ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการสั่งใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ที่มีความเสี่ยงสูงในผู้ป่วยมะเร็ง ที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองในโรงพยาบาลชุมชน
คำสำคัญ:
โอปิออยด์, การจัดการความปวด, มะเร็ง, การดูแลระยะสุดท้าย, การดูแลแบบประคับประคอง, โรงพยาบาลชุมชนบทคัดย่อ
บทนำ: ปัจจุบันจำนวนผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ยาในกลุ่มโอปิออยด์จึงเป็นยาหลักที่ใช้ในการรักษา อย่างไรก็ตามข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบการสั่งใช้ยาโอปิออยด์ในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามที่เข้ารับการดูแลในโรงพยาบาลชุมชนยังคงมีจำกัด ดังนั้นการประเมินรูปแบบการสั่งยาจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนารูปแบบการสั่งใช้ยามาตรฐาน เพื่อเพิ่มความปลอดภัย และประสิทธิภาพในการดูแลผู้ป่วยกลุ่มดังกล่าว
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาลักษณะการสั่งใช้ยาโอปิออยด์ และความชุกของการเกิดความเสี่ยงสูงต่อปัญหาที่เกี่ยวข้องกับยาโอปิออยด์ในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองในโรงพยาบาลสันป่าตอง
วิธีการศึกษา: ศึกษาข้อมูลย้อนหลังจากฐานข้อมูลเวชระเบียนของผู้ป่วยประคับประคองที่มีอายุ ≥ 20 ปี ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคมะเร็ง และได้รับยาโอปิออยด์ในช่วงหกเดือนสุดท้ายของชีวิต ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2561 – 31 ธันวาคม 2566 โดยไม่ได้รับการรักษามะเร็งร่วมในช่วงเวลาดังกล่าว ประชากร ในการศึกษานี้ได้แก่ ผู้ป่วยที่ถูกวินิจฉัยด้วยรหัส ICD-10 Z51.5 และ Z71.4 จากเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ โรงพยาบาลสันป่าตอง ศึกษาข้อมูล ได้แก่ ข้อมูลประชากร ชนิดมะเร็ง ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับโอปิออยด์
ที่มีความเสี่ยงสูง และการใช้ยาร่วมอื่น ๆ ความเสี่ยงสูงต่อปัญหาที่เกี่ยวข้องกับยาโอปิออยด์ คือ การใช้ยาโอปิออยด์ร่วมกับเบนโซไดอะซีพีน การใช้ยาโอปิออยด์ในขนาดเข้มข้นในระหว่างได้รับการดูแลแบบประคับประคอง (≥ 90 MME/วัน เป็นเวลา ≥ 7 วัน) หรือ การสั่งจ่ายยาเริ่มต้นที่มีลักษณะเฉพาะ
ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยทั้งหมด 44 ราย เข้าเกณฑ์ของกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง 36 ราย ร้อยละ 81.8 พบว่า มีการเริ่มต้นสั่งใช้ยาโอปิออยด์ให้ใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานจำนวน 35 ราย (ร้อยละ 97.2) และการเริ่มต้นสั่งใช้ยาโอปิออยด์ในรูปแบบออกฤทธิ์เนิ่น จำนวน 30 ราย (ร้อยละ 83.3) ค่ามัธยฐานของ MME ต่อวันในกลุ่มเสี่ยงสูงสูงกว่ากลุ่มเสี่ยงต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (20 เทียบกับ 4 มิลลิกรัม/วัน, p = 0.004) อย่างไรก็ตาม ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญระหว่างภาวะเสี่ยงสูงต่อปัญหาที่เกี่ยวข้องกับโอปิออยด์ กับคะแนนประเมินความสามารถในการดูแลตนเองของผู้ป่วย (Palliative Performance Status; PPS) การใช้ยาแก้ปวดเสริม (adjuvant analgesic) หรือการสั่งจ่ายร่วมกับสารสกัดกัญชา
สรุป: การมีความเสี่ยงสูงต่อปัญหาที่เกี่ยวข้องกับยาโอปิออยด์เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองในโรงพยาบาลชุมชน ผลการศึกษานี้สะท้อนถึงความจำเป็นในการส่งเสริมการสั่งใช้ยาโอปิออยด์อย่างเหมาะสม ตลอดจนพัฒนาระบบการติดตาม และเฝ้าระวังการใช้ยาในระดับชุมชนเพื่อป้องกัน และลดความเสี่ยงจากอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้ยาโอปิออยด์
เอกสารอ้างอิง
Snijders RAH, Brom L, Theunissen M, van den Beuken-van Everdingen MHJ. Update on Prevalence of Pain in Patients with Cancer 2022: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. Cancers (Basel). 2023;15(3):591. doi: 10.3390/cancers 15030591.
Mercadante S, Sapienza G, Cascio AL, Casuccio A. The Use of Opioids in an Acute Palliative Care Unit to Re-assess Prescriptions. Pain Ther. 2025;14(3):999-1006. doi: 10.1007/s40122-025-00728-4.
Green CR, Hart-Johnson T, Loeffler DR. Cancer-related chronic pain: examining quality of life in diverse cancer survivors. Cancer. 2011;117(9):1994-2003. doi: 10.1002/cncr.25761.
Paice JA, Portenoy R, Lacchetti C, Campbell T, Cheville A, Citron M, et al. Management of Chronic Pain in Survivors of Adult Cancers: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice Guideline. J Clin Oncol. 2016;34(27):3325-45. doi: 10.1200/JCO.2016.68.5206.
Paice JA, Bohlke K, Barton D, Craig DS, El-Jawahri A, Hershman DL, et al. Use of Opioids for Adults With Pain From Cancer or Cancer Treatment: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2023;41(4):914-30. doi: 10.1200/JCO.22.02198.
Hwang IC, Shin SH, Choi YS, Lee MA, Kim D, Lee KH. Attitudes toward Social Issues Related to Opioid Use among Palliative Care Physicians. J Hosp Palliat Care. 2024;27(1):45-9. doi: 10.14475/jhpc.2024.27.1.45.
Wangnamthip S, Panchoowong S, Donado C, Lobo K, Phankhongsap P, Sriveerachai P, et al. The Effectiveness of Cancer Pain Management in a Tertiary Hospital Outpatient Pain Clinic in Thailand: A Prospective Observational Study. Pain Res Manag. 2021;2021:5599023. doi: 10.1155/2021/5599023.
Le H, Hong H, Ge W, Francis H, Lyn-Cook B, Hwang YT, et al. A systematic analysis and data mining of opioid-related adverse events submitted to the FAERS database. Exp Biol Med (Maywood). 2023;248(21):1944-51. doi: 10.1177/15353702231211860.
Yiu CH, Vitharana N, Gnjidic D, Patanwala AE, Fong I, Rimington J, et al. Patient risk factors for opioid-related adverse drug events in hospitalized patients: A systematic review. Pharmacotherapy. 2022;42(3):194-215. doi: 10.1002/phar.2666.
Nabulsi NA, Sharp LK, Sweiss KI, Patel PR, Calip GS, Lee TA. Patterns of prescription opioid use and opioid-related harms among adult patients with hematologic malignancies. J Oncol Pharm Pract. 2024;30(8):1317-29. doi: 10.1177/10781552231210788.
Milintangku U. National Policy on Palliative Care in Thailand [Internet]. Nonthaburi: National Health Commission Office (NHCO); c2015 [updated 2015 Sep 17]. Available from: https://en.nationalhealth.or.th/wp content/uploads/2017/11/ NationalPolicyonPCare2015_09_17-1.pdf
Nilmanat K. Palliative care in Thailand: Development and challenges. Can Oncol Nurs J. 2016;26(3):262-4.
Virik K, Glare P. Validation of the palliative performance scale for inpatients admitted to a palliative care unit in Sydney, Australia. J Pain Symptom Manage. 2002;23(6):455-7. doi: 10.1016/s0885-3924(02)00407-4.
Peng MT, Liu CT, Hung YS, Kao CY, Chang PH, Yeh KY, et al. Sequential Assessments of the Eastern Cooperative Oncology Group Performance Scale Enhance Prognostic Value in Patients With Terminally Ill Cancer Receiving Palliative Care. Am J Hosp Palliat Care. 2016;33(5):471-6. doi: 10.1177/1049909114566226.
Charlson ME, Carrozzino D, Guidi J, Patierno C. Charlson Comorbidity Index: A Critical Review of Clinimetric Properties. Psychother Psychosom. 2022;91(1):8-35. doi: 10.1159/000521288.
Bercovitch M, Waller A, Adunsky A. High dose morphine use in the hospice setting. A database survey of patient characteristics and effect on life expectancy. Cancer. 1999;86(5):871-7. doi: 10.1002/(sici)1097-0142(19990901)86:5<871::aid-cncr25>3.0.co;2-l.
Pharmacy Quality Alliance. PQA Measure Lifecycle Version 5.0 [Internet]. USA: Pharmacy Quality Alliance; c2025 [updated 2025 Mar 6]. Available from: https://www.pqaalliance.org/assets/docs/PQA_Measure_Development_Process_Summary.pdf
Aman MM, Mahmoud A, Deer T, Sayed D, Hagedorn JM, Brogan SE, et al. The American Society of Pain and Neuroscience (ASPN) Best Practices and Guidelines for the Interventional Management of Cancer-Associated Pain. J Pain Res. 2021;14:2139-64. doi: 10.2147/JPR.S315585.
StataCorp. Stata Statistical Software: Release 14. College Station, TX: StataCorp LLC; 2015.
Saetan A, Chindavijak B, Suksomboon N, Suansanae T. Prescribed medications for alleviating suffering symptoms in patients receiving palliative care at a tertiary care hospital. Ann Palliat Med. 2024;13(6):1362-70. doi: 10.21037/apm-24-52.
Yiu CH, Vitharana N, Gnjidic D, Patanwala AE, Fong I, Rimington J, et al. Patient risk factors for opioid-related adverse drug events in hospitalized patients: A systematic review. Pharmacotherapy. 2022;42(3):194-215. doi: 10.1002/phar.2666.
Hirschtritt ME, Delucchi KL, Olfson M. Outpatient, combined use of opioid and benzodiazepine medications in the
Simon ST, Higginson IJ, Booth S, Harding R, Weingärtner V, Bausewein C. Benzodiazepines for the relief of breathlessness in advanced malignant and non-malignant diseases in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2016;10(10):CD007354. doi: 10.1002/14651858.CD007354.pub3.
Griffin CE 3rd, Kaye AM, Bueno FR, Kaye AD. Benzodiazepine pharmacology and central nervous system-mediated effects. Ochsner J. 2013;13(2):214-23.
Jones CM, McAninch JK. Emergency Department Visits and Overdose Deaths From Combined Use of Opioids and Benzodiazepines. Am J Prev Med. 2015;49(4):493-501. doi: 10.1016/j.amepre.2015.03.040.
Pathan H, Williams J. Basic opioid pharmacology: an update. Br J Pain. 2012;6(1):11-6. doi: 10.1177/2049463712438493.
Sun EC, Dixit A, Humphreys K, Darnall BD, Baker LC, Mackey S. Association between concurrent use of prescription opioids and benzodiazepines and overdose: retrospective analysis. BMJ. 2017;356:j760. doi: 10.1136/bmj.j760.
Hernandez I, He M, Brooks MM, Zhang Y. Exposure-Response Association Between Concurrent Opioid and Benzodiazepine Use and Risk of Opioid-Related Overdose in Medicare Part D Beneficiaries. JAMA Netw Open. 2018;1(2):e180919. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2018.0919.
Zanker T, Sacco J, Prota J, Palma M, Viola Lee KA, Wang RR, et al. Medical Marijuana for Pain Management in Hospice Care as a Complementary Approach to Scheduled Opioids: A Single Arm Study. Am J Hosp Palliat Care. 2024;41(9):1002-10. doi: 10.1177/10499091231213359.
Bao Y, Zhang H, Bruera E, Portenoy R, Rosa WE, Reid MC, et al. Medical Marijuana Legalization and Opioid- and Pain-Related Outcomes Among Patients Newly Diagnosed With Cancer Receiving Anticancer Treatment. JAMA Oncol. 2023;9(2):206-14. doi: 10.1001/jamaoncol.2022.5623.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 โรงพยาบาลนครพิงค์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของโรงพยาบาลนครพิงค์ จ.เชียงใหม่
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องบทความในวารสารวิชาการและวิจัยเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับโรงพยาบาลนครพิงค์ และบุคลากรท่านอื่นๆในโรงพยาบาลฯ ความรับผิดชอบเกี่ยวกับบทความแต่ละเรื่องผู้เขียนจะรับผิดชอบของตนเองแต่ละท่าน
