การศึกษาย้อนหลังแบบเฝ้าสังเกตของบริเวณฟันในช่องปากที่ได้รับรังสีปริมาณสูง ในกรณีศึกษาผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอตำแหน่งต่างๆ
คำสำคัญ:
การฉายรังสี, การเตรียมช่องปากก่อนฉายรังสี, มะเร็งศีรษะและลำคอ, ปริมาณรังสี, ตำแหน่งของฟันบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: การฉายรังสีในโรคมะเร็งศีรษะและลำคอ(HNC) มุ่งเน้นการให้ปริมาณรังสีไปที่ก้อนมะเร็ง อย่างแม่นยำและลดปริมาณรังสีที่อวัยวะสำคัญโดยรอบ อย่างไรก็ตาม รังสีที่ช่องปากทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน ที่สำคัญ เช่น ภาวะฟันผุและกระดูกตาย โดยขึ้นกับปริมาณรังสีที่ฟันและกระดูกขากรรไกร โดยเฉพาะการถอนฟัน ในบริเวณที่ได้รับรังสีสูง (>50-60Gy) ดังนั้น แนวปฏิบัติที่แสดงตำแหน่งฟันที่ได้รับรังสีปริมาณสูงอาจเป็นประโยชน์ต่อทันตแพทย์ในการวางแผนทางทันตกรรมก่อนฉายรังสี
วัตถุประสงค์: แสดงการกระจายของรังสีที่ฟันและจัดทำแผนภาพความสัมพันธ์ของตำแหน่งฟันที่ได้รับรังสี
วัสดุและวิธีการ: การศึกษาย้อนหลังแบบเฝ้าสังเกตในผู้ป่วย HNC โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ โดยมีกรณีศึกษา จาก HNC 6 ตำแหน่งย่อย ซึ่งคัดเลือกโดยแพทย์รังสีรักษา จากนั้นทันตแพทย์ศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโล เฟเชียลวาดเส้นขอบเขตของฟันในภาพ CT simulation แล้วแสดงขอบเขตการกระจายปริมาณรังสีที่ 50 และ 60 Gy ในตำแหน่งฟัน
ผลการศึกษา: ภาพขอบเขตการกระจายปริมาณรังสีที่ 50 และ 60 Gy ของกรณีศึกษาจำนวน 13 ราย รวบรวมได้ เป็น 4 กลุ่ม ดังนี้ กลุ่มที่ 1 มะเร็งในช่องปากที่อยู่กึ่งกลาง (ลิ้น, พื้นปาก) พบปริมาณรังสีสูงต่อฟันทั้งช่องปาก ซึ่งปริมาณรังสีที่ไปยังฟันบนลดลงเมื่อใช้อุปกรณ์ถ่างขยายช่องปาก, กลุ่มที่ 2 มะเร็งคอหอยส่วนปากและในช่องปาก ที่ห่างจากกึ่งกลางลำตัว (เช่น ทอนซิล, โคนลิ้น, สามเหลี่ยมของเหงือก, กระพุ้งแก้ม) พบปริมาณรังสีสูงต่อฟัน ด้านเดียวกับรอยโรค, กลุ่มที่ 3 มะเร็งหลังโพรงจมูก คอหอยส่วนล่างและกล่องเสียงที่มีการฉายรังสีที่ต่อมน้ำเหลือง บริเวณลำคอพบปริมาณรังสีสูงต่อฟันกรามด้านที่ฉายรังสีต่อมน้ำเหลืองส่วนคอ และกลุ่มที่ 4 มะเร็งที่ไม่ต้อง ฉายรังสีบริเวณคอ (เช่น มะเร็งต่อมน้ำลายหน้ากกหูชนิด low-grade) พบว่าไม่มีฟันที่ได้รับรังสีปริมาณสูง
ข้อสรุป: การศึกษานี้แสดงแผนภาพความสัมพันธ์ของตำแหน่งฟันที่ได้รับรังสีปริมาณสูงในผู้ป่วย HNC ตำแหน่ง ต่างๆ ทั้งนี้ต้องมีการศึกษาแบบไปข้างหน้าเพื่อแสดงถึงประโยชน์ของแผนภาพนี้ต่อการใช้เป็นแนวทางการเตรียม ช่องปากผู้ป่วยก่อนฉายรังสี
เอกสารอ้างอิง
Lertbutsayanukul C, Khorprasert C, Shotelersuk K, Jumpangern C, Sanghangthum T, Oonsiri S, et al. Intensity-modulated radiation therapy in head-and-neck cancer, first report in Thailand. J Med Assoc Thai. 2006;89:2068-76.
Alterio D, Marvaso G, Ferrari A, Volpe S, Orecchia R, Jereczek-Fossa BA. Modern radiotherapy for head and neck cancer. Semin Oncol. 2019;46:233-45.
Jawad H, Hodson NA, Nixon PJ. A review of dental treatment of head and neck cancer patients, before, during and after radiotherapy: part 1. Br Dent J. 2015;218:65-8.
Chrcanovic BR, Reher P, Sousa AA, Harris M. Osteoradionecrosis of the jaws--a current overview--Part 2: dental management and therapeutic options for treatment. Oral Maxillofac Surg. 2010;14:81-95.
Ben-David MA, Diamante M, Radawski JD, Vineberg KA, Stroup C, Murdoch-Kinch CA, et al. Lack of osteoradionecrosis of the mandible after intensity-modulated radiotherapy for head and neck cancer: likely contributions of both dental care and improved dose distributions. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2007;68:396-402.
Koga DH, Salvajoli JV, Kowalski LP, Nishimoto IN, Alves FA. Dental extractions related to head and neck radiotherapy: ten-year experience of a single institution. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2008;105:e1-6.
Liao PH, Chu CH, Tang PL, Wu PC, Kuo TJ. Preradiation tooth extraction and jaw osteoradionecrosis: Nationwide population-based retrospective study in Taiwan. Clin Otolaryngol. 2020;45:896-903.
Jansma J, Vissink A, Spijkervet FK, Roodenburg JL, Panders AK, Vermey A, et al. Protocol for the prevention and treatment of oral sequelae resulting from head and neck radiation therapy. Cancer. 1992;70:2171-80.
Moore C, McLister C, O'Neill C, Donnelly M, McKenna G. Pre-radiotherapy dental extractions in patients with head and neck cancer: a Delphi study. J Dent. 2020;97:103350.
Iqbal Z, Kyzas P. Analysis of the critical dose of radiation therapy in the incidence of Osteoradionecrosis in head and neck cancer patients: a case series. BDJ Open. 2020;6:18.
Turner L, Mupparapu M, Akintoye SO. Review of the complications associated with treatment of oropharyngeal cancer: a guide for the dental practitioner. Quintessence Int. 2013;44:267-79.
Omolehinwa TT, Akintoye SO. Chemical and Radiation-Associated Jaw Lesions. Dent Clin North Am. 2016;60:265-77.
Villa A, Akintoye SO. Dental Management of Patients Who Have Undergone Oral Cancer Therapy. Dent Clin North Am. 2018;62:131-42.
T. B. Dental treatment protocol for irradiated head and neck cancer patients. CHULA MED J. 2005;49:657.
Hansen HJ, Maritim B, Bohle GC, 3rd, Lee NY, Huryn JM, Estilo CL. Dosimetric distribution to the tooth-bearing regions of the mandible following intensity-modulated radiation therapy for base of tongue cancer. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol. 2012;114:e50-4.
Bak SY, Qi XS, Kelly JA, Alexander S, Chung Y, Gyurdzhyan S, et al. Dosimetric distribution to tooth-bearing areas in intensity-modulated radiation therapy for head and neck cancer: a pilot study. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol. 2016;121:43-8.
Jumeau R, Nguyen-Tan PF, Bahig H, Liem X, Lambert L, Schmittbuhl M, et al. Pre-irradiation dental care: Ready-to-use templates for oropharyngeal cancers. Rep Pract Oncol Radiother. 2018;23:270-5.
Polce S, Gogineni E, Antone J, Ghaly M, Keith Frank D, Segal JD, et al. Dental radiation dosimetric maps from intensity-modulated radiation therapy planning for head and neck cancers. Head Neck. 2021;43:1428-39.
Matsuzaki H, Tanaka-Matsuzaki K, Miyazaki F, Aoyama H, Ihara H, Katayama N, et al. The role of dentistry other than oral care in patients undergoing radiotherapy for head and neck cancer. Jpn Dent Sci Rev. 2017;53:46-52.
Zaid M, Bajaj N, Burrows H, Mathew R, Dai A, Wilke CT, et al. Creating customized oral stents for head and neck radiotherapy using 3D scanning and printing. Radiat Oncol. 2019;14:148.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2022 สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
