สถานการณ์การประสบอันตราย ประเภทอุบัติเหตุ และวัฒนธรรมความปลอดภัยในอุตสาหกรรมการผลิตของประเทศไทย: การทบทวนวรรณกรรม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การทบทวนวรรณกรรมนี้เพื่อสังเคราะห์สถานการณ์อันตรายจากการทำงาน อุบัติเหตุที่พบบ่อย และวัฒนธรรมความปลอดภัยในอุตสาหกรรมการผลิต โดยรวบรวมจากกองทุนเงินทดแทน กรมโรงงานอุตสาหกรรม กฎหมาย นโยบาย งานวิจัยเชิงประจักษ์ และกรณีศึกษาอุบัติภัยสำคัญ 6 กรณี ปี 2536–2567 ร่วมกับการวิเคราะห์เชิงระบบด้วยแบบจำลองชีสสวิส การวิเคราะห์รากเหง้าของปัญหา และวรรณกรรมร่วมสมัย ปี 2564–2568 ด้านความเสี่ยงจิตสังคม ปัจจัยมนุษย์ และ ESG พบว่า ปี 2566 มีผู้ประสบอันตราย 81,509 คน เสียชีวิต 610 คน ในปี 2567 อัคคีภัยพบมากที่สุด ร้อยละ 75 สูงสุดในรอบ 8 ปี รองลงมาคือ สารเคมีรั่วไหล อุบัติเหตุเครื่องจักร การระเบิด การลื่นล้มและตกจากที่สูง กรณีศึกษาทั้ง 6 ชี้การขาดวัฒนธรรมความปลอดภัยร่วมกันใน 4 ระดับ ได้แก่ บุคคล องค์กร การกำกับดูแล และสังคม-วัฒนธรรม การเกิดซ้ำมิได้มาจากความผิดพลาดบุคคลเพียงลำพัง แต่เกิดจากเงื่อนไขแฝง ระดับองค์กรและการกำกับดูแลที่สะสมไม่ถูกแก้ไข Khawinpat et al. (2024) ยืนยันว่าวัฒนธรรมความปลอดภัยในอุตสาหกรรมการผลิตแบบไม่ต่อเนื่องมี 6 องค์ประกอบหลัก แม้ไทยพัฒนากฎหมายและนโยบายต่อเนื่อง แต่ผู้เสียชีวิตยังสูงเกิน 1 คนต่อวัน สะท้อนว่าการพัฒนาวัฒนธรรมความปลอดภัยต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงในค่านิยมพฤติกรรมองค์กร, มาตรการทางกฎหมายและเทคโนโลยี พร้อมข้อเสนอเชิงนโยบายที่ระบุผู้รับผิดชอบและเครื่องมือ อาทิ ระบบรายงานเหตุเกือบเกิดการตรวจประเมินภาคบังคับ และระบบเฝ้าระวังดิจิทัล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Journal of Safety and Health is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) licence, unless otherwise stated.
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงอุตสาหกรรม, กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2564). สถิติอุบัติเหตุในโรงงานอุตสาหกรรม ปี พ.ศ. 2563. กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม.
กระทรวงอุตสาหกรรม, กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2567). สถิติอุบัติเหตุในโรงงานอุตสาหกรรม ปี พ.ศ. 2567. กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสิ่งแวดล้อม. (2565). บทเรียนจากอุบัติภัยร้ายแรงในอุตสาหกรรมไทย. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสิ่งแวดล้อม. (2566). โรคจากการทำงานในอุตสาหกรรมการผลิตไทย. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ซันไรส์. (2568). สาเหตุและแนวทางป้องกันอัคคีภัยและการระเบิดในโรงงานอุตสาหกรรม. https://www.sunrise.co.th/.
ฐานเศรษฐกิจ. (2564). สาเหตุไฟไหม้โรงงานซ้ำซาก ปัญหาเชิงโครงสร้างที่ต้องแก้. https://www.thansettakij.com/.
ไทยพีบีเอส. (2564). เหตุระเบิดโรงงานหมิงตี้ เคมีคอล จ.สมุทรปราการ. https://www.thaipbs.or.th/.
ไทยพีบีเอส. (2567). อุบัติเหตุสารเคมีรั่วไหลในโรงงานอุตสาหกรรม. https://www.thaipbs.or.th/.
พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554. (2554, 17 มกราคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 128 ตอนที่ 4 ก. หน้า 5-24.
หทัยชนก ทองสุข. (2560). ปัจจัยด้านวัฒนธรรมความปลอดภัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมความปลอดภัยในอุตสาหกรรมก่อสร้าง จังหวัดฉะเชิงเทรา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยบูรพา. https://ir.buu.ac.th/dspace/bitstream/1513/80/1/59930025.pdf.
มูลนิธิสัมมาอาชีวะ. (2566). สถิติอุบัติเหตุจากการลื่นล้ม สะดุด และหกล้มในสถานประกอบกิจการ. https://www.summachiva.org/.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (วปส.). (2565). สุขภาพคนไทย 2565 : ครอบครัวไทย ในวิกฤตโควิด-19. อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (วปส.). (2566). สุขภาพคนไทย 2566 : คำสัญญาของไทย ใน “คอป” (COP: Conference of Parties).อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.). (2564). บทเรียนจากเหตุระเบิดโรงงานหมิงตี้ เคมีคอล. สวรส.
สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (องค์การมหาชน). (2563). อุบัติเหตุจากเครื่องจักรในสถานประกอบกิจการ: สาเหตุและแนวทางป้องกัน. สสปท.
สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (องค์การมหาชน). (2566). มาตรฐานระบบการจัดการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (T-OSH : 2566). สสปท.
สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (องค์การมหาชน. (2567). สัมมนาวิชาการ THAILAND SAFE@WORK #36: ร่วมสร้างวัฒนธรรมไทยเชิงป้องกัน สู่ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และความผาสุกที่ยั่งยืน. สสปท.
สำนักงานประกันสังคม. (2565). รายงานประจำปี กองทุนเงินทดแทน ปี 2564. สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน.
สำนักงานประกันสังคม. (2566). รายงานประจำปี กองทุนเงินทดแทน ปี 2565. สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน.
สำนักงานประกันสังคม. (2567). สถิติการประสบอันตรายจากการทำงาน ปี พ.ศ. 2566. สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน.
Abeje, M., & Luo, F. (2023). The influence of safety culture and climate on safety performance: Mediating role of employee engagement in manufacturing enterprises in Ethiopia. Sustainability, 15(14), 11274. https://doi.org/10.3390/su151411274.
Adzivor, E., Emuze, F., Ahiabu, M., & Kusedzi, M. (2024). Scaling up a positive safety culture among construction small and medium-sized enterprises in Ghana. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(7), 817. https://doi.org/10.3390/ijerph21070817.
Amoadu, M., Ansah, E. W., & Sarfo, J. O. (2024). Preventing workplace mistreatment and improving workers’ mental health: A scoping review of the impact of psychosocial safety climate. BMC Psychology, 12. https://doi.org/10.1186/s40359-024-01675-z.
Cooper, M. D. (2000). Towards a model of safety culture. Safety Science, 36(2), 111-136. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00035-7.
Choosong, T., Rungruang, S., Choomalee, K., & Sirirak, T. (2022). Exploratory analysis of the Nordic Safety Climate Questionnaire – Thai version and safety climate among Thai employees. International Journal of Occupational Safety and Health, 12(3), 171-179. https://doi.org/10.3126/ijosh.v12i3.41414.
Factorium.tech. (2566). สถิติอุบัติเหตุในโรงงานอุตสาหกรรม ประเทศไทย ปี 2566. https://www.factorium.tech/.
Global Reporting Initiative. (2018). GRI 403: Occupational health and safety 2018. Global Sustainability Standards Board.
Guldenmund, F. W. (2000). The nature of safety culture: A review of theory and research. Safety Science, 34(1-3), 215–257. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00014-X.
Heinrich, H. W. (1931). Industrial accident prevention: A scientific approach. McGraw-Hill.
Hollnagel, E., Wears, R. L., & Braithwaite, J. (2015). From Safety-I to Safety-II: A white paper. The Resilient Health Care Net.
Hudson, P. (2001). Safety management and safety culture: The long, hard and winding road. In W. Pearse, C. Gallagher, & L. Bluff (Eds.), Occupational health and safety management systems (pp. 3–32). Crown Content.
Hudson, P. (2007). Implementing a safety culture in a major multi-national. Safety Science, 45(6), 697–722. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2007.04.005.
International Atomic Energy Agency (IAEA). (1991). Safety culture (Safety Series No. 75-INSAG-4). IAEA.
International Labour Organization (ILO). (2024). A call for safer and healthier working environments. ILO.
International Organization for Standardization. (2021). ISO 45003:2021 Occupational health and safety management — Psychological health and safety at work — Guidelines. ISO.
Ismail, S. N., Ramli, A., & Prasetya, T. A. E. (2024). The important role of safety culture in the management of major industrial accidents. The Indonesian Journal of Occupational Safety and Health, 13(2), 252–260. https://doi.org/10.20473/ijosh.v13i2.2024.252-260.
Jorporplus. (2568). สถิติอุบัติเหตุในโรงงานอุตสาหกรรม ปี 2567. https://www.jorporplus.com/.
Khawinpat, P., Wiwatwongwana, F., & Ketsakorn, A. (2024). Confirmatory factor analysis of safety culture in discrete manufacturing industry for Thailand. Engineering and Applied Science Research, 51(3), 347–361. https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/easr/article/view/255013.
Kines, P., Lappalainen, J., Mikkelsen, K. L., Olsen, E., Pousette, A., Tharaldsen, J., Tómasson, K., & Törner, M. (2011). Nordic Safety Climate Questionnaire (NOSACQ-50): A new tool for diagnosing occupational safety climate. International Journal of Industrial Ergonomics, 41(6), 634–646. https://doi.org/10.1016/J.ERGON.2011.08.004.
Laloo, E., Coman, R., Hanley, N., & Bakand, S. (2023). The impact of leadership on the psychosocial safety climate of organizations: A scoping review of the international literature. International Journal of Occupational Safety and Health, 13(2), 258-271. http://doi.org/10.3126/ijosh.v13i2.43294.
Lloyd's Register Foundation. (2024). World risk poll 2024: A changed world. Lloyd's Register Foundation.
Manuele, F. A. (2011). Reviewing Heinrich: Dislodging two myths from the practice of safety. Professional Safety, 56(10), 52–61. https://doi.org/10.1002/9781118574683.ch10.
Naksawat, S., Yogyorn,D., Sujirarat, D., Boonyayothin, V. (2023). Assessment of safety climate in Japanese automobile assembly plants in Thailand. Safety and Health at Work, 14(3), 321–328.
Reason, J. (1997). Managing the risks of organizational accidents. Ashgate. https://doi.org/10.4324/9781315543543.
Schein, E. H. (1992). Organizational culture and leadership (2nd ed.). Jossey-Bass.
Tappura, S., Jääskeläinen, A., & Pirhonen, J. (2022). Creation of satisfactory safety culture by developing its key dimensions. Safety Science, 154, 105849. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2022.105849.
Thai Union. (2567). รายงานความยั่งยืน ปี 2567: ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย. https://www.thaiunion.com/.
The Active. (2568). บทเรียนจากโรงงานเคเดอร์ถึงปัจจุบัน: ความล้มเหลวที่ซ้ำรอย. https://theactive.net/.
TheCoverage.info. (2566). โรคจากการทำงาน: ภัยเงียบที่คนทำงานไทยเผชิญ. https://www.thecoverage.info/.
Zarei, E., Khan, F., & Abbassi, R. (2021). Importance of human reliability in process operation: A critical analysis. Reliability Engineering and System Safety, 211, 107607. https://doi.org/10.1016/j.ress.2021.107607.
Zohar, D. (1980). Safety climate in industrial organizations: Theoretical and applied implications. Journal of Applied Psychology, 65(1), 96–102. https://doi.org/10.1037/0021-9010.65.1.96.
