การเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนของการจัดท่าผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากด้วยอุปกรณ์ยึดตรึงสามชนิดในเทคนิคการฉายรังสีความเข้ม

ผู้แต่ง

  • วิมลมาศ ทองงาม หน่วยรังสีรักษา กลุ่มงานรังสีวิทยา โรงพยาบาลสกลนคร
  • สุมาลี ยับสันเทียะ ภาควิชารังสีเทคนิค คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

คำสำคัญ:

อุปกรณ์ยึดตรึงผู้ป่วย, มะเร็งต่อมลูกหมาก, ความคลาดเคลื่อนการจัดท่า

บทคัดย่อ

หลักการและเหตุผล: การใช้อุปกรณ์ยึดตรึงในการรักษามะเร็งต่อมลูกหมากด้วยเทคนิคการฉายรังสีปรับความเข้ม (IMRT) มีความสำคัญต่อความถูกต้องแม่นยำในการฉายรังสี ซึ่งการเลือกใช้อุปกรณ์ยึดตรึงอาจส่งผลต่อความถูกต้องในการจัดท่าที่ต่างกัน

วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนในการจัดท่าผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากจากการใช้อุปกรณ์ยึดตรึง 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 (Pillow+Knee) กลุ่มที่ 2 (Pillow+Pelvis Mask+Foot) และ กลุ่มที่ 3 (Pillow+Vac Lock+Knee)

วัสดุและวิธีการ: ศึกษาในผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมาก 25 ราย ที่รักษาด้วยเทคนิค IMRT โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 กลุ่มที่ 2 และกลุ่มที่ 3 จำนวน 5, 10 และ 10 ราย ตามลำดับ เก็บข้อมูลย้อนหลังจากการตรวจสอบการรักษาใน 3 ครั้งแรกของการฉายและสัปดาห์ละ 1 ครั้ง โดยใช้ภาพ Electronic portal imaging device (EPID) เทียบกับภาพ Digitally reconstructed radiographs (DRRs) โดยศึกษาค่าความคลาดเคลื่อนในแนวศีรษะ-ปลายเท้า ซ้าย-ขวา และหน้า-หลัง เปรียบเทียบในอุปกรณ์ยึดตรึงทั้ง 3 กลุ่ม

ผลการศึกษา: ความคลาดเคลื่อนจากการจัดท่าจากการใช้อุปกรณ์ยึดตรึงทั้ง 3 กลุ่ม ในแนวซ้าย-ขวา และแนวหน้า-หลัง มีค่ามัธยฐานไม่เกิน 0.10 เซนติเมตร และไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ระหว่างอุปกรณ์ยึดตรึงทั้ง 3 กลุ่ม (p-value > 0.05) ในขณะที่แนวศีรษะ-ปลายเท้า มีความแตกต่างกันทางสถิติ (p-value < 0.001) โดยมีค่าความคลาดเคลื่อนเท่ากับ -0.2±0.3, 0.1±0.4 และ0±0.2 เซนติเมตร สำหรับกลุ่มที่ 1 กลุ่มที่ 2 และกลุ่มที่ 3 ตามลำดับ

ข้อสรุป: อุปกรณ์ยึดตรึงทั้ง 3 กลุ่ม มีค่าความคลาดเคลื่อนแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเฉพาะในแนวศีรษะ-ปลายเท้า โดยอุปกรณ์ยึดตรึงกลุ่มที่ 3 มีความถูกต้องในการจัดท่าผู้ป่วยมากที่สุด รองลงมาคือกลุ่มที่ 2 และกลุ่มที่ 1 ตามลำดับ

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงสาธารณสุข กรมการแพทย์. แผนการป้องกันและควบคุมโรคมะเร็งแห่งชาติ National Cancer Control Programme (พ.ศ. 2561 - 2565). 2561. [สืบค้นเมื่อ 4 เมษายน 2564]. จาก

https://med.mahidol.ac.th/cancer_center/sites/default/files/public/pdf/Booklet/Booklet-Prostate-Cancer.pdf

หน่วยมะเร็งวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีมหาวิทยาลัยมหิดล. มะเร็งต่อมลูกหมาก โรคร้ายสุขภาพเพศชาย [สืบค้นเมื่อ 24 เมษายน 2564]. จาก

https://med.mahidol.ac.th/cancer_center/sites/default/files/public/pdf/Booklet/Booklet-Prostate-Cancer.pdf.

ศิวลี สุริยาปี, ทวีป แสงแห่งธรรม, พันทิวา อุณห์ศิริ. ฟิสิกส์ทางรังสีรักษา (Physics of Radiotherapy): สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยา ภาค/ฝ่ายวิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย; 2563.

Hoskin P. External Beam Therapy. 3rd edition.Oxford United Kingdom : OUP; 2012.

วรญา เงินเถื่อน. การเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนจากการจัดท่าผู้ป่วยฉายรังสีผู้ป่วยมะเร็งปอดโดยใช้อุปกรณ์ยึดตรึงสองชนิด. J Med Assoc Thai. 2020;24:25-34.

Nutting CM, Khoo VS, Walker V, McNair H, Beardmore C, Norman A, et al. A randomized study of the use of a customized immobilization system in the treatment of prostate cancer with conformal radiotherapy. Radiother Oncol. 2000;54:1-9.

Fiorino C, Reni M, Bolognesi A, Bonini A, Cattaneo GM, Calandrino R. Set-up error in supine-positioned patients immobilized with two different modalities during conformal radiotherapy of prostate cancer. Radiother Oncol. 1998;49:133-41.

จำนงค์ คุ้มเขว้า, นุสรา อาภาเศรษฐสกุล, ณปภัช อมรวิเชษฐ์, พันทิวา อุณห์ศิริ. การเปรียบเทียบปริมาตรกระเพาะปัสสาวะระหว่างวันจำลองการรักษาและวันฉายรังสี.J Thai Assos Radiat Oncol. 2020; 26:13-24.

White P, Yee CK, Shan LC, Chung LW, Man NH, Cheung YS. A comparison of two systems of patient immobilization for prostate radiotherapy. Radiat Oncol. 2014;9:29.

Malone S, Szanto J, Perry G, Gerig L, Manion S, Dahrouge S, et al. A prospective comparison of three systems of patient immobilization for prostate radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2000;48:657-65.

van Herk M, Bruce A, Kroes AP, Shouman T, Touw A, Lebesque JV. Quantification of organ motion during conformal radiotherapy of the prostate by three dimensional image registration. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 1995;33:1311-20.

Alasti H, Petric MP, Catton CN, Warde PR. Portal imaging for evaluation of daily on-line set-up errors and off-line organ motion during conformal irradiation of carcinoma of the prostate. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2001;49:869-84.

Timmerman RD, Xing L. Image-guided and adaptive radiation therapy. 1st edition; Lippincott William & Wilkins; 2012.

van Herk M, Remeijer P, Rasch C, Lebesque JV. The probability of correct target dosage: dose-population histograms for deriving treatment margins in radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2000;47:1121-35.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2021-11-17

รูปแบบการอ้างอิง

1.
ทองงาม ว, ยับสันเทียะ ส. การเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนของการจัดท่าผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากด้วยอุปกรณ์ยึดตรึงสามชนิดในเทคนิคการฉายรังสีความเข้ม. J Thai Assn of Radiat Oncol [อินเทอร์เน็ต]. 17 พฤศจิกายน 2021 [อ้างถึง 2 มกราคม 2026];27(2):R102-R115. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jtaro/article/view/250647

ฉบับ

ประเภทบทความ

นิพนธ์ต้นฉบับ