ตำรับยาอัมพฤกษ์อัมพาตของหมอประสิทธิ์ แก้วมณี

บทคัดย่อ

        การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตำรับยาการรักษาโรคอัมพฤกษ์อัมพาตของหมอประสิทธิ์ แก้วมณี โดยทำการบันทึกข้อมูลตำรับยาที่ประกอบไปด้วย ตัวยา รส และสรรพคุณของตัวยา ลงในโปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปในรูปแบบตาราง แล้วพิจารณาสรรพคุณของตัวยาและทำการแจกแจงความถี่ตามรสยา 9 รส พบว่า ตำรับยา 12 ตำรับ ประกอบไปด้วยตัวยา 111 ชนิด ตำรับที่ใช้ตัวยามากที่สุด ประกอบด้วยตัวยา 51 ชนิด ใช้ในกรณีผู้ป่วยมีอาการลิ้นแข็งที่เพิ่งเป็นไม่เกิน 3 เดือน ตำรับที่มีการใช้ตัวยาน้อยที่สุด โดยมีตัวยาสมุนไพรเพียง 2 ชนิด ซึ่งใช้กับผู้ป่วยมีอาการลิ้นแข็งที่ไม่มีอาการปลายมือ ปลายเท้าชาหรืออ่อนแรงร่วมด้วย จากการสังเคราะห์ตำรับยา พบว่า โดยเฉลี่ย 1 ตำรับ จะมีตัวยาสมุนไพรจำนวน 14.7 ชนิด โดยตัวยาครอบคลุมสรรพคุณของตำรับยาทุกตำรับ เมื่อวิเคราะห์เพิ่มเติมถึงตัวยาสมุนไพรที่พบว่าใช้  เป็นส่วนประกอบซึ่งมีอยู่มากถึง 5 ตำรับ คือ ดีเกลือ สรรพคุณเป็นยาถ่ายระบาย ซึ่งเป็นอาการสำคัญของผู้เป็นอัมพฤกษ์อัมพาต ตัวยารองลงมา ที่ใช้เป็นส่วนประกอบพบว่ามีถึง 4 ตำรับ คือ เทียนดำ บำรุงโลหิต ส่วนตัวยาที่ใช้อยู่ใน 3 ตำรับ มีจำนวน 16 ชนิด ตัวยาที่อยู่ใน 2 ตำรับ มี 26 ชนิด และ ตัวยาที่อยู่ใน 1 ตำรับ มี 67 ชนิด การวิเคราะห์รสยาที่ใช้มาก 3 อันดับ คือ รสขม รสเผ็ด และรสฝาด ร้อยละ 29.91 28.13 และ 9.38 ตามลำดับ เนื่องจากตัวยาหนึ่ง ๆ มีสรรพคุณครอบคลุมหลายด้าน ทำให้การวิเคราะห์สรรพคุณของตัวยาว่าสอดคล้องกับสรรพคุณของตำรับก็จะกลายเป็นตัวยาที่ตรงกับอาการโรค ตำรับยาสำหรับรักษาโรคอัมพฤกษ์อัมพาตที่ใช้ตัวยาน้อยชนิดแสดงว่าตัวยานั้นตรงกับอาการแสดง ในขณะที่ตำรับที่ใช้ตัวยามากชนิดก็เพื่อให้สอดคล้องกับอาการแสดงของโรคที่มีหลายอาการร่วมกัน จากการวิจัยนี้พบว่า การจัดยาตามตำรับที่หมอพื้นบ้านได้จดบันทึกไว้เหล่านี้ มีความรู้ซ่อนอยู่ ซึ่งสมควรที่จะได้รับการพัฒนาเป็นความรู้ที่ชัดแจ้งเพื่อให้เกิดการใช้ประโยชน์และเป็นแนวทางในการพัฒนาตำรับยาที่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ต่อไป