การกำกับตนเองและปัจจัยทำนายต่อพฤติกรรมหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น : การวิจัยแบบผสมผสาน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำ : การสูบบุหรี่เป็นพฤติกรรมการใช้สารเสพติดที่พบบ่อยในกลุ่มวัยรุ่น ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพทั้งด้านร่างกายและจิตใจ
วัตถุประสงค์การวิจัย : เพื่อศึกษาการกำกับตนเอง พฤติกรรมหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ปัจจัยทำนายพฤติกรรมหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น และนโยบายสถานศึกษาปลอดบุหรี่
วิธีดำเนินการวิจัย : การวิจัยแบบผสานวิธีเชิงสำรวจตามลำดับ แบ่งเป็น 2 ระยะ ระยะที่ 1 สัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 7 คน และระยะที่ 2 เก็บรวบรวมข้อมูลจากนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 303 คน โดยใช้แบบสอบถามที่พัฒนาขึ้นจากผลการวิจัยในระยะที่ 1 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน
ผลการวิจัย : ปัจจัยเอื้อต่อการหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ได้แก่ ทักษะการปฏิเสธ กิจกรรมทางเลือก การสนับสนุนจากครอบครัว โรงเรียน และชุมชน รวมถึงนโยบายสถานศึกษาปลอดบุหรี่ กลุ่มตัวอย่างร้อยละ 73.3 มีพฤติกรรมหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ระดับสูง การกำกับตนเองมีความสัมพันธ์ทางบวกระดับต่ำอย่างมีนัยสำคัญ (r=.150, p<.01) การมีวินัยในตนเอง ผลการเรียน และการควบคุมสิ่งเร้า ร่วมทำนายพฤติกรรมดังกล่าวได้ร้อยละ 12.3 (R²=.123, Adjusted R²=.111) โดยการมีวินัยในตนเองมีอำนาจทำนายสูงสุด (β=.272, p<.001) รองลงมาคือผลการเรียน (β=.237, p<.001) และการควบคุมสิ่งเร้า (β=−.176, p=.014)
สรุปผล : สถานศึกษาควรส่งเสริมการกำกับตนเองของนักเรียนควบคู่กับการดำเนินนโยบายสถานศึกษาปลอดบุหรี่ เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี และคณาจารย์ท่านอื่น ในวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
กนกวรรณ ศิลปกรรมพิเศษ และสิริลักษณ์ ซื่อสัตย์. (2563). ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้แบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ และทัศนคติต่อการสูบบุหรี่กับการรับรู้ความสามารถตนเองในการควบคุมการสูบบุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น ในเขตมีนบุรี. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 34(3),18–36.
กลุ่มอนามัยเด็กวัยเรียนวัยรุ่น สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานการสำรวจภาวะสุขภาพนักเรียนในประเทศไทย พ.ศ. 2564 (Thailand Global School-based Student Health Survey, 2021: GSHS). มินนี่ กรุ๊ป จำกัด.
จินตหรา มีถาวร, คมสันต์ เกียรติรุ่งฤทธิ์, ศิริไชย หงษ์สงวนศรี และวศิน พิพัฒนฉัตร. (2565). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่อย่างต่อเนื่องในวัยรุ่น. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, 67(1), 21–34.
ธนารัตน์ หมัดเชี่ยว และวราภรณ์ ล่ำใหญ่. (2567). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของนักเรียนชายชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนแห่งหนึ่งในตำบลท่าอิฐ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี. วารสารควบคุมโรค, 50(3), 397–408. https://doi.org/10.14456/dcj.2024.32
นภดล พิมสาร, พนิดา จงสุขสมสกุล และเกรียงไกร สัจจะหฤทัย. (2566). ปัจจัยเชิงสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับการเริ่มสูบบุหรี่ของนักสูบหน้าใหม่: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบแบบเร็ว. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 23(2), 109–23.
รัชชนก สวนสีดา และกานต์ เชื้อวงศ์. (2566). การสื่อสารเพื่อรณรงค์การควบคุมบุหรี่ของโรงเรียน ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาลพบุรี. วารสารร่มยูงทอง, 1(3), 44–62.
อนงค์ วรรณสอน. (2565). การถอดบทเรียน: ปัจจัยความสำเร็จการดำเนินสถานศึกษาปลอดบุหรี่ต้นแบบ จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา, 28(2), 33-42.
Abdulhay, N., Wiener, R. C., Wen, S., Gibbs, B. B., & Bhandari, R. (2025). Mental health outcomes associated with electronic cigarette use, combustible tobacco use, and dual use among U.S. adolescents: Insights from the National Youth Tobacco Survey. PLOS Mental Health, 2(7), e0000370. https://doi.org/10.1371/journal.pmen.0000370
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Bandura, A. (1989). Self-regulation of motivation and action through internal standards and goal systems. In L. A. Pervin (Ed.), Goal concepts in personality and social psychology (pp.19–85). Lawrence Erlbaum Associates.
Baumeister, R. F., & Heatherton, T. F. (1996). Self-regulation: An overview. Psychological Inquiry, 7(1), 1–15. https://doi.org/10.1207/s15327965pli0701_1
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
Dadras, O., & Abio, A. (2025). Predictors of cigarette smoking frequency among European adolescents aged 13–15: The critical role of parental smoking and age of initiation. European Child & Adolescent Psychiatry, 34(11), 3577–3589. https://doi.org/10.1007/s00787-025-02772-z
Dimitrova, E., & Zaborskis, A. (2025). Family support, communication with parents, and adolescent health risk behavior: A case of HBSC study from Bulgaria and Lithuania. Children, 12(5), Article 654. https://doi.org/10.3390/children12050654
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–10. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Liang, Z. Q., Dou, K., Li, J. B., Wang, Y. J., & Nie, Y. G. (2022). Linking self-control to negative risk - taking behavior among Chinese late adolescents: A moderated mediation model. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(13), 7646. https://doi.org/10.3390/ijerph19137646
Lin, M., Chu, M., Li, X., Ma, H., Fang, Z., Mao, L., Wang, P., Chen, T., & Chiang, Y. C. (2023). Factors influencing adolescent experimental and current smoking behaviors based on social cognitive theory: A cross-sectional study in Xiamen. Frontiers in Public Health, 11, 1093264. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1093264
Luu, N. M., Bui, T. T., Phan, H. T., & Oh, J. K. (2025). Peer influence and use of electronic cigarettes among adolescents and young adults: A meta-analysis of prospective studies. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention: APJCP, 26(6), 2215–2223. https://doi.org/10.31557/APJCP.2025.26.6.2215
Niemiec, C. P., Ivarsson, A., Weman, K., Smit, E., & Williams, G. C. (2023). Self-determination theory and the smoking cessation process: Daily electronic self-reports can identify the initiation of quit attempts. Patient Education and Counseling, 115, 107886. https://doi.org/10.1016/j.pec.2023.107886
Reynolds, L. M., Faure, P., & Barik, J. (2025). Adolescent nicotine exposure and persistent neurocircuitry changes: Unveiling lifelong psychiatric risks. Molecular Psychiatry, 30(11), 5534–5545. https://doi.org/10.1038/s41380-025-03110-0
Tangney, J. P., Baumeister, R. F., & Boone, A. L. (2004). High self-control predicts good adjustment, less pathology, better grades, and interpersonal success. Journal of Personality, 72(2), 271–324. https://doi.org/10.1111/j.0022-3506.2004.00263.x
Tate, C., Kumar, R., Murray, J. M., Sanchez-Franco, S., Montgomery, S. C., Montes, F., Dunne, L., Sarmiento, O. L., Kee, F., & Hunter, R. F. (2021). Socio-environmental and psychosocial predictors of smoking susceptibility among adolescents with contrasting socio-cultural characteristics: a comparative analysis. BMC public health, 21(1), 2240. https://doi.org/10.1186/s12889-021-12351-x
World Health Organization. (2024). WHO global report on trends in prevalence of tobacco use 2000–2030. https://www.who.int/publications/i/item/9789240088283
Xiang, S., Jia, T., Xie, C., Cheng, W., Chaarani, B., Banaschewski, T., Barker, G. J., Bokde, A. L. W., Büchel, C., Desrivières, S., Flor, H., Grigis, A., Gowland, P. A., Brühl, R., Martinot, J.-L., Paillère Martinot, M.-L., Nees, F., Papadopoulos Orfanos, D., Poustka, L., . . . IMAGEN Consortium. (2023). Association between vmPFC gray matter volume and smoking initiation in adolescents. Nature Communications, 14, Article 4684. https://doi.org/10.1038/s41467-023-40079-2
Zhao, Y., Li, Y., Shu, Y., Wang, X., Wang, W., & Yang, L. (2025). The effect of negative emotions on smoking craving: the chain-mediating role of self-control and self-exempting beliefs. Frontiers in Psychiatry, 16, Article 1642341. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1642341
