การเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งในการจัดท่าจากการ ฉายรังสีร่วมพิกัดบริเวณสมอง โดยใช้หน้ากากเทอร์โมพลาสติกสองชนิด
คำสำคัญ:
หน้ากากเทอร์โมพลาสติก, การฉายรังสีร่วมพิกัด, รังสีศัลยกรรมร่วมพิกัด, มะเร็งสมอง, หน้ากากเทอร์โมพลาสติกสั้นชนิดมาตรฐาน, หน้ากากเทอร์โมพลาสติกสั้นชนิดพิเศษบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: การฉายรังสีร่วมพิกัด (Stereotactic irradiation) เป็นเทคนิคหนึ่งที่ใช้ในการรักษาด้วยการฉายรังสีมะเร็งบริเวณสมองที่ต้องการความถูกต้องในการจัดท่าสูง จึงควรมีอุปกรณ์ยึดตรึงผู้ป่วยที่ดีเหมาะสม สามารถช่วยในการจัดท่าผู้ป่วยได้เหมือนเดิมทุกวัน สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย เลือกใช้หน้ากากเทอร์โมพลาสติก (Thermoplastic masks) แบบสั้น (Short mask) สองชนิด คือ ชนิดมาตรฐานและชนิดพิเศษ เป็นอุปกรณ์ยึดตรึงในการฉายรังสีด้วยเทคนิคนี้
วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งในการจัดท่าจากการฉายรังสีร่วมพิกัดบริเวณสมอง โดยใช้หน้ากากเทอร์โมพลาสติกสองชนิด
วัสดุและวิธีการวิจัย: ในการทำวิจัยนี้คณะผู้วิจัยเก็บข้อมูลจากผู้ป่วยโรคมะเร็งสมองทั้งหมด 30 ราย ที่เข้ารับการฉายรังสีด้วยเทคนิคการฉายรังสีร่วมพิกัด (Stereotactic radiosurgery: SRS หรือ Stereotactic radiotherapy: SRT) จากเครื่องเร่งอนุภาค (Linear accelerator: LINAC) รุ่น TrueBEAM ยี่ห้อ Varian ผู้ป่วยถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่มตามชนิดของหน้ากากเทอร์โมพลาสติกแบบสั้น คือ ชนิดมาตรฐานและชนิดพิเศษ ผู้ป่วยทั้งสองกลุ่มถูกตรวจสอบความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งการจัดท่าด้วยการใช้เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ลำรังสีแบบทรงกรวย (Cone beam computed tomography: CBCT) ทุกครั้งก่อนฉายรังสี พร้อมทั้งประเมินระดับคะแนนความพึงพอใจในการใช้หน้ากากทั้ง 2 ชนิด จากนักรังสีการแพทย์โดยแบ่งระดับการให้คะแนน ตั้งแต่ 1 ถึง 5 คะแนน
ผลการทดสอบ : ค่าความคลาดเคลื่อนจากการจัดท่าของหน้ากากสั้นชนิดมาตรฐานในแนวหน้า-หลัง, แนวศีรษะ-ปลายเท้า และแนวซ้าย-ขวา มีค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน คือ -0.43±1.34, -0.40±2.18 และ 0.36±1.34 มิลลิเมตร ตามลำดับ ส่วนหน้ากากสั้นชนิดพิเศษ คือ -0.28±1.21, 0.58±1.58 และ 0.14±1.28 มิลลิเมตร ตามลำดับ ค่าความคลาดเคลื่อนในแนวศีรษะ-ปลายเท้า แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ในแนวหน้า-หลัง และแนวซ้าย-ขวา ไม่แตกต่างกัน สำหรับการประเมินความพึงพอใจในการใช้งานของนักรังสีการแพทย์พบว่า หน้ากากสั้นทั้งสองชนิดมีผลการประเมินไม่แตกต่างกัน ยกเว้นการนำกลับมาใช้งานใหม่ของหน้ากากสั้นชนิดพิเศษด้วยคะแนนความพึงพอใจที่มากกว่าหน้ากากชนิดมาตรฐานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ข้อสรุป : ผลการเปรียบเทียบค่าความคลาดเคลื่อนของการจัดท่าจากการใช้หน้ากากเทอร์โมพลาสติกแบบสั้นสองชนิดด้วยเทคนิคการฉายรังสีร่วมพิกัดสำหรับโรคมะเร็งบริเวณสมอง พบว่าแตกต่างกันในแนวศีรษะ-ปลายเท้า ส่วนแนวหน้า-หลังและแนวซ้าย-ขวาไม่แตกต่างกัน และทุกแนวมีค่าไม่เกิน ±3 มิลลิเมตร
เอกสารอ้างอิง
ชุลี วรรณวิจิตร. เทคนิคการฉายรังสีและเทคนิคพิเศษ. ใน: ศิวลี สุริยาปี, ทวีป แสงแห่งธรรม, พันทิวา อุณห์ศิริ, บรรณาธิการ. ฟิสิกส์ทางรังสีรักษา. กรุงเทพฯ: Ideol Digital Print; 2563. หน้า 154, 163-4.
ศรีชัย ครุสันธิ์. วิทยาการใหม่ของรังสีรักษา (New Technologies in Radiotherapy). Srinagarind Med J. 2554; 26: 35-42.
พุฒิพรรณ พัวทวีพงศ์. Robotic Radiosurgery: From frame-based to frame-less image guidance. วารสารมะเร็งวิวัฒน์. 2552; 15: 61-69.
ดนิตา กานต์นฤนิมิต. การฉายรังสีร่วมพิกัดในผู้ป่วยมะเร็งแพร่กระจายไปปอด. J Thai Assoc Radiat Oncol. 2018; 24: 27-45.
Riche M, Amelot A, Peyre M, Capelle L, Carpentier A, Mathon B. Complications after frame-based stereotactic brain biopsy: a systematic review. Neurosurg Rev. 2021; 44: 301-7
วรญา เงินเถื่อน. การเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนจากการจัดท่าผู้ป่วยฉายรังสีผู้ป่วยมะเร็งปอดโดยใช้อุปกรณ์ยึดตรึงสองชนิด. วารสารมะเร็งวิวัฒน์. 2561; 24: 29-37.
Minniti G, Scaringi C, Clarke E, Valeriani M, Osti M, Enrici R. Frameless linac- based stereotactic radiosurgery (SRS) for brain metastases: Analysis of patient repositioning using a mask fixation system and clinical outcomes. Radiother Oncol. 2011; 6:158.
Divneet M, Quoc-Anh H, Betsy W, Gia J, Roe D, Watchman CJ et al. Comparison of two thermoplastic immobilization mask systems in daily volumetric image guided radiation therapy for head and neck cancers. Biomed Phys Eng Express. 2018; 055007.
Clarizio M, Zani M, Delishaj D, Fedele D, Busutti L, Fabrini M. EP-1619: Comparison between two different commercial thermoplastic mask systems in image-guided radiation therapy. [Academic Journal]. Radiother Oncol. 2015; S887-8.
Sharp L, Lewin F, Johansson H, Payne D, Gerhardsson A, Rutqvist LE. Randomized trial on two types of thermoplastic masks for patient immobilization during radiation therapy for head-and-neck cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2005; 61: 250-6.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2022 สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
