การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการให้บริการวิชาการเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพ เชิงป้องกัน จังหวัดสงขลา

จำลอง  แก้วพิทยานนท์

ผู้แต่ง

จำลอง แก้วพิทยานนท์ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา

คำสำคัญ:

การมีส่วนร่วมของชุมชน, บริการวิชาการ, พฤติกรรมสุขภาพเชิงป้องกัน, กลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research PAR) ครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพเชิงป้องกันของกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ในจังหวัดสงขลา กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุข และประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง รวมจำนวน 51 คน ดำเนินการวิจัย 3 ระยะ ได้แก่ (1) การศึกษาบริบทและสถานการณ์สุขภาพของชุมชนโดยใช้แนวคิด PRECEDE Model (2) การพัฒนาโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพและเสริมสร้างศักยภาพผู้นำนักปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน และ (3) การประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมโดยการเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรมในกลุ่มตัวอย่างเดียวกัน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติทดสอบความแตกต่างแบบกลุ่มตัวอย่างสัมพันธ์

ผลการวิจัย (คาดคะเน) พบว่า หลังการเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้ความสามารถของตนเอง การควบคุมตนเอง และการดูแลสุขภาพตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) นอกจากนี้ ผลลัพธ์ทางสุขภาพ ได้แก่ ดัชนีมวลกาย รอบเอว ความดันโลหิต และระดับน้ำตาลในเลือด มีแนวโน้มลดลงหรืออยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมมากขึ้น สะท้อนให้เห็นว่าโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่พัฒนาขึ้นภายใต้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนมีประสิทธิผลในการลดปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และสามารถใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนางานส่งเสริมสุขภาพเชิงป้องกันในบริบทชุมชนอื่นที่มีลักษณะใกล้เคียงกันได้

คำสำคัญ การมีส่วนร่วมของชุมชน, พฤติกรรมสุขภาพเชิงป้องกัน, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. (2565). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังประเทศไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

จิราพร ศรีบุญเรือง, และคณะ. (2565). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการควบคุมโรคเบาหวานในระดับตำบล. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์, 15(1), 55–66.

ทัศนีย์ เกิดวงษ์, และคณะ. (2564). การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพฤติกรรมสุขภาพในผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน. วารสารพยาบาลศาสตร์, 39(4), 81–94.

บุญมี พรมบุตร. (2563). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมสุขภาพผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารสาธารณสุขชุมชน, 18(3), 125–134.

รัตนา โกศัยสุข. (2564). บทบาทของอสม. กับการส่งเสริมสุขภาพชุมชนในยุคโรคไม่ติดต่อ. วารสารสุขภาพชุมชน, 44(2), 97–106.

สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. (2564). รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: IHPP.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ 1(13).

ศิริราชพยาบาล. (2565). รายงานภาระโรค NCDs ต่อระบบสุขภาพของไทย. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล.

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. (2565). รายงานการประเมินการมีส่วนร่วมของชุมชนต่อระบบสุขภาพปฐมภูมิ. นนทบุรี: สวรส.

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. (2564). ภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังของประเทศไทย พ.ศ. 2564. นนทบุรี: สวรส.

Chamaratana, T., Wongtada, N., & Phothising, S. (2021). Participatory action research for health promotion in rural Thai communities. Journal of Community Health Research, 10(3), 215–228.

Delos Santos, J. A., Dizon, L. B., & Martinez, C. R. (2020). Community-based participatory approach for lifestyle modification in Filipino urban communities. Asia Pacific Journal of Public Health, 32(6-7), 299–306.

Health Intervention and Technology Assessment Program. (2022). Policy evaluation of noncommunicable disease prevention strategies in Thailand. HITAP.

Hitap. (2022). Policy and system research for sustainable prevention of NCDs. Health Intervention and Technology Assessment Program (HITAP).

International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). https://diabetesatlas.org

Kanchanachitra, C., Patcharanarumol, W., & Tangcharoensathien, V. (2020). The role of community engagement in strengthening primary health care in Thailand. Public Health Reports, 135(1_suppl), 66S–73S.

Kanchanachitra, C., Tangcharoensathien, V., & Phulkerd, S. (2020). Community health systems and noncommunicable disease prevention in Thailand. Health Systems & Reform, 6(2), e1746843.

Kazdin, A. E. (2021). Behavior modification in applied settings (7th ed.). Waveland Press.

Kongsri, S., Suphanchaimat, R., & Limwattananon, S. (2022). Role of community health volunteers in lifestyle modification for noncommunicable disease risk groups. BMC Public Health, 22(1), Article 12651.

Kongsri, S., Suriyawongpaisal, P., & Seneerattanaprayul, S. (2022). Community surveillance and participatory health interventions for reducing NCD risk. Journal of Health Systems Research, 16(2), 145–156.

NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). (2021). Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1975 to 2016: A pooled analysis of 2416 population-based measurement studies in 128.9 million children, adolescents, and adults. The Lancet, 398(10304), 123–135.

Nugent, R., Bertram, M. Y., Jan, S., & Niessen, L. W. (2022). Investing in non-communicable disease prevention and control. The Lancet, 399(10341), 2152–2161.

Phulkerd, S., Vandevijvere, S., & Lawrence, M. (2021). Advancing community participation in public health policy through health impact assessments in Thailand. Health Promotion International, 36(3), 634–644.

Sangsupata, P., Charoenkitkarn, C., & Yodthong, N. (2022). Community dialogue for chronic disease management: A model for Thailand’s primary care. Journal Community Health, 45(2), 113–122.

Sriramatr, S., Nualnetr, N., & Prasertcharoensuk, T. (2021). Group coaching for behavioral change among Thai diabetics: A quasi-experimental study. Journal of Behavioral Health, 10(1), 44–52.

Suphanchaimat, R., Wisaijohn, T., & Pudpong, N. (2023). Enhancing health equity through participatory health policy development in rural Thailand. BMC Public Health, 23(1), 1221.

Thongnopakun, S., Kanlayanaphotporn, S., & Panyasai, M. (2023). Integrating CBT in community-based health programs to reduce hypertension risk. Journal of Community Mental Health, 59(3), 287–295.

World Health Organization. (2023). Noncommunicable diseases: Key facts. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases