การเปรียบเทียบประสิทธิภาพแผนการรักษาด้วยรังสีชนิดใช้และไม่ใช้ตัวกรองสำหรับมะเร็งเต้านมข้างซ้ายร่วมกับการหายใจเข้าลึกสุดและกลั้นใจนิ่งด้วยเทคนิค ECOMP และ VMAT
คำสำคัญ:
การฉายรังสีแบบไม่ใช้ตัวกรองรังสี, การหายใจเข้าลึกสุดและกลั้นใจนิ่ง, การฉายรังสีปรับความเข้มหมุนรอบตัว, มะเร็งเต้านมด้านซ้ายบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: การวางแผนการรักษาแบบไม่ใช้ตัวกรองลำรังสี (flattening filter-free: FFF) สามารถลดระยะเวลาในการฉายรังสีลงเนื่องจากสามารถให้อัตราปริมาณรังสีต่อหน่วยเวลาสูงขึ้น
วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพแผนการรักษาด้วยรังสีชนิดใช้และไม่ใช้ตัวกรองสำหรับมะเร็งเต้านมข้างซ้ายร่วมกับการหายใจเข้าลึกสุดและกลั้นใจนิ่งด้วยเทคนิคการชดเชยเนื้อเยื่อแบบอิเล็กทรอนิกส์ (electronic tissue compensation: ECOMP) และการปรับความเข้มหมุนรอบตัวผู้ป่วย (volumetric modulated arc therapy: VMAT)
วัสดุและวิธีการ: วางแผนการรักษาผู้ป่วยมะเร็งเต้านมข้างซ้ายร่วมกับการหายใจเข้าลึกสุดและกลั้นใจนิ่งด้วยรังสีชนิดใช้ตัวกรองลำรังสี (flattening filter: FF) และไม่ใช้ตัวกรองลำรังสี ได้แก่ FF-ECOMP, FFF- ECOMP, FF-VMAT, และ FFF-VMAT ตามลำดับ โดยให้อัตราปริมาณรังสีต่อหน่วยเวลาสูงสุด คือ 600 และ 1400 MU/min พลังงาน 6 MV และ 6 MV-FFF ตามลำดับ ประเมินแผนการรักษาจากปริมาณรังสีเฉลี่ยที่อวัยวะข้างเคียงได้รับ ได้แก่ หัวใจ, ปอดข้างที่ฉายรังสี, ปอดข้างที่ไม่ฉายรังสี หลอดเลือดแดงแขนงซ้ายด้านหน้า และเต้านมข้างที่ไม่ฉายรังสี ทำการตรวจสอบความถูกต้องของแผนการรักษาด้วยการวัดปริมาณรังสีด้วยอุปกรณ์รับภาพแบบอิเล็กทรอนิกส์ร่วมกับซอฟต์แวร์ portal dosimetry รวมทั้งบันทึกผลรวมของค่า Monitor Unit (MU) และระยะเวลาของการฉายรังสีจริงในแต่ละแผนการรักษา
ผลการศึกษา: แผนการรักษาของ FFF-ECOMP ให้ปริมาณรังสีในอวัยวะปกติข้างเคียงส่วนใหญ่สูงกว่า FF-ECOMP อย่างมีนัยสำคัญ โดยไม่พบความแตกต่างของปริมาณรังสีระหว่างแผนการรักษา FF-VMAT และ FFF-VMAT ทั้งภายในก้อน PTV และอวัยวะปกติข้างเคียง ผลรวม MU ของ FF mode ต่ำกว่า FFF mode อย่างมีนัยสำคัญ ระยะเวลาการฉายรังสีของ FF-ECOMP ใช้เวลาในการฉายรังสีมากกว่า FFF- ECOMP ประมาณ 1.4 เท่า ส่วนการวัด portal dosimetry แต่ละเทคนิคให้ผล %gamma passing rate มากกว่า 95%
ข้อสรุป: FFF mode มีความเหมาะสมที่จะใช้วางแผนการรักษาสำหรับมะเร็งเต้านมข้างซ้ายร่วมกับการหายใจเข้าลึกสุดและกลั้นใจนิ่ง โดยสามารถเรียงลำดับระยะเวลาในการฉายรังสีจากน้อยไปมากของแผนการรักษาได้ดังนี้ FFF-ECOMP, FF-ECOMP, FF-VMAT และ FFF-VMAT ตามลำดับ สำหรับปริมาณรังสีในอวัยวะปกติข้างเคียงพบว่า FFF-ECOMP สูงกว่า FF-ECOMP เนื่องจาก MU สูงขึ้น แต่สำหรับ VMAT ไม่แตกต่างกันในทั้งสอง mode
เอกสารอ้างอิง
Xiao Y, Kry SF, Popple R, Yorke E, Papanikolaou N, Stathakis S, et al. Flattening filter-free accelerators: a report from the AAPM Therapy Emerging Technology Assessment Work Group. J Appl Clin Med Phys. 2015;16:12-29.
Arslan A, Sengul B. Comparison of radiotherapy techniques with flattening filter and flattening filter-free in lung radiotherapy according to the treatment volume size. Sci Rep. 2020;10:8983.
Treutwein M, Hipp M, Koelbl O, Dobler B. Volumetric-modulated arc therapy and intensity-modulated radiation therapy treatment planning for prostate cancer with flattened beam and flattening filter free linear accelerators. J Appl Clin Med Phys. 2017;18:307-314.
Nagaraj J, Veluraja K. Is Synchronous Bilateral Breast Irradiation Using Flattening Filter-Free Beam-Based Volumetric-Modulated Arc Therapy Beneficial? A Dosimetric Study. J Med Phys. 2021;226-233.
Kumar SA, Musthafa MM, Suja CA, Resmi KB, Jose L, Muttath G, et al. Dosimetric comparison of FF and FFF beams in VMAT treatment plans of head and neck cancers. Onkol i Radioter. 2021;15:1-5.
Plaza DJ, Orzechowska KM, Slosarek KT. Effects of flattening filter (FF) and flattening filter-free (FFF) beams on small-field and large-field dose distribution using the VMAT treatment plan. Pol J Med Phys Eng. 2021;27:137-14.
พันทิวา อุณห์ศิริ, ชุลี วรรณวิจิตร, มนัญชยา วิมลโนช, ณิชกานต์ ชาติชำนาญ, ศักดา กิ่งแก้ว. การสำรวจปริมาณแกมมาและนิวตรอนหลังผ่านประตูเครื่องฉายรังสี TrueBEAM พลังงาน 10 MV ชนิดใช้และไม่ใช้ตัวกรองลำรังสี. J Thai Assoc Radiat Oncol. 2022;28:R1-11.
Zhang Q, Yu Li X, Hu GW, Chen JY, Wang ZJ, Ye SJ, et.al. Dosimetric comparison for volumetric modulated arc therapy and intensity- modulated radiotherapy on the left-sided chest wall and internal mammary nodes irradiation in treating post-mastectomy breast cancer. Radiol Oncol. 2013; 49:91-98.
Venjakob A, Oertel M, Hering DA, Moustakis C, Haverkamp U, Eich HT. Hybrid volumetric modulated arc therapy for hypofractionated radiotherapy of breast cancer: a treatment planning study. Strahlenther Onkol. 2021;197:296-307.
Koivumaki T, Heikkila J, Vaananen A, Koskela K, Sillanmaki S, Seppala J. Flattening filter free technique in breath-hold treatments of left-sided breast cancer: The effect on beam-on time and dose distributions. Radiother Oncol. 2016;118:194-198.
Jensen CA, Funderud M, Lervag C. Free breathing VMAT versus deep inspiration breath‐hold 3D conformal radiation therapy for early stage left‐sided breast cancer. J Appl Clin Med Phys. 2021;22:44-51.
Oonsiri P, Wisetrinthong M, Chitnok M, Saksornchai K, Suriyapee S. An effective patient training for deep inspiration breath hold technique of left-sided breast on computed tomography simulation procedure at King Chulalongkorn Memorial Hospital. Radiat Oncol J. 2019;37:201.
Takakura T, Koubuchi S, Uehara A, Tashima A, Hirose T, Kimura H, et al. Evaluation of beam-on time and number of breath-holds using a flattening-filter-free beam with the deep inspiration breath-hold method in left-sided breast cancer. Med Dosim. 2020;45:359-62.
Wisnoskie SB, Liang X, Wahl AO, Bennion NR, Granatowicz AD, Zhou S, et al. Using flattening filter free beams in electronic tissue compensation whole breast irradiation with deep inspiration breath hold. J. Appl. Clin. Med. Phys. 2020;21:280-7.
Oonsiri P, Nantavithya C, Lertbutsayanukul C, Sarsitthithum T, Vimolnoch M, Tawonwong T, et al. Dosimetric evaluation of photons versus protons in postmastectomy planning for ultrahypofractionated breast radiotherapy. Radiat Oncol. 2022;17:1-9.
Oonsiri P, Vannavijit C, Wimolnoch M, Suriyapee S, Saksornchai K. Estimated radiation doses to ovarian and uterine organs in breast cancer irradiation using radio-photoluminescent glass dosimeters (RPLDs). J. Med. Radiat. Sci. 202;68:167-74.
MacDonald SaC O. Breast contouring radcomp consortium I; 2016.
https:// www. rtog. org/ LinkC lick. aspx? filet icket ZeVB4 51KQ8 3M% 3d& tabidZ429. Accessed 18 June 2022.
Spruijt KH, Dahele M, Cuijpers JP, Jeulink M, Rietveld D, Slotman BJ, et al. Flattening filter free vs flattened beams for breast irradiation. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2013;85:506-13.
Kragl G, Baier F, Lutz S, Albrich D, Dalaryd M, Kroupa B, et al. Flattening filter free beams in SBRT and IMRT: dosimetric assessment of peripheral doses. Z Med Phys. 2011;21:91-101.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2023 สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
