ผลลัพธ์ของการปฏิบัติตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการฟื้นฟูภาวะกลืนลำบากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง: การวิเคราะห์ย้อนหลัง

ผู้แต่ง

  • พรทิพย์พา ธิมายอม งานกิจกรรมบำบัด สถาบันประสาทวิทยา กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
  • สมจิตร ทิพย์อาจ งานกิจกรรมบำบัด สถาบันประสาทวิทยา กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
  • พรสวรรค์ โพธิ์สว่าง งานกิจกรรมบำบัด สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ นนทบุรี ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การฟื้นฟูการกลืน, ภาวการณ์กลืนลำบาก, ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง, แนวทางปฏิบัติ

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการฟื้นฟูการกลืนสำหรับผู้ที่มีภาวะกลืนลำบากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและศึกษาผลลัพธ์การฟื้นฟูการกลืน

วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ แบ่งเป็น 2 ระยะ โดยระยะที่ 1 เป็นวิจัยเอกสารวิเคราะห์แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพของสถาบันประสาทวิทยาตั้งแต่ ปี พ.ศ.2545-2559 ระยะที่ 2 เป็นวิจัยย้อนหลังเชิงพรรณนา จากผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีภาวะกลืนลำบาก จำนวน 200 คน ระหว่างเดือนตุลาคม 2560 ถึงกันยายน 2565

ผลการศึกษา: พบว่าบุคลากรสหวิชาชีพมีความเข้าใจของเนื้อหาและสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ และผลลัพธ์จากการปฏิบัติตามแนวทางพบว่าผู้ป่วยร้อยละ 71.5 มีความสามารถในการกลืนเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 1 ระดับจากการประเมิน FOIS จำนวนครั้งของการฟื้นฟูการกลืน 6-10 ครั้ง สามารถถอดสายให้อาหารทางสายยางได้ซึ่งขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค

บทสรุป: การปฏิบัติตามแนวปฏิบัติทางคลินิกในการฟื้นฟูภาวะการกลืนลำบากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองผ่านการคัดกรองอย่างเป็นระบบร่วมกับทีมสหวิชาชีพสามารถเพิ่มความสามารถการกลืนให้ผู้ป่วยมากขึ้น ลดอัตราการเกิดภาวะปอดอักเสบจากการสำลักลงได้อย่างมีนัยสำคัญ และส่งเสริมความปลอดภัยในการรับประทานอาหารทางปาก

เอกสารอ้างอิง

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. รายละเอียดตัวชี้วัดกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2565.

กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข.รูปแบบการดูแลสุขภาพระยะกลางของผู้สูงอายุในประเทศไทย [แนวทางปฏิบัติ]. ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพฯ: กรมการแพทย์; 2562.

Enderby P, Pickstone C, John A, Fryer K, Cantrell A, Papaioannou D. Resource manual for commissioning and planning services for SLCN. London: Royal College of Speech and Language Therapists; 2009.

Geeganage C, Beavan J, Ellender S, Bath PM. Interventions for dysphagia and nutritional support in acute and subacute stroke. Cochrane Database Syst Rev. 2012 Oct 17;10:CD000323. doi: 10.1002/14651858.CD000323.pub2. Update in: Cochrane Database Syst Rev. 2018 Oct 30;10:CD000323. doi:10.1002/14651858.CD000323.pub3. PMID: 23076886.

Avery-Smith W. Dysphagia. In: Trombly CA, Rodomski MV, editors. Occupational therapy for physical dysfunction. 5th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2002.

American Occupational Therapy Association. AOTA specialty certification for occupational therapy. Am J Occup Ther. 2006;59:663-665.

สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับผู้ที่มีภาวะกลืนลำบาก [แนวทางเวชปฏิบัติ] .นนทบุรี : สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ; 2562.

Dziewas R, Michou E, Trapl-Grundschober M, Lal A, Arsava EM, Bath PM, Clavé P, Glahn J, Hamdy S, Pownall S, Schindler A, Walshe M, Wirth R, Wright D, Verin E. European Stroke Organisation and European Society for Swallowing Disorders guideline for the diagnosis and treatment of post-stroke dysphagia. Eur Stroke J. 2021 Sep;6(3):LXXXIX-CXV. doi: 10.1177/23969873211039721. Epub 2021 Oct 13. PMID: 34746431; PMCID: PMC8564153.

Prabhakaran S, Gonzalez NR, Zachrison KS, Adeoye O, Alexandrov AW, Ansari SA, Chapman S, Czap AL, Dumitrascu OM, Ishida K, Jadhav AP, Johnson B, Johnston KC, Khatri P, Kimberly WT, Lee VH, Leslie-Mazwi TM, Mac Grory B, Madsen TE, Menon B, Mistry EA, Park S, Parker S, Pérez de la Ossa N, Reeves M, Saiz T, Scott PA, Schwartzberg D, Sheth SA, Sporns PB, Times S, Tjoumakaris S, Wolfe SQ, Yaghi S; Peer Review Committee. 2026 Guideline for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2026 Jan 26. doi: 10.1161/STR.0000000000000513. Epub ahead of print. PMID: 41582814.

Meisel A, Dziedzic T, Dziewas R, Hussain S, Katan M, Kishore AK, Papagiannopoulou G, Podlasek A, Roffe C, Smith CJ, Westendorp W. European stroke organisation guideline on stroke-associated pneumonia. Eur Stroke J. 2026 May 6;11(5):aakag044. doi: 10.1093/esj/aakag044. PMID: 42095755; PMCID: PMC13151663.

Bakhtiyari J, Sarraf P, Nakhostin-Ansari N, Tafakhori A, Logemann J, Faghihzadeh S, Harirchian MH. Effects of early intervention of swallowing therapy on recovery from dysphagia following stroke. Iran J Neurol. 2015 Jul 6;14(3):119-24. PMID: 26622975; PMCID: PMC4662683.

Nikhila KG, et al. Functional outcome measurements in acute stroke patients with oropharyngeal dysphagia after swallowing rehabilitation therapy. EC Neurol. 2017;8:195-205.

Eriksen MB, Frandsen TF. The impact of patient, intervention, comparison, outcome (PICO) as a search strategy tool on literature search quality: a systematic review. J Med Libr Assoc. 2018 Oct;106(4):420-431. doi: 10.5195/jmla.2018.345. Epub 2018 Oct 1. PMID: 30271283; PMCID: PMC6148624.

สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง [แนวทางปฏิบัติ] .กรุงเทพฯ : สถาบันประสาทวิทยา; 2545.

สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง [แนวทางปฏิบัติ] .ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ : สถาบันประสาทวิทยา; 2550.

สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง [แนวทางปฏิบัติ] .ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2.กรุงเทพฯ : สถาบันประสาทวิทยา; 2554.

สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง [แนวทางปฏิบัติ] .ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3.กรุงเทพฯ : สถาบันประสาทวิทยา; 2559.

ดวงใจ บุญคง, ณัติยา พรหมสาขา ณ สกลนคร, อรุณรัตน์ อุทัยแสง, สมเกียรติ บุญคง. การส่งเสริมการกลืนอย่างปลอดภัยในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีภาวะกลืนลำบาก: บทบาทที่ท้าทายสำหรับพยาบาล. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ. 2562;35(1):13-23.

Jin X, Shang S, Tong H, Liu M, Li D, Xiao Y. Predictors of recovery from dysphagia after stroke: A systematic review and meta-analysis. Int J Nurs Sci. 2025 Feb 17;12(2):184-191. doi: 10.1016/j.ijnss.2025.02.002. PMID: 40241863; PMCID: PMC11997685.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-08-30

รูปแบบการอ้างอิง

1.
ธิมายอม พ, ทิพย์อาจ ส, โพธิ์สว่าง พ. ผลลัพธ์ของการปฏิบัติตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการฟื้นฟูภาวะกลืนลำบากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง: การวิเคราะห์ย้อนหลัง. J Thai Stroke Soc [อินเทอร์เน็ต]. 30 สิงหาคม 2026 [อ้างถึง 12 กันยายน 2026];25(2):5. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jtss/article/view/283496

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย