การเปรียบเทียบปริมาณรังสีที่ได้จากเทคนิคการสร้างภาพแบบ variable angle และ semi-orthogonal ของอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสี ในรังสีรักษาระยะใกล้ โดยวางแผนการรักษาแบบ 2 มิติ

ผู้แต่ง

  • โชติกา จำปาเงิน สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยาฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
  • ศิริพร พรมวัลย์ สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยาฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
  • จารึก ก้านเพ็ชร สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยาฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
  • ทวีป แสงแห่งธรรม สาขารังสีรักษาและมะเร็งวิทยา ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

2D brachytherapy, dose comparison, semi-orthogonal, variable angle

บทคัดย่อ

หลักการและเหตุผล: ตำแหน่งอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสีในคอมพิวเตอร์วางแผนการรักษาด้วยรังสีระยะใกล้ที่คลาดเคลื่อน นำไปสู่การให้ปริมาณรังสีที่ไม่ถูกต้องได้ วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบปริมาณรังสีจากการสร้างภาพอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสีระหว่างเทคนิค variable angle (VA) และเทคนิค semi-orthogonal (SO) ในภาพ 2 มิติ วัสดุและวิธีการ: เครื่องจำลองการฉายรังสีถ่ายภาพรังสีอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสี (tandem และ tandem + ovoid) ใน แฟนทอมสมมูลย์เนื้อเยื่อ (เสมือนผู้ป่วย) ที่ครอบด้วยเครื่องมือช่วยสร้างภาพ (localization jig) ที่ 0o และ 90o โดยอุปกรณ์ สอดใส่สารกัมมันตรังสีอยู่ที่กลางเครื่องมือช่วยสร้างภาพ และจุดศูนย์กลางเครื่อง และที่ 4 ซม.ไปทางขวา ซ้าย ศีรษะ เท้า ส่งภาพทั้ง 5 ชุดไปที่โปรแกรมวางแผนการรักษา (Oncentra Brachy v. 4.3) เพื่อสร้างภาพทั้งเทคนิค VA และ SO ด้วยภาพ ชุดเดียวกัน กำหนดตำแหน่งและระยะเวลาของสารกัมมันตรังสีทั้ง 2 เทคนิคค่าเท่ากันและเปรียบเทียบปริมาณรังสีระหว่าง 2 เทคนิคที่จุดเดียวกันคือหน้า หลัง ขวาและซ้ายรอบอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสี ผลการศึกษา: เมื่ออุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสีไม่อยู่กลางเครื่องมือช่วยสร้างภาพ ความแตกต่างปริมาณรังสีมากที่สุดอยู่ที่ แนวศีรษะ-เท้าใน tandem + ovoid มีค่า 6.48±1.78% (4.01 ถึง 8.97%) และเมื่ออุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสีอยู่กลาง เครื่องมือช่วยสร้างภาพ ความแตกต่างปริมาณรังสีมากที่สุดใน tandem + ovoid มีค่า 1.72±1.25%(0.21 ถึง 2.76%) รายละเอียดของผลการศึกษาอยู่ในบทความ สรุป: จากการศึกษานี้ทั้ง 2 เทคนิคสามารถใช้ทดแทนกันได้ ถึงแม้ว่าอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสีเลื่อน 4 ซม.ไปทางขวา-ซ้าย จากกลางเครื่องมือช่วยสร้างภาพ แต่ไม่ควรเลื่อนไปทางศีรษะ-เท้า โดยความแตกต่างปริมาณรังสีมากที่สุดอยู่ในชุด tandem + ovoid

เอกสารอ้างอิง

Liu L, Bassano DA, Prasad SC, Keshler BL, Hahn SS. On the use of C-arm fluoroscopy for treatment planning in high dose rate brachytherapy. Med Phys. 2003;30:2297-302.

Fung AYC. C-Arm imaging for brachytherapy source reconstruction: Geometrical accuracy. Med Phys. 2002; 29:724–26.

Chang L, Ho SY, Chui CS, Du YC, Chen T. Verification and source-position error analysis of film reconstruction techniques used in the brachytherapy planning systems. Med Phys. 2009; 36:4115–20.

Nucletron B.V. Radiographic Reconstruction Methods. In: Oncentra® Brachy v.4.3 - Physics and Algorithms. Netherlands. Nucletron B.V. ; p.7- (17-19)

Tyagi K, Mukundan H, Mukherjee D, Semwal M, Sarin A. Non isocentric film-based intracavitary brachytherapy planning in cervical cancer: a retrospective dosimetric analysis with CT planning. J Contemp Brachytherapy. 2012; 4:129-34.

Onal C, Arslan G, Topkan E, Pehlivan B, Yavuz M, Oymak E, et al. Comparison of conventional and CT based planning for Intracavitary brachytherapy for cervical cancer: target volume coverage and organs at risk doses. J Exp Clinical Cancer Res. 2009; 28: 95.

Jamema SV, Saju S, Mahantshetty U, Pallad S, Deshpande DD, Shrivastava SK, et al. Dosimetric evaluation of rectum and bladder using image based CT planning and orthogonal radiographs with ICRU 38 recommendations in Intracavitary brachytherapy. J Med Phys 2008; 33: 3-8.

ESTRO. Reconstruction technique. In: Venselaar J, Calatayud JP, editors. A practical guide to quality control of brachytherapy equipment. European guidelines for quality assurance in radiotherapy. ESTRO Booklet No. 8. 1st ed. European Society for Therapeutic Radiology and Oncology: Belgium: Brussels:Mounierlaan; 2004.p. 126, 224-5.

Van Dyk J, Barnett RB, Cygler JE, Shragge PC. Commissioning and quality assurance of treatment planning computers. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 1993;26:261-73.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2017-12-28

รูปแบบการอ้างอิง

1.
จำปาเงิน โ, พรมวัลย์ ศ, ก้านเพ็ชร จ, แสงแห่งธรรม ท. การเปรียบเทียบปริมาณรังสีที่ได้จากเทคนิคการสร้างภาพแบบ variable angle และ semi-orthogonal ของอุปกรณ์สอดใส่สารกัมมันตรังสี ในรังสีรักษาระยะใกล้ โดยวางแผนการรักษาแบบ 2 มิติ. J Thai Assn of Radiat Oncol [อินเทอร์เน็ต]. 28 ธันวาคม 2017 [อ้างถึง 1 มกราคม 2026];23(2):16-25. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jtaro/article/view/203052

ฉบับ

ประเภทบทความ

นิพนธ์ต้นฉบับ