เทคนิคการทำ CT Simulation เพื่อทดแทนการทำ 4D-CT Simulation สำหรับผู้ป่วยมะเร็งปอด
คำสำคัญ:
การจำลองการฉายรังสีด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์, การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบ 4 มิติ, การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบสแกนช้า, เทคนิคการกลั้นหายใจ, มะเร็งปอดบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: ในการฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็งปอด เนื่องจากรอยโรคในปอดมีการเคลื่อนที่ตามการหายใจตลอดเวลา ในปัจจุบันมีเทคนิคการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบ 4 มิติ (four-dimensional computed tomography, 4D-CT) โดยสร้างภาพควบคู่กับการติดตามกราฟการหายใจในขณะทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ทำให้ได้ภาพเอกซเรย์ที่มีขนาดสำหรับการฉายรังสีและตำแหน่งของรอยโรคมะเร็งปอดที่แม่นยำ แต่วิธีการทำนี้มีความซับซ้อนและต้นทุนในการจัดซื้ออุปกรณ์ค่อนข้างสูง
วัตถุประสงค์: ทำการศึกษาข้อมูลงานวิจัยเทคนิคการกลั้นหายใจและเทคนิคการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบสแกนช้า (slow CT) เพื่อทดแทนการทำ 4D-CT
วัสดุและวิธีการ: การศึกษานี้ใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ Phillips รุ่น Big bore RT ในการเก็บข้อมูลภาพ โดยใช้หุ่นปฏิบัติการเสมือนจริงแสดงการเคลื่อนไหว (moving phantom) คือ computerized imaging reference systems (CIRS) ซึ่งเป็นอุปกรณ์จำลองแทนก้อนมะเร็ง ตั้งค่าอัตราความถี่ของการเคลื่อนที่อิงตามอัตราการหายใจเท่ากับ 12 ครั้งต่อนาที ซึ่งเป็นอัตราการหายใจในผู้ป่วยปกติ โดยทำการสแกนแบบ 4D-CT, การสแกนแบบหายใจเข้า-ออก กลั้นหายใจ (inhale/exhale breath-hold CT), เทคนิคการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบสแกนช้าทั้งหมด 4 รูปแบบตามการกำหนดค่า pitch และ rotation time และ เทคนิคการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบมาตรฐาน (standard CT)โดยใช้อุปกรณ์ respiratory management คือ Sentinel 4D-CT (C-RAD AB, Sweden) เป็นอุปกรณ์ optical surface monitoring systems (OSMS) หลังจากได้ชุดภาพสําหรับวางแผนการรักษา แพทย์รังสีรักษาจะวาดก้อนมะเร็งจากแต่ละชุดภาพ
ผลการศึกษา: ชุดภาพ slow CT2 และชุดภาพ inhale/exhale breath-hold CT วัดขนาดก้อนมะเร็งที่วาดได้ปริมาตรได้เท่ากับ 8.16 และ 9.36 ลูกบาศก์เซนติเมตรตามลำดับ ใกล้เคียงกับการวาดก้อนมะเร็งรูปแบบ internal target volume (ITV) ที่ได้จากชุดภาพ 4D-CT ที่มีขนาดเท่ากับ 9.93 ลูกบาศก์เซนติเมตร อย่างไรก็ตามการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ด้วยวิธี inhale/exhale breath-hold มีข้อจำกัดที่ต้องควบคุมผู้ป่วยให้กลั้นหายใจอยู่ในระดับปกติ
ข้อสรุป: วิธีการที่เหมาะสมในการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ Phillips รุ่น Big bore RT เพื่อทดแทนการทำ 4D-CT คือ การทำ slow CT โดยการตั้งค่าพารามิเตอร์ด้วยค่า pitch ที่ต่ำที่สุดเท่ากับ 0.563 และ rotation time ที่มากที่สุดเท่ากับ 1 วินาที เพื่อให้ภาพที่ได้มีคุณภาพใกล้เคียงกับการทำ 4D-CT
เอกสารอ้างอิง
โรงพยาบาลศิริราชปิยมหาการุณย์. มะเร็งปอดทุกระยะดูแลได้ [Internet]. [cited 2025 Aug 25]. Available from: https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/lung-cancer
พญ.ปาริชาติ นิยมทอง. โรคมะเร็งปอดรู้เท่าทันป้องกันได้. วารสารโรงพยาบาลแพร่. 2018; 26: 61-80.
รังสีรักษาศิริราช. CT-Simulator with Surface Tracking [Internet]. [cited 2024 Aug 26]. Available from: https://sirirajradonco.org/Healing-Tool
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. บทที่ 2 ทฤษฎีพื้นฐานโรคมะเร็งปอด [Internet]. [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2560/medph80860kapa_ch2.pdf
Khamfongkhruea C, Thongsawad S, Tannanonta C, Chamchod S. Comparison of CT images with average intensity projection, free breathing, and mid-ventilation for dose calculation in lung cancer. J Appl Clin Med Phys. 2017;18:26–36.
Keall PJ, Mageras GS, Balter JM, Emery RS, Forster KM, Jiang SB, et al. The management of respiratory motion in radiation oncology: report of AAPM Task Group 76. Med Phys. 2006;33:3883–4.
Puangragsa U, Pleanarom S, Phongprapun W, Thananphuwasit U, Yaemchaisarn C, Pongpaiboon F, et al. Stereotactic Body Radiotherapy in lung cancer and lung metastases patient at Siriraj hospital. J Thai Assoc Radiat Oncol.2022;28:49–71.
Boonma C, Kharuwanarin S. การประเมินปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยวัยผู้ใหญ่ได้รับจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้องที่โรงพยาบาลศิริราช [Dose assessment from abdominal CT in adult patients at Siriraj Hospital]. วารสารรังสีวิทยาศิริราช. 2018;5:8–24.
Wurstbauer K, Deutschmann H, Kopp P, Sedlmayer F. Radiotherapy planning for lung cancer: Slow CTs allow the drawing of tighter margins. Radiother Oncol. 2005;75:165–70.
Jang JS, Huh GJ, Park SY, Yang PS, Chung HN, Seo JH, et al. Reconstitution of internal target volumes by combining four-dimentional computed tomography and a modified slow computed tomography scan in stereotactic body radiotherapy planning for lung cancer. Radiat Oncol. 2014;9:106.
Chinneck CD, McJury M, Hounsell AR. The potential for undertaking slow CT using a modern CT scanner. Br J Radiol. 2010;83:687–93.
de Koste JR, Lagerwaard FJ, de Boer HC, Nijssen-Visser MR, Senan S.Are multiple CT scans required for planning curative radiotherapy in lung tumors of the lower lobe. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2003;55:1394–9.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
