การกำหนดค่าปริมาณรังสีอ้างอิงระดับหน่วยงานและการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของค่าดัชนีปริมาณรังสีกับพารามิเตอร์ในการสร้างภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์จำลองการรักษา ณ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยนเรศวร
คำสำคัญ:
การจำลองการรักษาด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์, ค่าปริมาณรังสีในหนึ่งหน่วยปริมาตรของการสแกน, ค่าปริมาณรังสีตลอดช่วงความยาวในการสแกน, ระดับค่าปริมาณรังสีอ้างอิงวินิจฉัยบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้กำหนดค่าปริมาณรังสีอ้างอิงระดับประเทศ (National Diagnostic Reference Levels; NDRLs) สำหรับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อใช้เป็นแนวทางควบคุมปริมาณรังสีในการสร้างภาพทางการแพทย์ อย่างไรก็ตาม โรงพยาบาลแต่ละแห่งควรกำหนดค่าปริมาณรังสีอ้างอิงของตนเอง เพื่อสะท้อนสภาพการปฏิบัติงานจริง
วัตถุประสงค์: เพื่อกำหนดค่าปริมาณรังสีอ้างอิงระดับหน่วยงาน สำหรับการถ่ายภาพด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์จำลองการรักษา ณ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยนเรศวร และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างค่าดัชนีปริมาณรังสีกับพารามิเตอร์ของการสร้างภาพและข้อมูลผู้ป่วย
วัสดุและวิธีการ: ข้อมูลถูกรวบรวมจากผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจระหว่างปี พ.ศ. 2564–2566 โดยพิจารณาค่าปริมาณรังสีในหนึ่งหน่วยปริมาตรของการสแกน (Volume Computed Tomography Dose Index; CTDIvol) และค่าปริมาณรังสีตลอดช่วงความยาวในการสแกน (Dose Length Product; DLP) จากการสร้างภาพใน 4 บริเวณ ได้แก่ สมอง ศีรษะและลำคอ ทรวงอก และอุ้งเชิงกราน ค่าปริมาณรังสีจากค่ามัธยฐานของข้อมูล และวิเคราะห์ความสัมพันธ์กับพารามิเตอร์ของการสร้างภาพและข้อมูลพื้นฐานของผู้ป่วย
ผลการศึกษา: ค่ามัธยฐานของ CTDIvol สำหรับสมอง ศีรษะและลำคอ ทรวงอก และ อุ้งเชิงกราน มีค่า 41.6, 21.5, 14.8 และ 17.8 mGy ตามลำดับ ขณะที่ค่ามัธยฐานของ DLP อยู่ที่ 1,279.3, 929.7, 644.2 และ 674.8 mGy·cm ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับค่า NDRLs พบว่า ค่า CTDIvol จากการศึกษานี้มีค่าต่ำกว่า แต่ค่า DLP มีค่าสูงกว่า และมีแนวโน้มใกล้เคียงกับผลการศึกษาก่อนหน้า โดยเฉพาะงานที่ศึกษาในเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์จำลองการรักษา นอกจากนี้ พบว่า scan length เท่านั้นที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกสูงกับค่า DLP (r > 0.960) ขณะที่อายุ น้ำหนัก และส่วนสูง มีความสัมพันธ์ในระดับต่ำ
ข้อสรุป: ค่า CTDIvol จากการศึกษานี้มีค่าต่ำกว่า NDRLs ในขณะที่ค่า DLP มีค่าสูงกว่า โดยภาพรวมผลลัพธ์มีแนวโน้มสอดคล้องกับงานวิจัยก่อนหน้า ข้อมูลที่ได้สามารถใช้เป็นแนวทางในการกำกับดูแลและปรับปรุงการถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์จำลองการรักษา เพื่อควบคุมและลดปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับ พร้อมทั้งคงไว้ซึ่งคุณภาพของภาพที่เหมาะสมต่อการวินิจฉัยและการวางแผนการรักษาทางรังสีรักษา
เอกสารอ้างอิง
Osman H, Raafat BM, Faizo NL, Ahmed RM, Alamri S, Alghamdi AJ, et al. Exposure levels of CT and conventional X-ray procedures for radiosensitive pelvic organ in Saudi Arabia. J Radiat Res Appl Sci 2021;14:449–55.
International Commission on Radiological Protection. The 2007 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection (ICRP Publication 103). Ann ICRP 2007;37(2–4):1332.
Author on behalf of ICRP. Diagnostic Reference Levels in Medical Imaging (ICRP Publication 135). Ann ICRP [Internet] 2017;46:1–144.
International Atomic Energy Agency. Dosimetry in Diagnostic Radiology: An International Code of Practice, Technical Reports Series No. 457. Vienna: International Atomic Energy Agency; 2007.
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. ค่าปริมาณรังสีอ้างอิงในการถ่ายภาพรังสีวินิจฉัยทางการแพทย์ ของประเทศไทย 2566. นนทบุรี: บริษัท บียอนด์ พับลิสซิ่ง จำกัด; 2566.
Donmoon T, Chusin T. Establishment of typical dose levels for computed tomography of the pelvis region in radiotherapy simulation procedures. J. Thai Assoc Radiol Oncol 2023;29:R23-33.
Zalokar N, Žager Marciuš V, Mekiš N. Establishment of national diagnostic reference levels for radiotherapy computed tomography simulation procedures in Slovenia. Eur J Radiol 2020;127:108979
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. ค่าปริมาณรังสีอ้างอิงในการถ่ายภาพรังสีวินิจฉัยทางการแพทย์ ของประเทศไทย 2564. นนทบุรี: บริษัท บียอนด์ พับลิสซิ่ง จำกัด; 2564.
International Atomic Energy Agency. Quality Assurance Programme for Computed Tomography: Diagnostic and Therapy Applications [Internet]. No. 19. Vienna: International Atomic Energy Agency; 2012. Available from: http://www.iaea.org/Publications/index.html
Hinkle D, Wiersma W, Jurs S. Solutions manual: Applied statistics for the behavioral sciences. Houghton Mifflin; 1988.
Kanda R, Akahane M, Koba Y, Chang W, Akahane K, Okuda Y, et al. Developing diagnostic reference levels in Japan. Jpn J Radiol 2021;39:307–14.
Sanderud A, England A, Hogg P, Fosså K, Svensson SF, Johansen S. Radiation dose differences between thoracic radiotherapy planning CT and thoracic diagnostic CT scans. Radiog 2016;22:107–11.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
