ความรอบรู้สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า ปัจจัยทำนาย และความสัมพันธ์ กับพฤติกรรมการป้องกันการเริ่มต้นสูบบุหรี่ไฟฟ้าและการช่วยเลิกบุหรี่ ของนักศึกษาพยาบาลในสถาบันการศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

ขวัญเรือน แก่นของ; พิเชษฐ เรืองสุขสุด; จิรวรรณ ชัยวิศิษฎ์; พิพัฒน์พงศ์ เข็มปัญญา

ผู้แต่ง

ขวัญเรือน แก่นของ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
พิเชษฐ เรืองสุขสุด คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
จิรวรรณ ชัยวิศิษฎ์ คณะพยาบาลศาสตร์ วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย
พิพัฒน์พงศ์ เข็มปัญญา วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีนครพนม มหาวิทยาลัยนครพนม

คำสำคัญ:

การป้องกันการสูบบุหรี่, การเลิกบุหรี่ , ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, นักศึกษาพยาบาล, บุหรี่ไฟฟ้า

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบศึกษาความสัมพันธ์และการทำนายนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า ปัจจัยทำนายความรอบรู้ และความสัมพันธ์ระหว่างความ รอบรู้กับพฤติกรรมการป้องกันการเริ่มต้นสูบบุหรี่ไฟฟ้าและการช่วยเลิกบุหรี่ กลุ่มตัวอย่าง คือ นักศึกษาหลักสูตร พยาบาลศาสตรบัณฑิตที่กำลังศึกษาอยู่ในสถาบันอุดมศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ทั้งหมด 4 แห่ง รวม 327 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบโควตาตามสัดส่วนโดยสมัครใจ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้ 1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 2) แบบสอบถามข้อมูลการใช้บุหรี่ไฟฟ้าและปัจจัยสิ่งแวดล้อม 3) แบบประเมินความ รอบรู้สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า 4) แบบสอบถามพฤติกรรมการป้องกันการเริ่มต้น สูบบุหรี่ไฟฟ้าและการช่วยเลิกบุหรี่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน และ การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณเชิงเส้นแบบขั้นตอน

ผลการวิจัย พบว่านักศึกษาพยาบาลมีระดับความรอบรู้สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพเกี่ยวกับบุหรี่ ไฟฟ้าโดยรวมอยู่ในระดับสูง (Mean = 74.21, SD = 8.90) ปัจจัยทำนายความรอบรู้ ได้แก่ เกรดเฉลี่ยสะสม เพศ การเข้าถึงสื่อเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้าผ่าน TikTok และอายุ ซึ่งสามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 41.2 (R² = 0.412, p < 0.001) นอกจากนี้ ความรอบรู้มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับปานกลางกับพฤติกรรมการ ป้องกันการเริ่มต้นสูบบุหรี่ไฟฟ้าและการช่วยเลิกบุหรี่อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ( r = 0.528, p < 0.001) ผลการศึกษานี้สนับสนุนการเสริมสร้างทักษะการใช้ข้อมูลจากสื่อดิจิทัลเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า เพื่อเพิ่มสมรรถนะ ในการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าและการช่วยเลิกบุหรี่ของนักศึกษาพยาบาล

เอกสารอ้างอิง

Balfour DJK, Benowitz NL, Colby SM, Hatsukami DK, Lando HA, Leischow SJ, et al. Balancing consideration of the risks and benefits of E-cigarettes. Am J Public Health 2021;111(9):1661-72. doi:10.2105/AJPH.2021.306416.

Rose JJ, Sarin SK, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F. Cardiopulmonary impact of electronic cigarettes and vaping products: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation 2023;148(8):703-28. doi:10.1161/CIR.0000000000001160.

Kim J, Lee S, Chun J. An international systematic review of prevalence, risk, and protective factors associated with young people's e-cigarette use. Int J Environ Res Public Health 2022;19:11570. doi:10.3390/ijerph191811570.

Gray N, Halstead M, Valentin-Blasini LV, Watson C, Pappas RS. Toxic metals in liquid and aerosol from pod-type electronic cigarettes. J Anal Toxicol 2022;46(1):69-75. doi:10.1093/jat/bkaa185.

Izquierdo-Condoy JS, Espinosa-Sánchez M, Viteri-García A, Simbaña-Rivera K, Gómez-Barreno L, et al. Direct health implications of e-cigarette use: a systematic scoping review with evidence assessment. Front Public Health 2024;12:1427752. doi:10.3389/fpubh.2024.1427752.

Bircan E, Bezirhan U, Porter A, Fagan P, Orloff MS. Electronic cigarette uses and its association with asthma, chronic obstructive pulmonary disease (COPD) and asthma-COPD overlap syndrome among never cigarette smokers. Tob Induc Dis 2021;19:23. doi:10.18332/tid/132833.

Eltorai EA, Choi AR, Eltorai AS. Impact of electronic cigarettes on various organ systems. Respir Care 2019;64(3):328-36.

Fetterman JL, Keith RJ, Palmisano JN, McGlasson KL, Weisbrod RM, Majid S, et al. Alterations in vascular function associated with the use of combustible and electronic cigarettes. J Am Heart Assoc 2020;9(12):e014570. doi:10.1161/JAHA.119.014570.

Ruangkanchanasetr S, Chongkhajornpong P, Kasemsup W, Hamann S, Charoenca N, Sirichotiratana N, et al. E-cigarette: a dangerous threat destroying youth. J Health Sci 2023;32(5):946-61. (in Thai)

National Statistical Office, Ministry of Digital Economy and Society. The 2024 survey on smoking and drinking situation of population [Internet]. 2024 [cited 2025 Jun 28]. Available from: https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2026/20250401100215_15169.pdf (in Thai)

Thaworncharoensap M, Chaikledkaew U, Yungkong S, Pattanaprateep O. Economic cost of electronic cigarettes [Internet]. 2020 [cited 2025 Aug 14]. Available from: https://dol.thaihealth.or.th/Media/Pdfview/8a3245d2-3b90-eb11-80ec-00155d09b41f (in Thai)

Parinyarux P, Ditsawanon P, Chanwuthinun A, Umnuaypornlert A, Saokaew S, Tajai P. Perception and the influence of information toward e-cigarette smoking behavior. Tob Induc Dis 2024;22:115. doi:10.18332/tid/189396.

Patanavanich R, Worawattanakul M, Glantz SA. Longitudinal bidirectional association between youth electronic cigarette use and tobacco cigarette smoking initiation in Thailand. Tob Control 2024;33(3):310-6. doi:10.1136/tc-2022-057842.

Ruamsuk T, Kalampakorn S, Rawiworrakul T, Attharos T, Tipwong A, Dhiranathara N, et al. Correlation between health literacy and smoking behavior among students in higher education institute, Bangkok metropolis. J Royal Thai Army Nurses 2022;23(2):357-63. (in Thai)

Kim K, Shin S, Kim S, Lee E. The relation between eHealth literacy and health-related behaviors: systematic review and meta-analysis. J Med Internet Res 2023;25:e40778. doi:10.2196/40778.

Li TF, Chang K, Huang TF, Chang FC. Association between online exposure, literacy, and adolescent e-cigarette use and cigarette smoking. Taiwan J Public Health 2024;43(3):255-66. doi:10.6288/TJPH.202406_43(3).113008.

Phungkat Y. Health literacy about e-cigarette and prevention behaviors of e-cigarette of university students in Bangkok. Thai J Health Phys Educ Recreat 2026;52(1):363-77. (in Thai)

Palumbo R, Nicola C, Adinolfi P. Addressing health literacy in the digital domain: insights from a literature review. Kybernetes 2022;51(13):82-97. doi:10.1108/K-07-2021-0547.

Dai HD, Ratnapradipa K, Michaud TL, King KM, Guenzel N, Tamrakar N, et al. Vaping media literacy, harm perception, and susceptibility of e-cigarette use among youth. Am J Prev Med 2022;63(5):852-60. doi:10.1016/j.amepre.2022.05.012.

Sinan O, Ayaz-Alkaya S, Akca A. Predictors of eHealth literacy levels among nursing students: a descriptive and correlational study. Nurse Educ Pract 2023;68:103592. doi:10.1016/j.nepr.2023.103592.

Canzan F, Finocchio E, Moretti F, Vincenzi S, Tchepnou-Kouaya A, Marognolli O, et al. Knowledge and use of e-cigarettes among nursing students: results from a cross-sectional survey in north-eastern Italy. BMC Public Health 2019;19(1):976. doi:10.1186/s12889-019-7250-y.

Norman CD, Skinner HA. eHealth literacy: essential skills for consumer health in a networked world. J Med Internet Res 2006;8(2):e9. doi:10.2196/jmir.8.2.e9.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas 1970;30(3):607-10.

Bloom BS, Hastings JT, Madaus GF. Handbook on formative and summative evaluation of student learning. New York: McGraw-Hill; 1971.

Bonaccorsi G, Fiorini L, Pieri F, Santomauro F, Donzellini M, D'Elia S, et al. Digital health literacy and information-seeking in the era of COVID-19: gender differences emerged from a Florentine university experience. Int J Environ Res Public Health 2023;20(3):2611. doi:10.3390/ijerph20032611.

Rosenstock IM, Strecher VJ, Becker MH. Social learning theory and the Health Belief Model. Health Educ Q 1988;15(2):175-83. doi:10.1177/109019818801500203.