การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพพระสงฆ์อาพาธด้วยโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวาน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในพื้นที่ จังหวัดลพบุรี

อาจารีย์ พรหมรัตน์; นฤมล จันทรเกษม; ธนพล บรรดาศักดิ์; ทวีทรัพย์ จูมศิลป์; พรเลิศ ชุมชัย; ขวัญชนก ยศคำลือ; อาภาภรณ์ กล่ำถึก

ผู้แต่ง

อาจารีย์ พรหมรัตน์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
นฤมล จันทรเกษม วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ธนพล บรรดาศักดิ์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ทวีทรัพย์ จูมศิลป์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
พรเลิศ ชุมชัย วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ขวัญชนก ยศคำลือ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีพระพุทธบาท คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
อาภาภรณ์ กล่ำถึก เทศบาลตำบลเขาพระงาม จังหวัดลพบุรี

คำสำคัญ:

พระสงฆ์อาพาธ, วิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, รูปแบบการดูแลสุขภาพ, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและบริบทการดูแลสุขภาพพระสงฆ์อาพาธ ด้วย โรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวาน 2) พัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 3) ประเมินผลการดำเนินงานของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น โดยใช้การวิจัยและพัฒนาเป็นกรอบการวิจัยและ บูรณาการกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ในการพัฒนารูปแบบและการประเมินผลการนำไปใช้

กลุ่มผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย พระสงฆ์และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพพระสงฆ์ในชุมชน รวมทั้งผู้ร่วมวิจัยและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการพัฒนารูปแบบ จำนวน 69 คน และกลุ่มตัวอย่างพระสงฆ์อาพาธ ที่ป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวาน จำนวน 15 รูป ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ.2567 เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และ แบบบันทึกผลลัพธ์ทางสุขภาพ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความ และ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติ paired samples t-test

ผลการวิจัย พบว่า การดูแลสุขภาพพระสงฆ์อาพาธยังขาดการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน การวางแผนและการติดตามที่เป็นระบบ การจัดบริการสุขภาพยังไม่สอดคล้องกับพระธรรมวินัยและการเข้าถึง บริการสุขภาพยังไม่ทั่วถึง รูปแบบการดูแลสุขภาพที่พัฒนาขึ้น คือ “PRA-NGAM Model” ประกอบด้วย 7 องค์ประกอบ ได้แก่ การวางแผนแบบมีส่วนร่วม การจัดบริการสุขภาพที่สอดคล้องกับพระธรรมวินัย การเข้าถึงบริการสุขภาพ การพัฒนาระบบฐานข้อมูลและเครือข่าย การให้ความรู้ทางสุขภาพเชิงพุทธ การเสริมสร้างศักยภาพผู้ดูแล และการกำกับติดตามอย่างต่อเนื่อง ผลการประเมิน พบว่า ระดับความดันโลหิต และระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) สรุปได้ว่า รูปแบบดังกล่าว สามารถนำไปใช้ได้อย่างเหมาะสมกับบริบทวัดและชุมชน และมีแนวโน้มก่อให้เกิดการดูแลสุขภาพอย่างยั่งยืน สำหรับพระภิกษุสงฆ์ที่เจ็บป่วย

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Noncommunicable diseases: key facts [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2025 Jun 19]. Available from: https://www.who.int/news-room/factsheets/detail/noncommunicable-diseases

GBD 2019 Risk Factors Collaborators. Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 2020;396(10258):1223–49.

Ministry of Public Health. Public health statistics 2023 [Internet]. Nonthaburi: Bureau of Policy and Strategy; 2024 [cited 2024 Nov 15]. Available from: https://spd.moph.go.th

Aekplakorn W, Chariyalertsak S, Kessomboon P, Assanangkornchai S, Taneepanichskul S, Putwatana P. Prevalence of diabetes and relationship with socioeconomic status in the Thai population: National Health Examination Survey, 2004–2014. J Diabetes Res 2018;2018:1654530. doi:10.1155/2018/1654530

Ministry of Public Health. Public health statistics 2023 [Internet]. Nonthaburi: Bureau of Policy and Strategy; 2024 [cited 2024 Jun 9]. Available from: https://spd.moph.go.th/wpcontent/uploads/2023/11/Hstatistic65.pdf (in Thai)

Petchthai P, Kitnarong N. Health survey of monks residing in urban areas: the Bangkok Noi model. Siriraj Med J 2024;76(11):746–57. (in Thai)

Sirimongkon P, Boonchieng W, Wungrath J. A qualitative exploration of diet-related noncommunicable diseases from the perspectives of Thai Buddhist monks in Chiang Mai Province, Thailand. J Popul Soc Stud 2025;33:844–58. (in Thai)

Chaimai A, Sillabutra J, Suriyong P. Effects of nursing case management for diabetes prevention among Buddhist monks in Thailand. J Med Assoc Thai 2019;102(5):451–8. (in Thai)

Vos T, Lim SS, Abbafati C, Abbas KM, Abbasi M, Abbasifard M, et al. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 2020;396(10258):1204–22.

National Office of Buddhism. Basic information on Buddhism 2023 [Internet]. Bangkok: National Office of Buddhism; 2023 [cited 2023 Dec]. Available from: https://www.onab.go.th/th/content/category/detail/id/1278/iid/90194

National Health Security Office (NHSO). Empower Buddhist monks to bridge the gap in Thai healthcare access [Internet]. Nonthaburi: NHSO; 2020 [cited 2024 Jun 9]. Available from: https://eng.nhso.go.th/view/1/home/Empower-Buddhist-monks-to-bridge-up-thegap-in-Thai-healthcareaccess/214/EN-US

Kluenkaew C, Luweela V. Self-care of Dhammayut Buddhist monks with chronic diseases in Mueang District, Udon Thani Province. Community Health Dev Acad 2019;4(3):401-12. (in Thai)

Jeamjitvibool T, Tankumpuan T, Lukkahatai N, Davidson P. Noncommunicable diseases and social determinants of health in Buddhist monks: an integrative review. Res Nurs Health 2022;45(2):249–60.

Srimantayamas V, Fongkaew W, Suksatit B, Aree P, Kosachunhanun N. Health behaviors and health-related quality of life among Buddhist monks with metabolic syndrome. PRIJNR 2020;24(2):159-71. (in Thai)

Sangkhan N, Chautrakarn S, Boonchieng W, Saokaew S, Tansakul C. Factors related to health-seeking behaviors among Buddhist monks in Thailand. J Health Res 2023;37(5):390–401. (in Thai)

Chaiwan S. Development of health care for monks in Nakhon Pathom Province [dissertation]. Nakhon Pathom: Mahachulalongkornrajavidyalaya University; 2022. (in Thai)

Trongsoon N, Noppiboon S. Development of a holistic care model for the Sangha through community network participation. Prim Health Care J (Northeast) 2022;38(1):127–40. (in Thai)

Reason P, Bradbury H, editors. The SAGE handbook of action research: participative inquiry and practice. 2nd ed. London: SAGE Publications; 2008.

Morgan DL. Pragmatism as a paradigm for social research. Qual Inq 2014;20(8):1045–53.

Creswell JW, Plano Clark VL. Designing and conducting mixed methods research. 2nd ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 2011.

Green LW, Kreuter MW. Health promotion planning: an educational and ecological approach. 4th ed. New York: McGraw-Hill; 2005.

Kemmis S, McTaggart R. Participatory action research: communicative action and the public sphere. In: Denzin NK, Lincoln YS, editors. The Sage handbook of qualitative research. 3rd ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 2005. p. 559-603.

Richey RC, Klein JD. Design and development research: methods, strategies, and issues. Mahwah (NJ): Lawrence Erlbaum Associates; 2007.

Miles MB, Huberman AM. Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. 2nd ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 1994.

Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research, and practice. 4th ed. San Francisco (CA): Jossey-Bass; 2008.

Ua-Kit N, Pensri L. Utilization of the PRECEDE model in health promotion. Thai Red Cross Nurs J 2019;12(1):38–48. (in Thai)

Arnstein SR. A ladder of citizen participation. J Am Inst Plann 1969;35(4):216–24.

Wallerstein N, Duran B. Using community-based participatory research to address health disparities. Health Promot Pract 2006;7(3):312–23.

Zimmerman MA. Empowerment theory: psychological, organizational and community levels of analysis. In: Rappaport J, Seidman E, editors. Handbook of community psychology. New York (NY): Kluwer Academic/Plenum Publishers; 2000. p. 43–63.

Singsalasang A, Satayavongthip B, Salawongluk T. Potential development among monks on disease protection and complication of chronic disease. Christian Univ J 2022;28(1):88–100. (in Thai)

Suvithanpatthanabandit P, Daenghan T, Waphatchawithi S. Model development of monks’ holistic health care in Khon Kaen Province through network participation. J Dis Prev Control Khon Kaen 2015;22(2):117–30. (in Thai)

Minkler M, Wallerstein N, editors. Community-based participatory research for health: from process to outcomes. 2nd ed. San Francisco (CA): Jossey-Bass; 2008.

Khunluek K, Suwannaphant K, Pajan T, Phra Thepwachirakhun, Ratananikom K, Sararat P. Development of hypertension prevention and control model among monks in Nong Khai Province, Thailand. J Buddhist Anthropol 2025;10(1):89-107 [cited 2026 Jan 3]. Available from: https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JSBA/article/view/277402 (in Thai)

Puchalski CM, Vitillo R, Hull SK, Reller N. Improving the spiritual dimension of whole person care: reaching national and international consensus. J Palliat Med 2022;25(7):1075–89.

World Health Organization. Global report on traditional and complementary medicine 2023 [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2025 Jun 19]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240067681

Thalarat P. Development of a health care model to prevent diabetes, hypertension, and heart disease among Buddhist monks in Chon Buri Province [master’s thesis]. Chon Buri: Burapha University; 2017. (in Thai)

Atcharoek B. Improvement of the prevention system and reduction of redundant symptoms among Buddhist monks with diabetes and hypertension in Nakhon Ratchasima Province. Journal of Buddhist Anthropology 2023;10(11):127–37. (in Thai)

Laverack G. Health promotion practice: power and empowerment. 2nd ed. London: Sage Publications; 2007.

Joomsil T, Piyabanditkul L. Development of a training program on healthy foods for monks. J R Thai Army Nurses 2023;24(2):236-47. (in Thai)

Meeiem P. Factors affecting health behaviors of Buddhist monks in Takhli District, Nakhon Sawan Province [master’s thesis]. Phitsanulok: Naresuan University; 2020. (in Thai)

Prakongsin K, Arunkamonphat S. Developing patterns of behavioral health among highrisk groups of diabetes and hypertension through participatory processes of network partners. J Dis Prev Control 10 Ubon Ratchathani 2024;22(2):80-95. (in Thai)

Wongsanao C, Wongsricha W, Seansupha W. Development of a care system for patients with diabetes and hypertension using a family doctor clinic model. J Health Environ Educ 2023;8(2):127–37. (in Thai)

Baum F, MacDougall C, Smith D. Participatory action research. J Epidemiol Community Health 2006;60(10):854–7.

Wagner EH, Austin BT, Davis C, Hindmarsh M, Schaefer J, Bonomi A. Improving chronic illness care: translating evidence into action. Health Aff (Millwood) 2001;20(6):64–78.

Chaiaree C, Buajaroen H. Development of healthcare services system for sick Buddhist monks in Nakhon Pathom Province. Thai J Cardio-Thorac Nurs 2021;31(2):112–26. (in Thai)