การรับรู้และการจัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือดของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
คำสำคัญ:
การรับรู้ , การจัดการ, ฟอสเฟต, การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมบทคัดย่อ
การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมเป็นการรักษาที่จําเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากเป็นวิธีหลักในการช่วยขจัดของ เสียออกจากร่างกายเพื่อยืดอายุและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย การวิจัยเชิงพรรณานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การ รับรู้โอกาสเสี่ยงของการเกิดฟอสเฟตในเลือดสูง การรับรู้ความรุนแรงของการที่มีฟอสเฟตในเลือดสูง การรับรู้ ประโยชน์ของการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด และการจัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือดของ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม 2) ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล การรับรู้โอกาสเสี่ยงของการเกิดฟอสเฟตในเลือดสูง การรับรู้ความรุนแรงของการที่มีฟอสเฟตในเลือดสูง การรับรู้ ประโยชน์ของการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด กับการจัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด กลุ่ม ตัวอย่างที่ศึกษาวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่มารับบริการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมที่ โรงพยาบาลทหารผ่านศึก ในช่วงวันที่ 29 เมษายน ถึง 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 จํานวน 94 คน เครื่องมือที่ใช้ใน การวิจัยเป็นแบบสอบถามที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณา สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์สเปียร์แมน (p) สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน (r) และไคสแควร์ (X2)
ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีระดับการรับรู้โอกาสเสี่ยงของการเกิดฟอสเฟตในเลือดสูง (Mean=27.02, S.D.=2.69) การรับรู้ความรุนแรงของการที่มีฟอสเฟตในเลือดสูง (Mean=23.67, S.D.=3.20) การรับรู้ประโยชน์ของ การปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด (Mean=22.47, S.D.=2.28) และการจัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟต ในเลือด (Mean=22.47, S.D.=2.28) และการจัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด (Mean=55.33, S.D.=4.30) อยู่ในระดับมาก อาชีพ (X2= 156.04) การรับรู้ความรุนแรงของการที่มีฟอสเฟตในเลือดสูง (p=.29) การรับรู้ประโยชน์ของการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด (p=.21) มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับตํ่ากับการ จัดการตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือดอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ .05
ผลการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า การรับรู้ความรุนแรงของการที่มีฟอสเฟตในเลือดสูง การรับรู้ประโยชน์ ของการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือด และอาชีพเป็นปัจจัยสําคัญที่จะทําให้มีการจัดการตนเอง แต่ไม่ใช่ ปัจจัยทั้งหมดที่จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพ จึงควรมีการศึกษาปัจจัยอื่น ๆ ที่มีผลต่อการจัดการ ตนเองเพื่อควบคุมฟอสเฟตในเลือดของผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
เอกสารอ้างอิง
กมลทิพย์ วิจิตรสุนทรกุล. ระบาดวิทยาและการทบทวนมาตรการป้องกันโรคไตเรื้อรัง [ออนไลน์]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2567/10/2]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1308820220905025852.pdf
ดิเรก ขําแป้น. กรมควบคุมโรค รณรงค์ “วันไตโลก” 2567 ขับเคลื่อนการเพิ่มคุณภาพชีวิตให้ประชาชนมุ่งเน้นการเข้าถึงการบริการที่เท่าเทียม [ออนไลน์]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567/10/30]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=41551&deptcode=brc
Shrestha N, Gautam S, Mishra SR, Virani SS, Dhungana RR. Burden of chronic kidney disease in the general population and high-risk groups in South Asia: A Systematic review and meta-analysis [Online]. 14 October 2021 [cited 2024 November 1]. Available from: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0258494
ภัสร์นลิน รัตนกิตติโรจน์. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความร่วมมือในการใช้ยาของผู้สูงอายุโรคไตเรื้อรังที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม [ออนไลน์]. วิทยานิพนธ์พยาบาลศาสตรมหาบัณพิต. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2560 [เข้าถึงเมื่อ 2567/01/23]. เข้าถึงได้จาก: https://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2560/nuger70660prt_ch2.pdf
ประนอม บัวสรวง. อุบัติการณ์การเกิดภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยวิกฤตที่มีไตวายเฉียบพลันระหว่างฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมในหอผู้ป่วยหนักวารสารโรงพยาบาลสิงห์บุรี [ออลไลน์]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2568/7/26]:30(3):48-63. เข้าถึงได้จาก https://he01.tci-thaijo.org/index.php/shj/article/view/255204
สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. CKD – MBD NST 2022 แนวทางการรักษาผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่มีความผิดของสมดุลแร่ธาตุและกระดูก ปี พ.ศ. 2565. กรุงเทพมหานคร: บริษัท เท็กซ์ แอนด์เจอร์นัลพับลิเคชั่น จํากัด; 2565.
คณะอนุกรรมการลงทะเบียนการรักษาทดแทนไต (TRT). ข้อมูลการบําบัดทดแทนไตในประเทศไทย พ.ศ.2563 [ออนไลน์]. กรุงเทพมหานคร: สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2567/10/23]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2022/06/Final-TRT-report-2020.pdf
Achinger SG, Ayus JC. The role of daily dialysis in the control of Hyperphosphatemia. Kidney International Reports [Online]. 2005 [cited 2025 July 25];67(95): S28-S32. Available from: https://www.kidney-international.org/article/S0085-2538(15)50804-1/pdf
จุฑาภัทร์ สุวรรณไพรัตน์. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับฟอสเฟตในเลือดของผู้ป่วยฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วิทยานิพนธ์พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2554.
Orem DE. Concepts of practice. 4th ed. St. louis: Mosby Year Book; 1991.
กฤษจิรา ชํานิวิกัยพงศ์. การรับรู้คุณภาพการบริการแผนกผู้ป่วยนอก ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ [ออนไลน์]. วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณพิต. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2556 [เข้าถึงเมื่อ 2568/01/23]. เข้าถึงได้จาก: https://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2556/mpa40256kc_ch2.pdf
ประกาย จิโรจน์กุล. แนวคิด ทฤษฎีการสร้างเสริมสุขภาพและการนํามาใช้. นนทบุรี: โครงการสวัสดิการ สถาบันพระบรมราชชนก; 2554.
Daniel WW. Biostatics: Basic Concepts and Methodology for the Health sciences. 9Th ed. Asia: John Wiley & Sons Inc; 2010.
Bickman L. Handbook of Applied Social Research Methods. Thousand Oaks, CA: Sage; 2000.
สุธาสินี เรียมจันทร์ และเสาวลักษณ์ พุฒแก้ว. การรับรู้เพื่อป้องกันภาวะนํ้าเกินก่อนวันฟอกเลือดของผู้ป่วยไตเรื้อรัง ระยะสุดท้ายที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี [ออนไลน์]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2568/6/23];1(3):25-34. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tcithaijo.org/index.php/pck/article/view/168046/120986
อําภา จิตร์งามขํา. การจัดการตนเองของประชาชนที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงเพื่อป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง ตําบลเขาแร้ง อําเภอเมือง จังหวัดราชบุรี. สารนิพนธ์สาธารณสุขศาสตร์มหาบัณฑิต. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น; 2564.
ศิโรฒ ชาติพินิจ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพผู้ป่วยโรคเรื้อรัง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล บ้านวังลึก อําเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่. สารนิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น; 2558.
ผาสุข สุตวัฒน์, สุรชัย มณีเนตร, จารุวรรณ ชูวงษ์ตระกูล และผกาวรรณ บุญเต็ม. ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยเกื้อหนุนและปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อพฤติกรรมการจัดการตนเอง. วารสารพยาบาลตํารวจ. 2564;13(2):300-11.
ธราดล โพธิษา, นาเงิน จันทรมณี, ทวีวรรณ ศรีสุขคา. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการจัดการตนเองในการเฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคความดันโลหิตสูง ตําบลแม่กา อําเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2563;6(3):22-33.
Chaudhary MJN, Kindratt TB, Muhammad S, Ahmad A, Ahmed M, Anderson J. Barriers to the successful practice of chronic kidney diseases at the primary health care level; a systematic review. J Renal Inj Prev [Online]. 2014 [cited 2025 October 15];3(3):61–7. เข้าถึงได้จาก https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4206053/
พิมพ์พลอย มหานุภาพ, โรจนี จินตนาวัฒน์ และพนิดา จันทโสภีพันธ์. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและการจัดการตนเองในผู้สูงอายุที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารการพยาบาล [ออนไลน์]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2568/6/23];37(1):108–24. เข้าถึงได้จาก https://he02.tcithaijo.org/index.php/TJONC/article/view/254857/174204
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 สมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของสมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ
เนื้อหาและข้อคิดเห็นใดๆ ที่ตีพิมพ์ในวารสารสมาคมพยาบาลฯ ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนเท่านั้น ผู้เขียนบทความต้องศึกษารายละเอียดหลักเกณฑ์การจัดทำต้นฉบับตามที่วารสารกำหนด และเนื้อหาส่วนภาษาอังกฤษต้องได้รับการตรวจสอบจากเจ้าของภาษามาแล้ว
