การกำหนดค่าความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งการฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากที่รักษาด้วยเทคนิคการ ปรับความเข้มของลำรังสี (VMAT) โดยใช้เครื่องถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบโคน
คำสำคัญ:
CONE-BEAM COMPUTED TOMOGRAPHY (CBCT), PTV MARGIN, SETUP UNCERTAINTYบทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: การรักษาผู้ป่วยโรคมะเร็งได้มีการพัฒนาเพิ่มประสิทธิภาพ เนื่องจากการก้าวหน้าของเทคนิคการฉาย รังสีที่มีการกำหนดขอบเขตการฉายรังสีที่เหมาะสม ทำให้สามารถลดปริมาณรังสีและผลข้างเคียงของอวัยวะที่อยู่บริเวณรอบๆ ก้อน ขณะเดียวกันเพิ่มปริมาณรังสีที่ก้อนมะเร็งได้มากขึ้น วัตถุประสงค์: เพื่อกำหนดขอบเขตความคลาดเคลื่อนที่เหมาะสมของตำแหน่งการฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากที่รักษา ด้วยเทคนิคการปรับความเข้มแบบหมุนรอบตัวโดยทำการถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบโคนก่อนการฉายรังสีและ หลังฉายรังสี วัสดุและวิธีการ: เริ่มจากการทำ การประกันคุณภาพเตียงและระบบภาพ แล้วจึงทำการศึกษาผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากจำนวน 15 คน ที่ฉายรังสีด้วยเทคนิค VMAT ในห้อง TrueBeam และได้รับการถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบโคนก่อนและหลัง การฉายรังสี สัปดาห์ละครั้ง โดยใช้กายวิภาคของกระดูกและตำแหน่งของก้อนแคลเซยี มบริเวณอุ้งเชิงกรานเป็นตำแหน่งอ้างอิง เปรียบเทียบกับภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ได้จากการจำลองการรักษา เพื่อหาความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งการฉายรังสีใน แนวแกน X, Y และ Z จากนั้นนำค่าที่ได้หาขอบเขตความคลาดเคลื่อนที่เหมาะสม จากสูตรของ Van Herkโดยคำนวณจากค่า ความผิดพลาดที่เกิดแบบสุ่ม และแบบระบบ ผลการศึกษา: พบว่าการเคลื่อนที่ของเตียงฉายรังสีมีความถูกต้องสูง มีค่าความคลาดเคลื่อนสูงสุดที่ 0.2 มิลลิเมตร ในส่วนของ คุณภาพของภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบโคนพบว่าภาพที่ได้มีคุณภาพดี ผ่านตามเกณฑ์ที่กำหนด เมื่อทำการตรวจสอบระบบ ซอฟแวร์ที่ทำการเปรียบเทียบภาพพบว่าค่าความคลาดเคลื่อนของเตียงที่ได้จากซอฟแวร์แตกต่างจากค่าจริงเล็กน้อย ค่าแตก ต่างสูงสุดพบเพียง 0.6 มิลลิเมตร ในส่วนผลทางคลินิกความคลาดเคลื่อนที่เกิดจากการจัดท่าผู้ป่วยมีผลกระทบมากกว่าการ ขยับตัวของผู้ป่วยระหว่างการฉายรังสี เนื่องจากมีการใช้อุปกรณ์ช่วยยึดตรึงผู้ป่วยและได้นำเทคนิคการฉายรังสีปรับความเข้ม หมุนรอบตัวผู้ป่วยมาใช้ ทำให้ลดเวลาในการฉายรังสี และพบว่าค่าความผิดพลาดแบบสุ่มมีค่ามากกว่าแบบระบบ เพราะเครื่อง ฉายรังสีเป็นเครื่องที่มีประสิทธิภาพ มีระบบภาพนำวิถีแบบ 3 มิติเข้ามาช่วยในการตรวจสอบตำแหน่งของก้อนก่อนการฉาย รังสี ในทางตรงกันข้ามผลกระทบจากความผิดพลาดแบบสุ่มไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ โดยเฉพาะปริมาตรของกระเพาะปัสสาวะ และลำไส้ที่แตกต่างในแต่ละวัน เมื่อเปรียบเทียบกับค่าขอบเขตการฉายรังสีที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์กำหนดไว้ที่ 8 มิลลิเมตร พบว่าขอบเขตที่เหมาะสมในการฉายรังสีบริเวณต่อมลูกหมากที่ได้จากกการคำนวณมีค่าลดลงเหลือ 6.38, 5.24 และ 6.33 มิลลิเมตร ในแกน X, Y และ Z ตามลำดับ จะเห็นว่าแกน Y มีความคลาดเคลื่อนต่ำที่สุด เนื่องจากผลของการเคลื่อนที่ของ กระเพาะปัสสาวะและลำไส้รวมถึงผลของการเปลี่ยนของหน้าท้องที่มีผลน้อยที่สุด ทำให้สามารถลดปริมาณรังสีบริเวณกระเพาะ ปัสสาวะและลำไส้ได้ สรุป: จากการศึกษาวิจัยได้พบว่าขอบเขตการฉายรังสีที่ใช้อยู่ปัจจุบันนั้นเพียงพอ และเหมาะสมกับผู้ป่วยโรคมะเร็งต่อม ลูกหมากที่รักษาด้วยเทคนิคการปรับความเข้มแบบหมุนรอบตัวผู้ป่วย
เอกสารอ้างอิง
Britton KR, Takai Y, Mitsuya M, Nemoto K, Ogawa Y, Yamada S. Evaluation of Inter- and Intrafraction organ motion during Intensity Modulated Radiation Therapy (IMRT) for localized prostate cancer measured by a newly developed on-board image-guided system. Radiat Med 2005;23:14-24.
van Herk M, Remeijer P, Rasch C, Lebesque JV. The probability of correct target dosage: dose-population histograms for deriving treatment margins in radiotherapy. Int J Rad Oncol Biol Phys 2000;47:1121-35.
Tanyi JA, He T, Summers PA, Mburu RG, Kato CM, Rhodes SM, et al. Assessment of planning target volume margins for intensity-modulated radiotherapy of the prostate gland: role of daily inter- and intrafraction motion. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2010;78:1579-85.
Image guided radiation therapy (IGRT). http://en.wikipedia.org/wiki/Image guided _ radiation_therapy.
Volumetric modulated radiotherapy. http://www. Hopkins medicine. org/ radi ation_oncology/treatments/external_beam_radiation.html.
Juan-Senabre XJ, López-Tarjuelo J, Conde-Moreno A, Santos-Serra A, Sánchez-Iglesias AL, Quirós-Higueras JD, et al. Uncertainties and CTV to PTV margins quantitative assessment using cone-beam CT technique in clinical application for prostate, and head and neck irradiation tumours. Clin Transl Oncol 2011;13:819-25.
Klein EE, Hanley J, Bayouth J, Yin FF, Simon W, Dresser S, et al. Task Group 142 report: Quality assurance of medical accelerators. Med Phys. 2009;36:4197-212.
VARIAN medical system. TrueBeam/ TrueBeam STx Installation Product Acceptance;2013:110-115.
Djordjevic M. Evaluation of geometric accuracy and image quality of an On Board Imager (OBI) Master thesis of Stockholm University:47-50.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมะเร็งวิวัฒน์ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับ และบุคคลากรท่านอื่น ๆ ใน สมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
