คุณสมบัติเชิงรังสีคณิตและอัตราผ่านค่าแกมมาของอุปกรณ์วัดรังสีรุ่นอาร์คเช็คสำหรับการทวนสอบแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตร

ผู้แต่ง

  • นันทวุฒิ สุดลอย ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
  • เอกสิทธิ์ ธราวิจิตรกุล ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
  • สมศักดิ์ วรรณวิไลรัตน์ ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

อุปกรณ์วัดรังสีรุ่น ArcCHECK, หัววัดรังสีไดโอด, อัตราผ่านค่าแกมมา, การทวนสอบ แผนรังสีรักษา, รังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตร

บทคัดย่อ

หลักการและเหตุผล: การฉายรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตรเป็นเทคนิคที่มีความซับซ้อนทั้งแผน รังสีรักษาและการทำงานของเครื่องฉายรังสี อุปกรณ์วัดรังสีที่มีคุณสมบัติเชิงรังสีคณิตที่เหมาะสม จึงจำเป็นและมีความสำคัญสำหรับใช้ทวนสอบและประกันคุณภาพแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตร วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาคุณลักษณะเชิงรังสีคณิตของอุปกรณ์วัดรังสีรุ่น ArcCHECK และใช้หา ค่าอัตราผ่านค่าแกมมาของแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตรในผู้ป่วยโรคมะเร็งหลังโพรงจมูก และมะเร็งต่อมลูกหมาก วัสดุและวิธีการ: ศึกษาคุณลักษณะเชิงรังสีคณิตของอุปกรณ์วัดรังสีรุ่น ArcCHECK ได้แก่ การตอบสนองต่อการวัดปริมาณรังสีซ้ำในระยะเวลาสั้น การตอบสนองต่อขนาดปริมาณรังสี การตอบสนองต่อขนาดของพื้นที่รังสี การตอบสนองต่ออัตราปริมาณรังสีที่ได้รับ การตอบสนองต่อทิศทางของลำรังสี และการตอบสนองต่อปริมาณรังสีกระเจิงนอกพื้นที่รังสี จากนั้นนำอุปกรณ์วัดรังสี ArcCHECK ไปใช้ทวนสอบแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตรและหาค่าอัตราผ่านค่าแกมมาใน ผู้ป่วยโรคมะเร็งหลังโพรงจมูกและมะเร็งต่อมลูกหมากโรคละ 10 แผน โดยกำหนดเกณฑ์ค่าดัชนีแกมมา 3%/3mm เกณฑ์ปริมาณรังสีขั้นต่ำ 10% ผลการศึกษา: อุปกรณ์วัดรังสี ArcCHECK มีการตอบสนองต่อการวัดรังสีซ้ำในระยะเวลาสั้นคงที่ โดยมีส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.05% มีการตอบสนองต่อปริมาณรังสีเป็นแบบเชิงเส้นที่ดี (R2=1.0) และมีการตอบสนองมากขึ้นต่อขนาดพื้นที่รังสีและอัตราปริมาณรังสีที่เพิ่มขึ้น การตอบสนองต่อทิศทางของลำรังสีพบว่ามีการตอบสนองคงที่ในช่วงมุม -55o ถึง 55o โดยมีความแตกต่างของปริมาณรังสีไม่เกิน 1% การตอบสนองต่อปริมาณรังสีกระเจิงนอกพื้นที่รังสีพบว่า ArcCHECK วัดได้ค่าปริมาณสูงขึ้นเมื่อพื้นที่รังสีมีขนาดใหญ่ขึ้น และค่าลดลงตามระยะห่างจากขอบของพื้นที่รังสี โดยมีค่ามากสุดเท่ากับ 6.9% ที่ขนาดพื้นที่รังสี 15×15 ตร.ซม. สำหรับการทวนสอบแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตรได้อัตราผ่านค่าแกมมาเฉลี่ยเท่ากับ 96.74%±2.04% และค่าระดับเกณฑ์ดำเนินการเท่ากับ 92.74% ข้อสรุป: อุปกรณ์วัดรังสีรุ่น ArcCHECK มีคุณลักษณะเชิงรังสีคณิตที่ดีและมีความเหมาะสมใน การนำมาใช้ทวนสอบแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตร ค่าระดับเกณฑ์ดำเนินการของหน่วยงาน เท่ากับ 92.74%

เอกสารอ้างอิง

Teoh M, Clark C H, Wood K, Whitaker S, Nisbet A. Volumetric modulated arc therapy: a review of current literature and clinical use in practice. BJR 2011; 84:967–96.

Li G, Zhang Y, Jiang X, Bai S, Peng G, Wu K, et al. Evaluation of the Arc-CHECK QA system for IMRT and VMAT verification. Physica Medica 2013; 29:295-303.

Van Dyk J, Barnett R B, Cygler J E, Shragge P C. Commissioning and Quality Assurance of Treatment Planning Computers. International Int J Radiat Oncol Biol Phys 1993; 26: 261-73.

Ezzell G A, Burmeister J W, Dogan N, LoSasso T J, Mechalakos J G, Mihailidis D, et al. IMRT commissioning: multiple institution planning and dosimetry comparisons, a report from AAPM Task Group 119. Med Phys 2009; 36:5359-72.

Thiyagarajan R, Nambiraj A, Sinha S N, Yadav G, Kumar A, Subramani V, et al. Analyzing the performance of ArcCHECK diode array detector for VMAT plan. Rep Pract Oncol Radiother 2016; 21:50-6.

สรธัญ ชาญจระเข้, สมศักดิ์ วรรณวิไลรัตน์, พิชญาภรณ์ กลั่นกลิ่น. คุณลักษณะเชิงรังสีคณิตและอัตราผ่านค่าแกมมาของหัววัดรังสีรุ่นอาร์คเช็คสำหรับการทวนสอบแผนรังสีรักษาเทคนิครังสีปรับความเข้มแบบแขนหมุนอยู่นิ่ง. วารสารเทคนิคการแพทย์เชียงใหม่ 2560;50:300-6.

เฉลิมชาติ บุญส่ง, อิ่มใจ ชิตาพนารักษ์, สมศักดิ์ วรรณวิไลรัตน์. คุณลักษณะเชิงรังสีคณิตและอัตราผ่านค่าแกมมาของหัววัดรังสีรุ่นอาร์คเช็คสำหรับการทวนสอบการฉายรังสีตัดขวางแบบเกลียวหมุน. [วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต]. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่;
2560.

Yan G, Lu B, Kozelka J, Liu C, Li JG. Calibration of a novel fourdimensional diode array. Med Phys 2010;37:108-15.

Feygelman V, Zhang G, Stevens C, Nelms BE. Evaluation of a new VMAT QA device, or the “X” and “O” array geometries. J Appl Clin Med Phys 2011;12:146-68.

Aristophanous M, Suh Y, Chi PC, Whittlesey LJ, LaNeave S, Martel MK. Initial clinical experience with Arc-CHECK for IMRT/VMAT QA. J of Appl Clin Med Phys 2016;17:20-33.

Jin X, Yan H, Han C, Zhou Y, Yi J, Xie C. Correlation between gamma index passing rate and clinical dosimetric difference for pre-treatment 2D and 3D volumetric modulated arc therapy dosimetric verification. Br J Radiol 2014;88.

Utitsarn K, Suriyapee S, Oonsiri S, Oonsiri P. Dosimetric verification using 2D planar diode arrays and 3D cylindrical diode arrays in IMRT and VMAT. In: Anchali Krisanachinda editor. 6th Annual Scientific Meeting; 2012 Feb 23-26; Phitsanulok, Thailand. Phitsanulok: Naresuan University; 2012:69-71.

Laojunun P, Iampongpaiboon P, Kakanaporn C, Tuntipumiamorn L, Chansilpa Y. Evaluation of planar and cylindrical diode arrays for IMRT and VMAT plan verification. In: Anchali Krisanachinda editor. 6th Annual Scientific Meeting; 2012 Feb 23-26; Phitsanulok, Thailand. Phitsanulok: Naresuan University; 2012:73-76.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2019-06-27

รูปแบบการอ้างอิง

1.
สุดลอย น, ธราวิจิตรกุล เ, วรรณวิไลรัตน์ ส. คุณสมบัติเชิงรังสีคณิตและอัตราผ่านค่าแกมมาของอุปกรณ์วัดรังสีรุ่นอาร์คเช็คสำหรับการทวนสอบแผนรังสีปรับความเข้มเชิงปริมาตร. J Thai Assn of Radiat Oncol [อินเทอร์เน็ต]. 27 มิถุนายน 2019 [อ้างถึง 1 มกราคม 2026];25(1):43-57. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jtaro/article/view/203013

ฉบับ

ประเภทบทความ

นิพนธ์ต้นฉบับ