack.
Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates. https://doi.org/10.4324/9780203771587
DeFranco, E., Moravec, W., Xu, F., Hall, E., Hossain, M., Haynes, E. N., Muglia, L., & Chen, A. (2016). Exposure to airborne particulate matter during pregnancy is associated with preterm birth: a population-based cohort study. Environmental health: a global access science source, 15, 6. https://doi.org/10.1186/s12940-016-0094-3
Department of Health Service Support. (2019). Guidelines for health behavior assessment based on health promotion principles. Ministry of Public Health. (in Thai)
Huang, C.-C., Chen, B.-Y., Pan, S.-C., Ho, Y.-L., & Guo, Y.-L. (2019). Prenatal exposure to PM2.5 and congenital heart diseases in Taiwan. Science of the Total Environment, 655, 880–886. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.11.284
Intarakamhang, U. (2020). Creating the situations report of environmental health literacy on preventing the health impacts from dust particulate matter of less than 2.5 micrometers (PM2.5) of village health volunteers in ecological industrial urban areas. Health Impact Assessment Division, Department of Health, Ministry of Public Health. (in Thai)
Janz, N. K., & Becker, M. H. (1984). The health belief model: A decade later. Health Education Quarterly, 11(1), 1–47. https://doi.org/10.1177/109019818401100101
Lamichhane, D. K., Jung, D. Y., Shin, Y. J., Lee, K. S., Lee, S. Y., Ahn, K., Kim, K. W., Shin, Y. H., Suh, D. I., Hong, S. J., & Kim, H. C. (2021). Association between ambient air pollution and perceived stress in pregnant women. Scientific Reports, 11, Article 23496. https://doi.org/10.1038/s41598-021-03316-6
Li, J., Huang, L., Han, B., van der Kuijp, T. J., Xia, Y., & Chen, K. (2021). Exposure and perception of PM2.5 pollution on the mental stress of pregnant women. Environment International, 156, Article 106686. https://doi.org/10.1016/j.envint.2021.106686Li, Z., Tang, Y., Song, X., Lazar, L., Li, Z., & Zhao, J. (2019). Impact of ambient PM2.5 on adverse birth outcome and potential molecular mechanism. Ecotoxicology and environmental safety, 169, 248–254. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2018.10.109
Malaicharoen, H. (2022). Factors related to self-protective behaviors against particulate matter smaller than 2.5 microns (PM2.5) among people in Na Phra Lan Subdistrict, Chalerm Prakiat District, Saraburi Province. Journal of Public Health and Innovation, 2(3), 82–97. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/J-PHIN/article/view/255124 (in Thai)
Maneechot, P. (2020). Factors influencing urban residents’ preventive behaviors against PM2.5 air pollution. [Unpublished manuscript/Research report].
Ministry of Public Health. (2021). Medical and public health operations manual for dust particles not exceeding 2.5 microns (PM2.5) (2021). Ministry of Public Health. (in Thai)
Niampradit S, Kliengchuay W, Mingkhwan R, Worakhunpiset S, Kiangkoo N, Sudsandee S, Hongthong A, Siriratruengsuk W, Muangsuwan T, Tantrakarnapa K. The Elemental Characteristics and Human Health Risk of PM2.5 during Haze Episode and Non-Haze Episode in Chiang Rai Province, Thailand. Int J Environ Res Public Health. 2022 May 18;19(10):6127. https://doi.org/10.3390/ijerph19106127
Oudin, A., Frondelius, K., Haglund, N., Källén, K., Forsberg, B., Gustafsson, P., & Malmqvist, E. (2019). Prenatal exposure to air pollution as a potential risk factor for autism and ADHD. Environment international, 133(Pt A), 105149. https://doi.org/10.1016/j.envint.2019.105149
Phupong, V. (2019). Particulate Matter 2.5 and Obstetric Complications. Thai Journal of Obstetrics and Gynaecology, 27(1), 2-5. https://doi.org/10.14456/tjog.2019.1 (in Thai).
Pollution Control Department. (2024). Thailand pollution situation report 2023. Ministry of Natural Resources and Environment. https://www.pcd.go.th (in Thai)
Rattasumpun, S., Sirabarameesith, N. & Rattasumpun, C. (2022). Relationship between Health Literacy and Preventive Behavior Regarding PM2.5 Exposure among Pregnant Women, Pathum Thani Hospital. Songklanagarind Journal of Nursing, 42(3). 53-62. (in Thai).
Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335. https://doi.org/10.1177/109019817400200403
Sopajaree, C., Kamfoo, K., Shatpattananunt, B., Kietmaneerut, S., Kodyee, S., Wuttipan, N., Thammetha, P., & Chanthapreeda, N. (2023). The perceptions of pregnant women towards PM 2.5 pollution. Journal of Science and Technology Phetchabun Rajabhat University, 3(2), 9–22. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jstpcru/article/view/267863 (in Thai)
Sripaung, N., & Anantagulnathi, P. (2021). Manual for surveillance, prevention, and control of diseases and health threats caused by PM2.5. Division of Occupational and Environmental Diseases, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1202520211213111057.pdf
Wang, W., Mu, S., Yan, W., Ke, N., Cheng, H., & Ding, R. (2023). Prenatal PM2.5 exposure increases the risk of adverse pregnancy outcomes: Evidence from meta-analysis of cohort studies. Environmental Science and Pollution Research, 30(48), 106145–106197. https://doi.org/10.1007/s11356-023-29700-5
Wichaino, P. (2023). Risk perception and perceived impacts of PM2.5 haze among residents in an industrial urban area of Samut Prakan Province. Sahassart. Journal of Social Sciences and Humanities, 22(2), 23–41. Retrieved from https://so02.tci-thaijo.org/index.php/sahasart/article/view/256400
World Health Organization. (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/345329
Yang, S., Tan, Y., Mei, H., Wang, F., Li, N., Zhao, J., Zhang, Y., Qian, Z., Chang, J. J., Syberg, K. M., Peng, A., Mei, H., Zhang, D., Zhang, Y., Xu, S., Li, Y., Zheng, T., & Zhang, B. (2018). Ambient air pollution the risk of stillbirth: A prospective birth cohort study in Wuhan, China. International journal of hygiene and environmental health, 221(3), 502–509. https://doi.org/10.1016/j.ijheh.2018.01.014
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิจัยการพยาบาลและสุขภาพ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
